Sutra 10
प्रचारचरित्रसंस्थानान्यनुपलभमानो हि प्रकृतः समुदयमज्ञानेन परिहापयति उत्थानक्लेशासहत्वादालस्येन शब्दादिष्विन्द्रियार्थेषु प्रसक्तः प्रमादेन संक्रोशाधर्मानर्थभीरुभायेन कार्यार्थिष्वनुग्रहबुद्धिः कामेन हिंसाबुद्धिः कोपेन विद्याद्रव्यवल्लभापाश्रयाद्दर्पेण तुलामानतर्कगणितान्तरोपधानाल्लोभेन ॥ कZ_०२.७.१० ॥
pracāracaritrasaṃsthānāny anupalabhamāno hi prakṛtaḥ samudayam ajñānena parihāpayati; utthānakleśāsahatvād ālasyena, śabdādiṣv indriyārtheṣu prasaktaḥ pramādena, saṃkrośādharmānarthabhīrubhāyena, kāryārthiṣv anugrahabuddhiḥ kāmena, hiṃsābuddhiḥ kopena, vidyādravyavallabhāpāśrayād darpeṇa, tulāmānatarkagaṇitāntaropadhānāl lobhena.
ప్రచారం (క్షేత్ర కార్యకలాపం), ప్రవర్తన, కార్యస్థితి ఇవి నిర్ధారించలేని అధికారి అజ్ఞానంతో సమష్టి ఆదాయానికి నష్టం కలిగిస్తాడు; విధికి లేచే శ్రమను భరించలేక ఆలస్యంతో; శబ్దాది ఇంద్రియవిషయాల్లో ఆసక్తి వల్ల నిర్లక్ష్యంతో; ప్రజా ఆర్తనాదం, అధర్మం లేదా అనర్థం పట్ల భయంతో; కోరికవల్ల అభ్యర్థులు/కార్యార్థులపై అనుచిత అనుగ్రహబుద్ధితో; కోపంతో హింసాబుద్ధితో; విద్య, ధనం, ప్రీతిపాత్రుల ఆశ్రయంపై ఆధారపడి అహంకారంతో; మరియు లోభంతో తూకం-కొలతల్లో మోసం చేసి, తర్కం-లెక్కల్లో దాచిన వ్యత్యాసాలతో మానిప్యులేట్ చేసి।
FAQs
Kauṭilya links revenue loss to predictable behavioral drivers; governance must therefore monitor both processes (movement, status, accounts) and character/temptations that generate fraud.
Manipulation of weights and measures (tulā-māna) and accounting/calculation tricks with concealed discrepancies (gaṇitāntaropadhāna), i.e., quantitative falsification.