Adhyaya 376

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे समाधिर्नाम पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच ब्रह्मज्ञानं प्रवक्ष्यामि संसाराज्ञानमुक्तये अयमात्मा पर्ं ब्रह्म अहमस्मीति मुच्यते

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘సమాధి’ అనే మూడు వందల డెబ్బై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు మూడు వందల డెబ్బై ఆరవ అధ్యాయం ‘బ్రహ్మజ్ఞానం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—సంసారబంధక అజ్ఞానమునుండి విముక్తి కోసం బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని నేను వివరిస్తాను. ‘ఈ ఆత్మ పరబ్రహ్మ; నేనే అది’ అని తెలిసినవాడు విముక్తుడవుతాడు.

Verse 2

देह आत्मा न भवति दृस्यत्वाच्च घटादिवत् प्रसप्ते मरणे देहादात्मान्यो ज्ञायते ध्रुवं

దేహం ఆత్మ కాదు; ఎందుకంటే అది ఘటాదివలె దృశ్యవిషయం. మరణం సంభవించినప్పుడు ఆత్మ దేహానికి భిన్నమని నిశ్చయంగా గ్రహించబడుతుంది.

Verse 3

देहः स चेदव्यवहरेद्विकार्यादिसन्निभः चक्षुरादीनीन्द्रियाणि नात्मा वै करणं त्वतः

దేహం క్రియావ్యవహారానికి సాధనం కాకపోతే, అది వికారమయ్యే జడపదార్థంలా ఉండేది. కాబట్టి చక్షు మొదలైన ఇంద్రియాలే కరణాలు; ఆత్మ కరణం కాదు.

Verse 4

मनो धीरपि आत्मा न दीपवत् करणं त्वतः प्राणो ऽप्यात्मा न भवति सुषुप्ते चित्प्रभावतः

మనస్సు ధీరంగా ఉన్నా అది ఆత్మ కాదు; దీపంలా అది కేవలం ఒక కరణం. అలాగే ప్రాణమూ ఆత్మ కాదు; సుషుప్తిలో చైతన్యప్రభావం వల్ల ఆత్మ భిన్నంగా ఉన్నది స్పష్టమవుతుంది.

Verse 5

जाग्रत्स्वप्ने च चैतन्यं सङ्कीर्णत्वान्न बुध्यते विज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्ते ज्ञायते यतः

జాగ్రత్, స్వప్న స్థితుల్లో చైతన్యం విషయాలు-వృత్తులతో కలిసిపోవడం వల్ల స్పష్టంగా గుర్తించబడదు. కానీ సుషుప్తిలో ప్రాణం విభేద-విజ్ఞానరహితమని తెలిసి, ఆ స్థితి నిర్ధారించబడుతుంది.

Verse 6

अतो नात्मेन्द्रियं तस्मादिन्त्रियादिकमात्मनः अहङ्कारो ऽपि नैवात्मा देहवद्व्यभिचारतः

అందువల్ల ఇంద్రియమే ఆత్మ కాదు; కాబట్టి ఇంద్రియాదులు అన్నీ ఆత్మస్వరూపం కావు. అహంకారమూ ఆత్మ కాదు, ఎందుకంటే అది దేహంలా మార్పులకు లోనవుతుంది.

Verse 7

उक्तेभ्यो व्यतिरिक्तो ऽयमात्मा सर्वहृदि स्थितः सर्वद्रष्टा च भोक्ता च नक्तमुज्ज्वलदीपवत्

ఇవన్నిటికన్నా భిన్నమైన ఈ ఆత్మ ప్రతి హృదయంలో నివసిస్తుంది. అది సర్వద్రష్ట సాక్షి, అనుభోక్త; రాత్రిలో ప్రకాశించే దీపంలా వెలుగుతుంది.

Verse 8

समाध्यारम्भकाले च एवं सञ्चिन्तयेन्मुनिः यतो ब्रह्मण आकाशं खाद्वायुर्वायुतो ऽनलः

సమాధి ఆరంభకాలంలో ముని ఇలా చింతించాలి— బ్రహ్మం నుండి ఆకాశం ఉద్భవిస్తుంది; ఆకాశం నుండి వాయువు, వాయువు నుండి అగ్ని ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 9

अग्नेरापो जलात्पृथ्वी ततः सूक्ष्मं शरीरकं अपञ्चीकृतभूतेभ्य आसन् पञ्चीकृतान्यतः

అగ్నినుండి జలము ఉద్భవిస్తుంది; జలమునుండి పృథివి ప్రదర్శితమవుతుంది. అనంతరం అపంచీకృత భూతములనుండి సూక్ష్మశరీరం ఏర్పడుతుంది; అదే భూతములు పంచీకృతమై స్థూలభూతములుగా జన్మిస్తాయి.

Verse 10

स्थूलं शरीरं ध्यात्वास्माल्लयं ब्रह्मणि चिन्तयेत् पञ्चीकृतानि भूतानि तत्कार्यञ्च विराट्स्मृतम्

స్థూల శరీరాన్ని ధ్యానించి, దాని బ్రహ్మనందు లయాన్ని చింతించాలి. పంచీకృత పంచభూతములు మరియు వాటి సమష్టి-కార్యమే ‘విరాట్’ అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 11

एतत् स्थूलं शरीरं हि आत्मनो ज्ञानकल्पितं इन्द्रियैर् अथ विज्ञानं धीरा जागरितं विदुः

ఈ స్థూల శరీరం నిజంగా ఆత్మపై జ్ఞానముచే కల్పితమైన ఆరోపణ. ఇంద్రియములతో అనుసంధానమైన విజ్ఞానమే జాగ్రతావస్థ అని ధీరులు తెలుసుకొంటారు.

Verse 12

विश्वस्तदभिमानी स्यात् त्रयमेतदकारकं अपञ्चीकृतभूतानि तत्कार्यं लिङ्गमुच्यते

సర్వ జగత్తుతో తాదాత్మ్యాభిమానము కలవాడు ‘విశ్వ’ అని పిలువబడతాడు. ఈ త్రయం అకర్తృ (అకారకము). అపంచీకృత భూతములు మరియు వాటి కార్యము ‘లింగ’ (సూక్ష్మ శరీరం) అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 13

संयुक्तं सप्तदशभिर्हिरण्यगर्भसंज्ञितं शरीरमात्मनः सूक्ष्मं लिङ्गमित्यभिधीयते

పదిహేడు తత్త్వములతో సంయుక్తమై ‘హిరణ్యగర్భ’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆత్మ యొక్క సూక్ష్మ శరీరమే ‘లింగ’ అని అభిధానము.

Verse 14

जाग्रत्संस्कारजः स्वप्नः प्रत्ययो विषयात्मकः आत्मा तदुपमानी स्त्यात्तैजसो ह्य् अप्रपञ्चतः

జాగ్రత్ స్థితి సంస్కారాల నుండి స్వప్నం జన్మిస్తుంది; అది విషయాత్మకమైన ప్రత్యయం. ఆ స్థితిలో ఆత్మ స్వప్న-జ్ఞాతకు ఉపమానంగా భావింపబడి ‘తైజస’ అని పిలువబడుతుంది, ఎందుకంటే అక్కడ బాహ్య ప్రపంచం ఉండదు.

Verse 15

स्थूलसूक्ष्मशरीराख्यद्वयस्यैकं हि कारणं आत्मा ज्ञानञ्च साभासं तदध्याहृतमुच्यते

స్థూలశరీరం మరియు సూక్ష్మశరీరం అనే ద్వయానికి ఏకైక కారణం ఆత్మనే. అలాగే ఆభాసంతో కూడిన జ్ఞానం కూడా దానిపై అధ्यारోపితమైందని (అధ్యాహృతమని) చెప్పబడుతుంది.

Verse 16

न सन्नासन्न सदसदेतत्सावयवं न तत् निर्गतावयवं नेति नाभिन्नं भिन्नमेव च

ఈ తత్త్వం సత్ కాదు, అసత్ కాదు; సత్-అసత్ రెండూ అని కూడా చెప్పలేం. ఇది అవయవాలతో కూడినది కాదు, అవయవాల సమష్టిగా ఏర్పడినదీ కాదు. దీనిని ‘నేతి’ అని పేర్కొంటారు; ఇది పూర్తిగా అభిన్నమూ కాదు, అయినా (ఆభాసంగా) భిన్నంగా కనిపిస్తుంది.

Verse 17

भिन्नाभिन्नं ह्य् अनिर्वाच्यं बन्धसंसारकारकं एकं स ब्रह्म विज्ञानात् प्राप्तं नैव च कर्मभिः

ఆ ఏక బ్రహ్మం భిన్నాభిన్నంగా అనిర్వచనీయం; (అవిద్య వల్ల) బంధం మరియు సంసారానికి కారణంలా కనిపిస్తుంది. అది విజ్ఞానంతో (సాక్షాత్కార జ్ఞానంతో) పొందబడుతుంది; కర్మల ద్వారా మాత్రం కాదు.

Verse 18

सर्वात्मना हीन्द्रियाणां संहारः कारणात्मनां बुद्धेः स्थानं सुषुप्तं स्यात्तद्द्वयस्याभिमानवान्

కారణస్వభావమైన ఇంద్రియాల సంపూర్ణ సంహారం (లయం) జరుగుతుంది. బుద్ధి యొక్క స్థానం సుషుప్తి అని చెప్పబడుతుంది; ఆ ద్వయంతో (బుద్ధి మరియు కారణస్థితి) తాదాత్మ్యాభిమానమున్న జీవుడు ‘అభిమానవాన్’ అని పేర్కొనబడతాడు.

Verse 19

प्राज्ञ आत्मा त्रयञ्चैतत् मकारः प्रणवः स्मृतः अकारश् च उकारो ऽसौ मकारो ह्य् अयमेव च

ప్రాజ్ఞుడే ఆత్మ; ఈ ప్రణవం ‘ఓం’ త్రివిధమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఇందులో ‘అ’, ‘ఉ’, మరియు ఇదే ‘మ్’ ధ్వనులు సమాహితమై ఉన్నాయి.

Verse 20

अहं साक्षी च चिन्मात्रो जाग्रत्स्वप्नादिकस्य च नाज्ञानञ्चैव तत्कार्यं संसारादिकबन्धनं

నేను సాక్షి ఆత్మను—శుద్ధ చైతన్యమాత్రమే—జాగ్రత్, స్వప్నాది స్థితులకు. అజ్ఞానం మరియు దాని ఫలితమైన సంసారాది బంధనం నాకు చెందదు.

Verse 21

नित्यशुद्धबन्धमुक्तसत्यमानन्दमद्वयं ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विमुक्त ॐ

నేను బ్రహ్మను—నిత్యశుద్ధుడు, బంధనముక్తుడు, సత్యస్వరూపుడు, ఆనందమయుడు, అద్వైతుడు. నేను బ్రహ్మనే, పరమ జ్యోతి, సంపూర్ణ విముక్తుడు—ఓం.

Verse 22

अहं ब्रह्म परं ज्ञानं समाधिर्बन्धघातकः चिरमानन्दकं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं

నేను బ్రహ్మను—పరమ జ్ఞానం. సమాధి బంధనాన్ని నశింపజేసేది. బ్రహ్మ చిరస్థాయి ఆనందం; అది సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం.

Verse 23

अयमात्मा परम्ब्रह्म तद् ब्रह्म त्वमसीति च गुरुणा बोधितो जीवो ह्य् अहं ब्रह्मास्मि वाह्यतः

గురువు బోధించినట్లు—“ఈ ఆత్మ పరబ్రహ్మ” మరియు “అది బ్రహ్మ; నీవే అది”—అని తెలుసుకున్న జీవుడు నిశ్చయంగా: “నేను బ్రహ్మనే” అని, బాహ్య ఆచరణలో కూడా ఆ భావంతోనే నిలుస్తాడు.

Verse 24

सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ॐ मुच्यते ऽसारसंसाराद्ब्रह्मज्ञो ब्रह्म तद्भवेत्

ఆయనే ఆ ఆదిత్య-పురుషుడు; నేనూ అదే—అఖండ, అద్వైత—ఓం. బ్రహ్మజ్ఞుడు ఈ అసారమైన సంసారచక్రం నుండి విముక్తుడవుతాడు; అతడు బ్రహ్మమే అవుతాడు, అదే తత్త్వమవుతాడు.