Sutra 4

Devanagari script

राजमार्गद्रोणमुखस्थानीयराष्ट्रविवीतपथाः सम्यानीयव्यूहश्मशानग्रामपथाश्चाष्टदण्डाः ॥ कZ_०२.४.०४ ॥

Transliteration

rājamārgadroṇamukhasthānīyarāṣṭravivītapathāḥ samyānīyavyūhaśmaśānagrāmapathāś cāṣṭadaṇḍāḥ

Translation

రాజమార్గాలు, ద్రోణముఖ (సరిహద్దు/వ్యూహాత్మక స్థావరం)కు వెళ్లే మార్గాలు, స్థానిక పరిపాలనా కేంద్రాలకు వెళ్లే మార్గాలు, రాష్ట్ర/ప్రాంతం అంతర్భాగ మార్గాలు, అలాగే సమ్యానీయ, సైనిక వ్యూహ (వ్యూహ), శ్మశానం, గ్రామ మార్గాలు—ఇవి ఎనిమిది దండాల (వెడల్పు)గా ఉండాలి.

Word by Word

• राजमार्ग: royal road / main state road
• Type: Noun
• Root: राजन् + मार्ग
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• द्रोणमुख: a ‘dronamukha’ (a type of administrative/settlement unit)
• Type: Noun
• Root: द्रोण + मुख
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• स्थानीय: local; pertaining to a station/administrative place
• Type: Adjective
• Root: स्थान + ईय (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• राष्ट्र: realm; territory; state
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• विवीत: guarded; secured; regulated
• Type: Adjective
• Root: वि + वी (धातु) → विवीत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम् (पथाः इति विशेषणम्)

• पथाः: roads; routes
• Type: Noun
• Root: पथ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

• सम्यानीय: to be properly brought together/arranged
• Type: Verbal adjective (Gerundive)
• Root: सम् + आ + नी (धातु) → सम्यानीय (कृदन्त, यत्/अनीयर्-प्रत्ययः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम् (पथाः इति विशेषणम्); विधेयार्थः—‘सम्यक् आनीयाः’

• व्यूह: array; formation; planned arrangement
• Type: Noun
• Root: वि + ऊह (धातु/नाम) → व्यूह
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• श्मशान: cremation ground
• Type: Noun
• Root: श्मशान
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• ग्राम: village
• Type: Noun
• Root: ग्राम
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्गम्)

• पथाः: roads; paths
• Type: Noun
• Root: पथ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• अष्टदण्डाः: the eight ‘daṇḍas’ (eight kinds of punishments/penal measures)
• Type: Noun
• Root: अष्ट + दण्ड
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-बहुवचनम्

Entities Mentioned

• rājamārga
• droṇamukha
• sthānīya
• vyūha
• śmaśāna
• grāma

More Details

FAQs

Why assign the same width to military, administrative, and cremation/village routes?

These corridors must handle heavy or processional traffic (troops, supplies, regulated transport, funerary movement) and require clear, enforceable right-of-way.

What does listing droṇamukha and sthānīya indicate?

A planned network linking the capital/town to frontier posts and local offices—i.e., infrastructure as an instrument of territorial control.