Adhyaya 381

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गीतासारो नामाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः यमगीता अग्निर् उवाच यमगीतां प्रवक्ष्यामि उक्ता या नाचिकेतसे पठतां शृण्वतां भुक्त्यै मुक्त्यै मोक्षार्थिनां सतां

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘గీతాసారం’ అనే అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘యమగీత’ అనే 381వ అధ్యాయం ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—నచికేతునకు ఉపదేశించబడిన యమగీతను నేను ప్రవచిస్తాను; దీనిని పఠించువారికీ శ్రవణించువారికీ భోగమూ ముక్తియూ కలుగును, మోక్షార్థులైన సత్పురుషులకు హితం కలుగును।

Verse 2

यम उवाच आसनं शयनं यानपरिधानगृहादिकम् वाञ्छत्यहो ऽतिमोहेन सुस्थिरं स्वयमस्थिरः

యముడు పలికెను—అయ్యో! అతిమోహంతో తానే అనిత్యుడైన మనిషి స్థిరమైన వాటిని కోరుకుంటాడు—ఆసనం, శయనం, యానం, వస్త్రధారణ, గృహాది.

Verse 3

भोगेषु शक्तिः सततं तथैवात्मावलोकनं श्रेयः परं मनुष्यानां कपिलोद्गीतमेव हि

భోగవిషయాలలో నిత్య నియమం, అలాగే ఆత్మను స్థిరంగా దర్శించుట—ఇదే మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సు; ఎందుకంటే ఇదే కపిలుడు ప్రకటించాడు.

Verse 4

सर्वत्र समदर्शित्वं निर्मसत्वमसङ्गता श्रेयः परम् मनुष्यानां गीतं पञ्चशिखेन हि

సర్వత్ర సమదర్శనం, మమకారరహితత్వం, అసంగత్వం—ఇదే మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సు; పంచశిఖుడు ఇలానే ఉపదేశించాడు.

Verse 5

आगर्भजन्मबाल्यादिवयो ऽवस्थादिवेदनं श्रेयः परं मनुष्याणाम् गङ्गाविष्णुप्रगीतकं

గర్భధారణ నుండి జననం, బాల్యం మొదలైన వయోఅవస్థల జ్ఞానం—మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సు; ఇది గంగా మరియు విష్ణువు ప్రకటించారు.

Verse 6

आध्यात्मिकादिदुःखानामाद्यन्तादिप्रतिक्रिया श्रेयः परं मन्ष्याणां जनकोद्गीतमेव च

ఆధ్యాత్మికాది దుఃఖాలకు వాటి ఆరంభం, అంతం మొదలైన పరిస్థితులను లక్ష్యంగా చేసుకున్న ప్రతిక్రియ/ఉపాయం—మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సు; ఇదే జనకుడు ఉపదేశించాడు.

Verse 7

अभिन्नयोर्भेदकरः प्रत्ययो यः परात्मनः तच्छान्तिपरमं श्रेयो ब्रह्मोद्गीतमुदाहृतं

పరమాత్మ విషయంలో నిజంగా అభిన్నమైనదానిలో భేదబుద్ధిని కలిగించే యే భావనయో, అదే ‘బ్రహ్మోద్గీతం’ అని చెప్పబడింది—శాంతియే పరమావధి గల పరమ శ్రేయస్సు।

Verse 8

कर्तव्यमिति यत्कर्म ऋग्यजुःसामसंज्ञितं कुरुते श्रेयसे सङ्गान् जैगीषव्येण गीयते

‘ఇది చేయవలసిందే’ అనే నిశ్చయంతో ఋగ్-యజుః-సామ అనే పేర్లతో సూచితమైన కర్మ చేయబడుతుంది; అది శ్రేయస్సుకోసం. దాని అనుబంధ గానభాగాలు జైగీషవ్య పద్ధతిలో పాడబడతాయి।

Verse 9

हानिः सर्वविधित्सानामात्मनः सुखहैतुकी श्रेयः परं मनुष्याणां देवलोद्गीतमीरितं

సర్వ విధులను తెలుసుకోవాలని కోరువారికి ‘హాని’ కూడా ఆత్మసుఖానికి కారణమవుతుంది; కాని మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సు దేవులు గానంగా ప్రకటించిన ‘దేవలోద్గీతం’ అని చెప్పబడింది।

Verse 10

कामत्यागात्तु विज्ञानं सुखं ब्रह्म परं पदं कामिनां न हि विज्ञानं सनकोद्गीतमेव तत्

కామత్యాగం వల్ల విజ్ఞానం (సాక్షాత్కార జ్ఞానం) కలుగుతుంది; ఆనందమే బ్రహ్మ—పరమ పదం. కానీ కామప్రవృత్తులైన వారికి విజ్ఞానం కలగదు; ఇదే సనకుడు పాడిన ఉపదేశం।

Verse 11

प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च कार्यं कर्मपरो ऽब्रवीत् श्रेयसां श्रेय एतद्धि नैष्कर्म्यं ब्रह्म तद्धरिः

కర్మనిష్ఠుడు ప్రవృత్తి మరియు నివృత్తి రెండూ యథావిధిగా చేయవలసినవని చెప్పాడు. ఎందుకంటే శ్రేయస్సులలో శ్రేష్ఠమైనది ఇదే: నైష్కర్మ్యం, అది బ్రహ్మ; అదే హరి (విష్ణువు) స్వరూపం।

Verse 12

पुमांश्चाधिगतज्ञानो भेदं नाप्नोति सत्तमः ब्रह्मणा विष्णुसंज्ञेन परमेणाव्ययेन च

సత్యజ్ఞానాన్ని పొందిన పురుషుడు—సత్పురుషులలో ఉత్తముడు—ఏ భేదమూ చూడడు; పరమ అవ్యయ తత్త్వమే బ్రహ్మ, అదే విష్ణు అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధం.

Verse 13

ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं सौभाग्यं रूपमुत्तमम् तपसा लभ्यते सर्वं मनसा यद्यदिच्छति

జ్ఞానం, అనుభవసిద్ధ విజ్ఞానం, ఆస్తిక్యభావం, సౌభాగ్యం, ఉత్తమ సౌందర్యం—ఇవన్నీ తపస్సుతో లభిస్తాయి; మనసులో ఏది కోరితే అది పొందుతాడు.

Verse 14

नास्ति विष्णुसमन्ध्येयं तपो नानशनात्परं नास्त्यारोग्यसमं धन्यं नास्ति गङ्गासमा सरित्

విష్ణువుతో సమానమైన ధ్యేయవస్తువు లేదు; ఉపవాసం కన్నా గొప్ప తపస్సు లేదు; ఆరోగ్యంతో సమానమైన ధన్యకల్యాణం లేదు; గంగతో సమానమైన నది లేదు.

Verse 15

न सो ऽस्ति बान्धवः कश्चिद्विष्णुं मुक्त्वा जगद्गुरुं अधश्चोर्धं हरिश्चाग्रे देहेन्द्रियमनोमुखे

జగద్గురు విష్ణువును తప్ప నిజమైన బంధువు ఎవ్వరూ లేరు; క్రిందా పైగా ముందుభాగంలో హరియే—దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, వాక్కు అన్నిటి అగ్రంలో ఆయనే నిలిచియున్నాడు.

Verse 16

इत्येवं संस्मरन् प्राणान् यस्त्यजेत्स हरिर्भवेत् यत्तद् ब्रह्म यतः सर्वं यत्सर्वं तस्य संस्थितम्

ఇలా స్మరిస్తూ ప్రాణాలను విడిచినవాడు హరిస్వరూపుడవుతాడు; అదే బ్రహ్మ—దానినుంచి సమస్తం ఉద్భవిస్తుంది, దానిలోనే సమస్తం స్థితమై ఉంటుంది.

Verse 17

अग्राह्यकमनिर्देश्यं सुप्रतिष्ठञ्च यत्परं परापरस्वरूपेण विष्णुः सर्वहृदि स्थितः

ఆ పరమ తత్త్వం గ్రాహ్యము కానిది, నిర్వచనాతీతము; అయినా సుప్రతిష్ఠితము. పర–అపర స్వరూపములతో విష్ణువు సమస్త జీవుల హృదయమందు నివసించుచున్నాడు.

Verse 18

यज्ञेशं यज्ञपुरुषं केचिदिच्छन्ति तत्परं केचिद्विष्णुं हरं केचित् केचिद् ब्रह्माणमीश्वरं

ఆ పరమ తత్త్వమునందు నిష్ఠగల కొందరు ఆయనను యజ్ఞేశుడిగా, యజ్ఞపురుషుడిగా కోరుతారు; కొందరు విష్ణువుగా, కొందరు హరుడిగా (శివుడిగా), మరికొందరు బ్రహ్మా అనే ఈశ్వరుడిగా భావిస్తారు.

Verse 19

इन्द्रादिनामभिः केचित् सूर्यं सोमञ्च कालकम् ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुं वदन्ति च

కొందరు ఇంద్రాది నామాలతో సూర్యుడు, సోముడు (చంద్రుడు), కాలమును కూడా (ఆయన రూపముగా) చెబుతారు; బ్రహ్మ నుండి స్థంభం వరకు—ఈ జగత్తంతా విష్ణువే అని వర్ణిస్తారు.

Verse 20

स विष्णुः परमं ब्रह्म यतो नावर्तते पुनः सुवर्णादिमहादानपुण्यतीर्थावगाहनैः

ఆ విష్ణువే పరమ బ్రహ్మ; ఆయనను పొందినవాడు మళ్లీ సంసారానికి తిరిగి రాడు. స్వర్ణాది మహాదానములు మరియు పుణ్య తీర్థములలో అవగాహన (స్నానం) ద్వారా (ఆ గతి లభిస్తుంది).

Verse 21

ध्यानैर् व्रतैः पूजया च धर्मश्रुत्या तदाप्नुयात् आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु

ధ్యానం, వ్రతాలు, పూజ, ధర్మశ్రవణం ద్వారా ఆ పరమాన్ని పొందగలరు. ఆత్మను రథిగా తెలుసుకో; శరీరమే రథమని గ్రహించు.

Verse 22

बुद्धिन्तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च इन्द्रयाणि हयानाहुर्विषयांश्चेषुगोचरान्

బుద్ధిని సారథిగా, మనస్సును పగ్గాలుగా తెలుసుకో. ఇంద్రియాలు గుర్రాలు; విషయాలు వాటి సంచార గోచరాలు.

Verse 23

आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः यस्त्वविज्ञानवान् भवत्ययुक्तेन मनसा सदा

మునులు చెబుతారు—ఇంద్రియాలు, మనస్సుతో యుక్తమైన ఆత్మనే ‘భోక్త’ (అనుభవकर्ता). కానీ వివేకజ్ఞానం లేనివాడు ఎల్లప్పుడూ అదుపులేని మనస్సుతో బద్ధుడై ఉంటాడు.

Verse 24

न सत्पदमवाप्नोति संसारञ्चाधिगच्छति यस्तु विज्ञानवान् भवति युक्तेन मनसा सदा

అతడు సత్పదాన్ని (పరమ శ్రేయస్సును) పొందడు; బదులుగా సంసారంలోనే పడతాడు—వివేకజ్ఞానం ఉన్నా సదా నియంత్రిత మనస్సుతో యుక్తుడై లేకపోతే.

Verse 25

स तत्पदमवाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः

అతడు ఆ పరమ పదాన్ని పొందుతాడు; అక్కడి నుంచి మళ్లీ జననం లేదు—వివేకజ్ఞానం సారథిగా ఉండి, మనస్సును పగ్గాలవలె దృఢంగా అదుపులో ఉంచిన మనిషి.

Verse 26

सो ऽध्वानं परमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः

అతడు పరమ మార్గాన్ని పొందుతాడు—విష్ణువు యొక్క ఆ పరమ పదాన్ని. ఇంద్రియాల కంటే విషయాలు ఉన్నతం; విషయాల కంటే మనస్సు ఇంకా ఉన్నతం.

Verse 27

मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः

మనస్సుకన్నా పైగా బుద్ధి; బుద్ధికన్నా పైగా మహత్తత్త్వం. మహత్తుకన్నా పైగా అవ్యక్తం; అవ్యక్తంకన్నా పైగా పరమ పురుషుడు.

Verse 28

पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः एषु सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते

పురుషునికన్నా పైగా ఏదీ లేదు; అదే పరమ సీమ, అదే పరమ గతి. ఈ సమస్త భూతాలలో ఆత్మ గూఢంగా ఉండి సాధారణ దృష్టికి ప్రకాశించదు.

Verse 29

दृश्यते त्वग्र्यया बुध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञः तद्यच्छेज्ज्ञानमात्मनि

కానీ సూక్ష్మదర్శులు అగ్ర్యమైన, సూక్ష్మమైన బుద్ధి ద్వారా దానిని గ్రహిస్తారు. ప్రాజ్ఞుడు వాక్కును, మనస్సును నియమించి, ఆ నియమిత జ్ఞానాన్ని ఆత్మలో లయింపజేయాలి.

Verse 30

ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेच्छान्त आत्मनि ज्ञात्वा ब्रह्मात्मनोर्योगं यमाद्यैर् ब्रह्म सद्भवेत्

శాంతమైన అంతరాత్మలో—మహత్తర ఆత్మలో—జ్ఞానాన్ని నియంత్రించి స్థిరపరచాలి. బ్రహ్మ-ఆత్మల యోగాన్ని తెలుసుకొని, యమాదీ నియమశాసనాల ద్వారా నిజంగా బ్రహ్మంలో స్థితి పొందుతాడు.

Verse 31

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ यमाश् च नियमाः पञ्च शौचं सन्तोषसत्तपः

అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం—ఇవి ఐదు యమాలు; అలాగే శౌచం, సంతోషం, సత్-తపస్సు (సమ్యక్ తపస్సు) మొదలైనవి ఐదు నియమాలు.

Verse 32

स्वाध्यायेश्वरपूजा च आसनं पद्मकादिकं प्राणायामो वायुजयः प्रत्याहारः स्वनिग्रहः

స్వాధ్యాయం మరియు ఈశ్వరపూజ; పద్మాసనం మొదలైన ఆసనాలు; ప్రాణాయామం—ప్రాణవాయుపై జయం; అలాగే ప్రత్యాహారం—ఇంద్రియనిగ్రహం: ఇవే యోగసాధన నియమాలు.

Verse 33

शुभे ह्य् एकत्र विषये चेतसो यत् प्रधारणं निश् चलत्वात्तु धीमद्भिर्धारणा द्विज कथ्यते

హే ద్విజా! ఒక శుభ విషయంపై మనస్సును స్థిరంగా నిలిపి ధారణ చేయడం—అది అచలమైన ఏకాగ్ర స్వభావం గలదని—జ్ఞానులు ‘ధారణ’ అని అంటారు.

Verse 34

पौनःपुन्येन तत्रैव विषयेष्वेव धारणा ध्यानं स्मृतं समाधिस्तु अहं ब्रह्मात्मसंस्थितिः

పునఃపునః అభ్యాసంతో అదే విషయంపై మనస్సును నిలిపి ఉంచడం ‘ధారణ’; దాని నిరంతర ప్రవాహమే ‘ధ్యానం’; మరియు ‘అహం బ్రహ్మ’ అనే ఆత్మస్థితిలో స్థిరపడటం ‘సమాధి’.

Verse 35

घटध्वंसाद्यथाकाशमभिन्नं नभसा भवेत् मुक्तो जीवो ब्रह्मणैवं सद्ब्रह्म ब्रह्म वै भवेत्

కుండ నశించినప్పుడు అందులోని ఆకాశం మహాకాశంతో భేదం లేకుండా కలిసినట్లే, ముక్త జీవుడు బ్రహ్మతో ఏకమవుతాడు; ఆ సద్బ్రహ్మమే బ్రహ్మమవుతుంది.

Verse 36

आत्मानं मन्यते ब्रह्म जीवो ज्ञानेन नान्यथा जीवो ह्य् अज्ञानतत्कार्यमुक्तः स्यादजरामरः

సత్యజ్ఞానంతో జీవుడు తనను బ్రహ్మగా మాత్రమే గ్రహిస్తాడు, ఇతరంగా కాదు. ఎందుకంటే అజ్ఞానం మరియు దాని వల్ల కలిగిన ఫలితాల నుండి విముక్తుడైన జీవుడు జరామరణరహితుడవుతాడు.

Verse 37

अग्निर् उवाच वशिष्ठ यमगीतोक्ता पठतां भुक्तिमुक्तिदा आत्यन्तिको लयः प्रोक्तो वेदान्तब्रह्मधीमयः

అగ్ని పలికెను—ఓ వశిష్ఠా! ‘యమగీత’ అనే ఈ ఉపదేశాన్ని పఠించువారికి భోగమూ మోక్షమూ రెండూ ప్రసాదించును. ఇక్కడ వేదాంత బ్రహ్మబోధమయమైన ‘ఆత్యంతిక లయ’ ప్రకటించబడెను.