Adhyaya 374

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्राप्नुयाद्धरिमिति ख प्राप्यते फलमिति ञ अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘ధ్యానం’ అనే మూడు వందల డెబ్బై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది. (పాఠాంతరం: ‘హరిని పొందును’ / ‘ఫలం పొందబడును’). ఇక మూడు వందల డెబ్బై ఐదవ అధ్యాయం ‘ధారణ’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను— ధ్యేయవిషయంపై మనస్సును స్థిరంగా నిలుపుటే ధారణ; ధ్యానంలాగ ఇది రెండు విధాలు. హరి యొక్క సాకార-నిరాకార ధ్యానంలో మనస్సును ధారించుట వలన హరిని పొందుతారు.

Verse 2

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

ధ్యేయాన్ని బాహ్యంగా స్థాపించినప్పుడు మనస్సు దానినుంచి కదలకపోతే, ఆ వ్యవధి పాటు నిర్దిష్ట స్థానంలో మనస్సు స్థిరంగా ఉండటమే ధారణ (ఏకాగ్రత) అని అంటారు.

Verse 3

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

నిర్దిష్ట కాలపరిమితి వరకు మనస్సును దేహంలో స్థాపించి, అది లక్ష్యంనుంచి జారిపోకపోతే, దానినే ధారణ (ఏకాగ్రత) అని అంటారు.

Verse 4

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

పన్నెండు ఆయామాలు (కాలమానం) ధారణ; పన్నెండు ధారణలు ధ్యానం; ధ్యానం పన్నెండు సమూహం వరకు పరిపక్వమైతే దానిని సమాధి అని అంటారు.

Verse 5

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

ధారణా-అభ్యాసంతో నియమితమైన ఆత్మ ప్రాణముల ద్వారా దేహాన్ని విడిచిపెడితే, తన కులంలోని ఇరవై ఒక తరములను उद्धరించి స్వర్గానికి వెళ్లి పరమ పదాన్ని పొందుతుంది।

Verse 6

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

యోగులలో ఏ అవయవంలో వ్యాధి కలుగుతుందో, ఆ అవయవాన్ని ధ్యానబుద్ధితో వ్యాపింపజేసి అక్కడే తత్త్వ-ధారణ (తత్త్వంపై ఏకాగ్రత) చేయాలి।

Verse 7

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

హే ద్విజోత్తమా! విష్ణువుకు సంబంధించిన శిఖా-క్రియను అగ్నేయీ, వారుణీ, ఐశానీ—అమృతస్వరూప శక్తులతో—అగ్నితో కూడి, చివర “ఫట్” అనే ఉచ్చారణతో నిర్వహించాలి।

Verse 8

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

నాడుల ద్వారా శుభమైన, దివ్యమైన, భయంకరమైన ‘శూలాగ్రం’ను భేదించాలి (అంటే మనస్సులో దాటాలి); పాద బొటనవేలి నుండి కపాల శిఖరం వరకు దానిని కిరణమండలంతో ఆవరించబడినదిగా ధ్యానించాలి।

Verse 9

स्वयं याति परं पदमिति ख तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

“ఇది స్వయంగా పరమ పదానికి చేరుతుంది” అని నిశ్చయం. త్ర్యక్, అధో, ఊర్ధ్వ భాగాల నుండి ఆ ప్రవాహాలు అత్యంత తేజస్సుతో బయలుదేరుతున్నప్పుడు, హే మహామునీ, సాధకులలో శ్రేష్ఠుడు ఆ ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు ధ్యానించాలి।

Verse 10

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

శరీరం భస్మమైపోయిన తరువాత దానిని స్వయంగా సమీకరించాలి. ఓ ద్విజా! శీతం, శ్లేష్మం మొదలైనవి మరియు పాపం నశిస్తాయి.

Verse 11

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

అతడు శిరస్సును, ‘ధీ’ మరియు ‘కా’ అక్షరాలను, అలాగే కంఠాన్ని అధోముఖంగా స్మరించాలి. అవిచ్ఛిన్న ధ్యానచిత్తంతో భూతతత్త్వంతో ఆత్మను ఏకీకరించి మళ్లీ మళ్లీ ధ్యానించాలి.

Verse 12

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

మెరుస్తున్న చినుకుల స్పర్శతో సమృద్ధిగా, హిమంలా శీతలంగా సాగే ధారలతో భూమిపై సమస్త విశ్వం పూర్తిగా నిండిపోయినట్లు ధ్యానించాలి.

Verse 13

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

బ్రహ్మరంధ్రం నుండి సంచలనం కలగగానే అది సుషుమ్నలోనికి ప్రవేశించి ఆధారమండలం (మూలాధార) వరకు సాగి, ‘పూర్ణేందు’ స్థానంలో నివాసం చేస్తుంది.

Verse 14

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

హిమస్పర్శమున్న, అమృతస్వరూపమైన నీటితో తనను పూర్తిగా స్నానింపజేసిన తరువాత, ఆకలి-దాహాల దాడి మరియు తీవ్రమైన వేడి వల్ల బాధపడినవాడు ఉపశమనం పొందుతాడు.

Verse 15

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

మంత్రసాధకుడు ఏకాగ్రచిత్తంతో తృప్తి కోసం వారుణీ-ధారణను ఆచరించాలి. వారుణీ-ధారణ చెప్పబడింది; ఇప్పుడు ఐశానీ-ధారణను వినుము.

Verse 16

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

అంతర్వ్యోమంలో బ్రహ్మమయ పద్మంలో, ప్రాణాపానాలు శాంతించినప్పుడు, విష్ణువు ప్రసాదస్వరూపాన్ని ధ్యానించాలి—చింతన కూడా లయమయ్యే వరకు.

Verse 17

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

మహాభావస్థితిలో సమస్తాన్ని జపించాలి; అనంతరం సర్వవ్యాపకుడైన ఈశ్వరుణ్ని అర్ధచంద్రసమానంగా, పరమశాంతంగా, నిరాభాసంగా, నిరంజనంగా ధ్యానించాలి.

Verse 18

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

గురుముఖోపదేశం ద్వారా స్వంత అంతరూప దర్శనం కలగని వరకు, అసత్యమే సత్యంలా కనిపిస్తుంది; చరాచర జగత్తంతా సత్యంలా అనిపిస్తుంది.

Verse 19

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः वीरश्चेति ञ प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

ఆ పరతత్త్వం దర్శనమైనప్పుడు, బ్రహ్మ వరకు సహా సమస్త చరాచర జగత్తు ఏకత్వంగా తెలిసిపోతుంది. ఈ పాఠం లిపికదోషంతో వికృతమైంది; భావం—ప్రమాతా-మానం-మేయం అనే త్రయం అతిక్రమించబడుతుంది, ధ్యానం హృదయపద్మ-కల్పనారూపం.

Verse 20

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

మాతృమోదక విధి ప్రకారం జపం, హోమం, అర్చన మొదలైన సమస్తాన్ని చేయవలెను; లేక విష్ణు మంత్రం ద్వారానే అన్ని కర్మలను నిర్వహించవలెను. ఇప్పుడు ‘అమృతా’ అనే ధారణను నేను వివరిస్తాను.

Verse 21

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

పూర్ణచంద్రుని వంటి కమలాన్ని ధ్యానించాలి; దాని కర్ణిక వీణ ముష్టి (గొట్టు) వలె ఉండాలి. దానిని శిరస్సులో స్థితమై, కోటి చంద్రుల వంటి కాంతితో ప్రకాశించునట్లు యత్నపూర్వకంగా భావించాలి.

Verse 22

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

అంతర్వ్యోమంలో శివకల్లోలాలతో నిండిన సంపూర్ణ మండలాన్ని ధ్యానించాలి. అలాగే హృదయకమలంలోనూ దానిని ధ్యానించి, దాని మధ్యలో తన స్వరూపాన్ని స్మరించాలి. ఈ ధారణ ద్వారానే సాధకుడు ఈ లోకంలోనే క్లేశరహితుడవుతాడు.