Sutra 4

Devanagari script

धान्यमूल्यं कोशनिर्हारः प्रयोगप्रत्यादानं च क्रयिमम् ॥ कZ_०२.१५.०४ ॥

Transliteration

dhānyamūlyaṃ kośanirhāraḥ prayoga-pratyādānaṃ ca krayimam

Translation

‘క్రయిమం’ (కొనుగోలు-ఆధారిత నిల్వ) అంటే— ధాన్యమూల్యం (ధర చెల్లించి కొనిన ధాన్యం), ఆ కొనుగోలుకు ఖజానా నుండి చేసిన వ్యయం/నిష్క్రమణ (కోశనిర్హారము), మరియు వినియోగానికి ముందుగా ఇచ్చిన సరుకుల జారీ మరియు వాటి తిరిగి సమర్పణ/సర్దుబాటు (ప్రయోగ-ప్రత్యాదానం).

Word by Word

• धान्य-मूल्यम्: the price/value of grain
• Type: Noun
• Root: धान्य; मूल्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः—धान्यस्य मूल्यम्

• कोश-निर्हारः: withdrawal/disbursement from the treasury
• Type: Noun
• Root: कोश; निर्+हृ
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः—कोशात् निर्हारः (निर्गमन/अपहरण/निर्वहनम्)

• प्रयोग-प्रत्यादानम्: advance/loan (disbursement) and repayment/return
• Type: Noun
• Root: प्र+युज्; प्रति+आ+दा
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समाहार-द्वन्द्वः—प्रयोगश्च प्रत्यादानं च (एकवद्भावः)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थकः

• क्रयिमम्: purchase / that which is to be bought (purchase-related item/transaction)
• Type: Noun (verbal derivative)
• Root: क्री
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कृदन्त-प्रातिपदिकम्—क्रयिम (क्रयणीय/क्रय-विषय/क्रय-सम्बद्ध)

Entities Mentioned

• kośa (treasury)
• storehouse administration [implicit]

More Details

FAQs

Why include both treasury outflow and issue/return under ‘purchase’?

Because Kautilya treats procurement as an end-to-end control chain: payment authorization, receipt into stores, and subsequent issuance with mandatory settlement.