Sutra 4
Devanagari script
पुरस्तादुपस्थानम् दक्षिणतः कोशशासनकार्यकरणानि वामतो राजाउपवाह्यानां हस्त्यश्वरथानां स्थानम् ॥ कZ_१०.१.०४ ॥
Transliteration
purastādupasthānam dakṣiṇataḥ kośaśāsanakāryakaraṇāni vāmato rājāupavāhyānāṃ hastyaśvarathānāṃ sthānam
Translation
ముందు ఉపస్థానం/దర్శనస్థలం; కుడివైపు ఖజానా మరియు పరిపాలనా కార్యాలయాలు; ఎడమవైపు రాజు వాహనాలు—ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు—ఉండే స్థలం।
Word by Word
पुरस्तात्in front; to the fore (on the eastern/front side)
पुरस्तात्:
TypeIndeclinable
Rootपुरस्
Formअव्यय; दिक्शब्द-निपातः; अर्थे—पूर्वदिशि/अग्रे
उपस्थानम्attendance; the place/act of standing by (stationing of attendants)
उपस्थानम्:
TypeNoun (action noun)
Rootउप-स्था
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भाववाचक-नाम (उपस्थान = उपस्थितिः/सेवा/attendance)
दक्षिणतःon the right side; to the south/right
दक्षिणतः:
TypeIndeclinable
Rootदक्षिण
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (दक्षिण + तः); अर्थे—दक्षिणभागे
कोशtreasury
कोश:
TypeNoun
Rootकोश
Formपुंलिङ्ग; (समासपूर्वपद) ‘कोश’ = राजकोष/treasury; समासे पूर्वपदम्
शासनadministration; governance
शासन:
TypeNoun (action/result noun)
Rootशास्
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासमध्यपद) ‘शासन’ = शासन-व्यवस्था/administration; समासे पदम्
कार्यwork; official business
कार्य:
TypeNoun (gerundive used as noun)
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासमध्यपद) ‘कार्य’ = कार्यम्/official business; समासे पदम्
करणानिthe apparatus/offices/instruments for treasury, administration, and official business
करणानि:
TypeNoun
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; ‘करण’ = साधन/उपकरण/office-instruments; समस्तपदम्: कोश-शासन-कार्य-करणानि
वामतःon the left side
वामतः:
TypeIndeclinable
Rootवाम
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (वाम + तः); अर्थे—वामभागे
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
उपवाह्यानाम्of the mounts/vehicles (rideables)
उपवाह्यानाम्:
TypeNoun/Adjective (substantivized)
Rootउप-वाह्य
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; ‘उपवाह्य’ = उपवाहनयोग्य/rideable, mounts/vehicles
हस्तिelephants
हस्ति:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formपुंलिङ्ग; (समासपूर्वपद) ‘हस्ति’ = elephant; द्वन्द्वसमासे पदम्
अश्वhorses
अश्व:
TypeNoun
Rootअश्व
Formपुंलिङ्ग; (समासमध्यपद) ‘अश्व’ = horse; द्वन्द्वसमासे पदम्
रथानाम्of chariots (i.e., of elephants, horses, and chariots)
रथानाम्:
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; द्वन्द्वसमासस्य उत्तरपद (हस्त्यश्व-रथानाम्)
स्थानम्the place/station (assigned position)
स्थानम्:
TypeNoun (action/result noun)
Rootस्था
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘स्थान’ = place/station
Entities Mentioned
K
king (rājā)T
treasury (kośa)A
administrative offices (śāsana-kārya-karaṇa)E
elephantsH
horsesC
chariotsFAQs
To keep revenue, orders, and execution tightly coupled even during campaigns—war does not suspend governance; it intensifies the need for fast administrative throughput and secure custody.