Sutra 15
Devanagari script
तत्र रत्नोपभोगे घातः सारोपभोगे मध्यमः साहसदण्डः फल्गुकुप्योपभोगे तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०२.८.१५ ॥
Transliteration
tatra ratnopabhoge ghātaḥ sāropabhoge madhyamaḥ sāhasadaṇḍaḥ phalgukupyopabhoge tacca tāvacca daṇḍaḥ
Translation
ఇక్కడ—రత్నాల దుర్వినియోగానికి మరణదండన; విలువైన/అత్యావశ్యక వస్తువుల దుర్వినియోగానికి మధ్యస్థ ‘సాహస’ దండం; తక్కువ విలువైన లేదా సాధారణ వస్తువుల దుర్వినియోగానికి అదే మొత్తానికి/విలువకు అనుపాతంగా దండం.
Word by Word
तत्रthere; in that case/context
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय (देशवाचक)
रत्नोपभोगेin the use/enjoyment of jewels/precious valuables
रत्नोपभोगे:
TypeNoun
Rootउपभोग
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; समास: रत्नस्य उपभोगे
घातःdeath penalty; execution
घातः:
TypeNoun
Rootघात
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
सारोपभोगेin the use/enjoyment of valuable essence/prime goods
सारोपभोगे:
TypeNoun
Rootउपभोग
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; समास: सारस्य उपभोगे
मध्यमःthe middle (grade)
मध्यमः:
TypeAdjective
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (साहसदण्डस्य)
साहसदण्डःthe sāhasa fine/penalty
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; समास: साहसस्य दण्डः
फल्गुकुप्योपभोगेin the use/enjoyment of petty items and base/secondary goods
फल्गुकुप्योपभोगे:
TypeNoun
Rootउपभोग
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; समास: (फल्गु-कुप्ययोः) उपभोगे
तत्that (penalty)
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; अनुवर्तक (दण्डः)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय (समुच्चय)
तावत्to that extent; proportionately
तावत्:
TypeIndeclinable
Rootतावत्
Formअव्यय (परिमाण/प्रमाणवाचक)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय (समुच्चय)
दण्डःpenalty; punishment
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
Entities Mentioned
R
ratna (jewels)S
sāra (valuable/essential goods)P
phalgu-kupya (low-value/common goods)S
state stores/treasury (context)FAQs
High-value, portable, and politically sensitive assets invite insider theft; exemplary punishment protects the treasury and signals zero tolerance for elite corruption.