Home›Arthashastra›Adhyakshaprachara›Adhyaya 12›Sutra 24
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 24

Devanagari script

लक्षणाध्यक्षश्चतुर्भागताम्रं रूप्यरूपं तीक्ष्णत्रपुसीसाञ्जनानामन्यतममाषबीजयुक्तं कारयेत्पणमर्धपणं पादमष्टभागमिति पादाजीवं ताम्ररूपं माषकमर्धमाषकं काकणीमर्धकाकणीमिति ॥ कZ_०२.१२.२४ ॥

Transliteration

lakṣaṇādhyakṣaś caturbhāgatāmraṃ rūpyarūpaṃ tīkṣṇa-trapu-sīsa-añjanānām anyatamam āṣabījayuktaṃ kārayet paṇam ardhapaṇaṃ pādam aṣṭabhāgam iti pādājīvaṃ tāmrarūpaṃ māṣakam ardhamāṣakaṃ kākaṇīm ardhakākaṇīm iti

Translation

లక్షణాధ్యక్షుడు నాలుగో వంతు తామ్రం కలిపిన వెండి నాణెం తయారు చేయించాలి; అలాగే శుద్ధ త్రపు (టిన్), సీసం లేదా అంజన (ఖనిజ/లోహ సంయోజకం) इनमें ఏదో ఒకదాన్ని మాష-బీజ (ప్రామాణిక బరువు) ప్రకారం కలిపి ఇతర నాణేలు కూడా ముద్రించాలి. విలువలు: పణ, అర్ధపణ, పాద (చతుర్థাংশం), అష్టభాగ (అష్టమাংশం); తామ్ర నాణేలు: మాషక, అర్ధమాషక, కాకణీ, అర్ధకాకణీ।

Word by Word
लक्षणाध्यक्षःthe superintendent of minting/coinage
लक्षणाध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअधि√क्षि (ईक्ष्) / अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; लक्षणस्य अध्यक्षः
चतुर्भागa quarter (four-part measure)
चतुर्भाग:
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, द्वितीया-एकवचन (समासपद); ‘चार भागों वाला/चार भाग’
ताम्रम्copper
ताम्रम्:
TypeNoun
Rootताम्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
रूप्यsilver
रूप्य:
TypeNoun/Adjective
Rootरूप्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (रूप्यं)
अरूपम्uncoined / without proper form
अरूपम्:
TypeAdjective
Rootअ-रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; रूप्यस्य विशेषणम्
तीक्ष्णsharp metal (iron/steel)
तीक्ष्ण:
TypeNoun/Adjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन (तीक्ष्णानाम्)
त्रपुtin
त्रपु:
TypeNoun
Rootत्रपु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन (त्रपूनाम्)
सीसाlead
सीसा:
TypeNoun
Rootसीसा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन (सीसानाम्)
अञ्जनानाम्collyrium/antimony-like mineral
अञ्जनानाम्:
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
अन्यतमम्any one (of these)
अन्यतमम्:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘इनमें से कोई एक’
माषबीजयुक्तम्combined with (the standard of) māṣa-seed
माषबीजयुक्तम्:
TypeAdjective (PPP)
Rootयुक्त (√युज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; माषबीजेन युक्तम्
कारयेत्should cause (it) to be made
कारयेत्:
TypeVerb
Root√कृ (कारयति)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative ‘have (it) made’
पणम्a paṇa (coin/unit)
पणम्:
TypeNoun
Rootपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अर्धपणम्half a paṇa
अर्धपणम्:
TypeNoun
Rootपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अर्धः पणः
पादम्a quarter (pāda)
पादम्:
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘चतुर्थांश’
अष्टभागम्an eighth part
अष्टभागम्:
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, द्वितीया-एकवचन; ‘आठवाँ भाग’
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
पादाजीवम्the ‘pāda-ā jīva’ (pāda-based small-denomination standard)
पादाजीवम्:
TypeNoun
Rootआजीव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; पादस्य आजीवम् (नाम/परिभाषा)
ताम्ररूपम्copper coin-form (copper coinage)
ताम्ररूपम्:
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ताम्रस्य रूपम्
माषकम्a māṣaka (small coin/weight)
माषकम्:
TypeNoun
Rootमाषक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अर्धमाषकम्half a māṣaka
अर्धमाषकम्:
TypeNoun
Rootमाषक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अर्धः माषकः
काकणीम्a kākaṇī (very small coin/unit)
काकणीम्:
TypeNoun
Rootकाकणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अर्धकाकणीम्half a kākaṇī
अर्धकाकणीम्:
TypeNoun
Rootकाकणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अर्धा काकणी
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
Entities Mentioned
L
Lakṣaṇādhyakṣa (Mint/Assay Superintendent)
M
Mint
C
Coin denominations (paṇa etc.)

FAQs

To enforce a uniform currency standard, prevent debasement, enable reliable taxation/pricing, and simplify accounting across the treasury and markets.

It indicates controlled token/secondary coinage and regulated material substitutions under state authority rather than private improvisation.

←Previous Sutra
Next Sutra→