Adhyakshaprachara Adhyaya 26 Sutra 5 - Arthashastra | Telugu | Vedapath

Kautilya

Sutra 5

Devanagari script

सामुद्रहस्त्यश्वपुरुषवृषगर्दभाकृतयो मत्स्याः सारसा नादेयास्तटाककुल्योद्भवा वा क्रौञ्चोत्क्रोशकदात्यूहहंसचक्रवाकजीवञ्जीवकभृङ्गराजचकोरमत्तकोकिलमयूरशुकमदनशारिका विहारपक्षिणो मङ्गल्याश्चान्येऽपि प्राणिनः पक्षिमृगा हिंसाबाधेभ्यो रक्ष्याः ॥ कZ_०२.२६.०५ ॥

Transliteration

sāmudra-hastyaśva-puruṣa-vṛṣa-gardabhākṛtayo matsyāḥ sārasā nādeyās taṭāka-kulyodbhavā vā krauñcotkrośaka-dātyūha-haṃsa-cakravāka-jīvañjīvakabhṛṅgarāja-cakora-matta-kokila-mayūra-śuka-madana-śārikā vihārapakṣiṇo maṅgalyāś cānye 'pi prāṇinaḥ pakṣimṛgā hiṃsā-bādhebhyo rakṣyāḥ

Translation

సముద్ర మత్స్యాలు (ఏనుగు, గుర్రం, మనిషి, ఎద్దు లేదా గాడిద ఆకారాలైనవీ), సారసాలు, నదీ మత్స్యాలు, అలాగే చెరువులు మరియు కాలువలలో పుట్టిన మత్స్యాలు; ఇంకా క్రౌంచ, ఉత్క్రోశక, దాత్యూహ, హంస, చక్రవాక, జీవంజీవ, భృంగరాజ, చకోర, మత్త-కోకిల, మయూర, శుక, మదన, శారిక మొదలైన—విహార/వినోద పక్షులు, మంగళకర జీవులు, అలాగే పక్షులు మరియు వన్యమృగాల్లోని ఇతర ప్రాణులు—ఇవన్నీ హింస మరియు వేధింపుల నుండి రక్షించబడాలి।

Word by Word

सामुद्रmarine, sea-born

हस्त्यelephant-like (elephant-shaped)

अश्वhorse-like (horse-shaped)

पुरुषman-like (human-shaped)

वृषbull-like

गर्दभdonkey-like

आकृतयःforms, shapes

मत्स्याःfish

सारसाःcranes (sārasas)

नादेयाःriver-born, from rivers

तटाकpond, tank

कुल्यcanal, water-channel

उद्भवाःarising from, originating in

वाor

क्रौञ्चkrauncha (a kind of bird)

उत्क्रोशloud-crying (as a bird-name element)

कदात्यूहkadātyūha (a kind of water-bird)

हंसgoose, swan

चक्रवाकcakravāka (ruddy goose)

जीवञ्जीवकjīvañjīvaka (a kind of bird)

भृङ्गराजbhṛṅgarāja (a kind of bird)

चकोरcakora (partridge)

मत्तकोकिलmattakokila (a kind of cuckoo/bird)

मयूरpeacock

शुकparrot

मदनmadana (a kind of bird; lit. ‘Madana’)

शारिकाśārikā (myna/starling)

विहारपक्षिणःbirds of recreation/park-dwelling birds

मङ्गल्याःauspicious

चand

अन्येother

अपिalso, even

प्राणिनःliving beings, creatures

पक्षिbird

मृगbeast, wild animal (deer etc.)

हिंसाkilling, violence

बाधेभ्यःfrom harms, from injuries

रक्ष्याःmust be protected

Entities Mentioned

marine fish

river fish

pond/canal fish

krauñca

haṃsa

cakravāka

mayūra

śuka

abhayavana context (implicit)

FAQs

Why does Kautilya enumerate specific birds and aquatic life?

To convert broad conservation intent into enforceable administration: named categories reduce ambiguity for officers and courts when identifying protected species.

What does ‘maṅgalya’ (auspicious) protection imply in governance terms?

The state protects culturally significant fauna to preserve public sentiment and ritual order, aligning legitimacy with administrative regulation.