Adhyakshaprachara Adhyaya 31 Sutra 13 - Arthashastra | Telugu | Vedapath

Kautilya

Sutra 13

Devanagari script

अरत्नौ तणुलद्रोणः अर्धाढकं तैलस्य सर्पिषस्त्रयः प्रस्थाः दशपलं लवणस्य मांसं पञ्चाशत्पलिकम् रसस्याढकं द्विगुणं वा दध्नः पिण्डक्लेदनार्थं क्षारदशपलिकं मद्यस्याढकं द्विगुणं वा पयसः प्रतिपानं गात्रावसेकस्तैलप्रस्थः शिरसोऽष्टभागः प्रादीपिकश्च यवसस्य द्वौ भारौ सपादौ शष्पस्य शुष्कस्यार्धतृतीयो भारः कडङ्करस्यानियमः ॥ कZ_०२.३१.१३ ॥

Transliteration

aratnau taṇuladroṇaḥ ardhāḍhakaṃ tailasya sarpiṣastrayaḥ prasthāḥ daśapalaṃ lavaṇasya māṃsaṃ pañcāśatpalikam rasasyāḍhakaṃ dviguṇaṃ vā dadhnaḥ piṇḍakledanārthaṃ kṣāradaśapalikaṃ madyasyāḍhakaṃ dviguṇaṃ vā payasaḥ pratipānaṃ gātrāvasekastailaprasthaḥ śiraso'ṣṭabhāgaḥ prādīpikaśca yavasasya dvau bhārau sapādau śaṣpasya śuṣkasyārdhatṛtīyo bhāraḥ kaḍaṅkarasyāniyamaḥ

Translation

(నిర్దిష్ట తరగతి/కొలత గల ఏనుగుకు:) బియ్యం: 1 ద్రోణ; నూనె: అర్ధ ఆఢక; నెయ్యి: 3 ప్రస్థ; ఉప్పు: 10 పల; మాంసం: 50 పల; రసం/సూపు: 1 ఆఢక; లేదా పెరుగు రెండింతలు. మేత-పిండాలను మెత్తబెట్టేందుకు క్షారం: 10 పల. మద్యం: 1 ఆఢక; లేదా పాలు రెండింతలు. శరీర స్నానానికి నూనె: 1 ప్రస్థ; తలకు దాని ఎనిమిదవ భాగం; అలాగే దీపం (భత్యం) కూడా. యవస (పచ్చిమేత): 2¼ భార; ఎండు గడ్డి (శష్ప): 2½ భార. కడఙ్కర విషయంలో స్థిర నియమం లేదు।

Word by Word

अरत्नौin/at (the measure of) two aratnis (cubits)

तणुलrice (grain)

द्रोणःa drona-measure

अर्धhalf

आढकम्half an āḍhaka

तैलस्यof oil

सर्पिषःof ghee

त्रयःthree

प्रस्थाःprasthas (measures)

दशten

पलम्pala (weight)

लवणस्यof salt

मांसम्meat

पञ्चाशत्fifty

पलिकम्measured in palas (pala-quantity)

रसस्यof broth/juice

आढकम्an āḍhaka (measure)

द्विगुणम्double (in quantity)

वाor

दध्नःof curd

पिण्डbolus/lump

क्लेदनmoistening/soaking

अर्थम्for the purpose

क्षारalkali

दशten

पलिकम्of ten palas (in weight)

मद्यस्यof liquor

आढकम्an āḍhaka

द्विगुणम्double

वाor

पयसःof milk

प्रतिपानम्a follow-up drink / restorative drink

गात्रbody

अवसेकःaffusion/pouring (bath)

तैलoil

प्रस्थःone prastha (of oil)

शिरसःof the head

अष्टभागःone-eighth portion

प्रादीपिकःa lamp/lighting preparation

चand

यवसस्यof fodder/grass

द्वौtwo

भारौtwo bhāras (loads/weights)

सपादौwith an additional quarter (i.e., two and a quarter)

शष्पस्यof fresh grass shoots

शुष्कस्यof dry (grass)

अर्धतृतीयःtwo and a half

भारःbhāra (load/weight)

कडङ्करस्यof the kaḍaṅkara (measure/unit)

अनियमःthere is no fixed rule / it is not fixed

Entities Mentioned

elephant keepers

state granary and stores

elephant corps

FAQs

What is the administrative function of this long list?

It is a standardized entitlement table—inputs for feeding, conditioning, and care—enabling budgeting, auditing, and preventing pilferage.

Why include alternatives like ‘curd double’ or ‘milk double’?

To allow substitution within controlled equivalences when a supply item is unavailable, without losing nutritional/operational standards.