Adhyaya 372

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे यमनियमा नामैकसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्त्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आसनप्राणायामप्रत्याहाराः अग्निर् उवाच आसनं कमलाद्युक्तं तद्बद्ध्वा चिन्तयेत्परं शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

ఇలా ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘యమ-నియమ’ అనే మూడు వందల డెబ్బై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు మూడు వందల డెబ్బై రెండవ అధ్యాయం—‘ఆసనం, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం’—ప్రారంభం. అగ్ని అన్నాడు: ‘పద్మాసనం మొదలైన ఆసనాన్ని స్వీకరించి దానిని దృఢంగా స్థిరపరచి పరమాత్మను ధ్యానించాలి. శుచిస్థలంలో తనకు స్థిరాసనాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవాలి.’

Verse 2

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चेलाजिनकुशोत्तरं तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यातचित्तेन्द्रियक्रियः

ఆసనం అతిగా ఎత్తుగా గానీ, అతిగా తక్కువగా గానీ ఉండకూడదు; దానిపై వస్త్రం, మృగచర్మం, కుశ గడ్డి పరచి ఉండాలి. అక్కడ మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, చిత్తం మరియు ఇంద్రియక్రియలను నియంత్రించాలి।

Verse 3

उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये समकायशीरग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः

సరైన ఆసనంపై కూర్చొని ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాన్ని అభ్యసించాలి; శరీరం, తల, మెడను సమంగా ఉంచి, కదలకుండా స్థిరంగా ఉండాలి।

Verse 4

सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वन्दिशश्चानवलोकयन् पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः

దృష్టిని నాసికాగ్రంపై నిలిపి, చుట్టూ దిశలవైపు చూడకూడదు. రెండు మడమలతో వృషణాలను రక్షిస్తూ, అలాగే జననేంద్రియాన్ని కూడా మరల సంరక్షించాలి।

Verse 5

उरुभ्यामुपरिस्थाप्य वाहू तिर्यक् प्रयत्नतः दक्षिणं करपृष्ठञ्च न्यसेद्धामतलोपरि

తొడలపై రెండు ముందుబాహువులను ఉంచి, యత్నపూర్వకంగా భుజాలను అడ్డంగా (క్రాస్‌గా) పట్టాలి; తరువాత కుడిచేతి వెనుకభాగాన్ని ఎడమచేతి అరచేతిపై ఉంచాలి।

Verse 6

उन्नम्य शनकैर् वक्रं मुखं विष्टभ्य चाग्रतः प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनं

క్రమంగా మృదువుగా దేహాన్ని (ధడను) పైకి ఎత్తి, ముఖాన్ని నియంత్రితంగా ముందుకు స్థిరపరచి; స్వదేహజ ప్రాణవాయువును విస్తరించి నియంత్రించడం—ఆ నియత నియమమే ‘ప్రాణాయామం’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 7

नासिकापुटमङ्गुल्या पीड्यैव च परेण च आदरं रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः

వేలితో ఒక నాసారంధ్రాన్ని నొక్కి, మరొకదానివల్ల జాగ్రత్తగా వాయువును బయటకు విడిచాలి; ఇది రేచన (విసర్జన) కాబట్టి దీనిని ‘రేచక’ అంటారు।

Verse 8

वाह्येन वायुना देहं दृतिवत् पूरयेद्यथा तथा पुर्णश् च सन्तिष्ठेत् पूरणात् पूरकः स्मृतः

బెల్లోస్‌లా బాహ్య వాయువుతో దేహాన్ని నింపాలి; అలాగే పూర్తిగా నిండిన తరువాత స్థిరంగా ఉండాలి; ఇది పూరణ (నింపడం) కాబట్టి దీనిని ‘పూరక’ అంటారు।

Verse 9

न भुञ्चति न गृह्णाति वायुमन्तर्वाहिःस्थितम् सम्पूर्णकुम्भवत्तिष्ठेदचलः स तु कुम्भकः

శ్వాసను బయటకు విడవక, లోపలికి తీసుకోక, వాయువు అంతరంలోనే స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, పూర్తిగా నిండిన కుంభంలా అచలంగా నిలిచేది—దానినే ‘కుంభక’ అంటారు।

Verse 10

कन्यकः सकृदुद्घातः स वै द्वादशमात्रिकः मध्यमश् च द्विरुद्घातश् चतुर्विंशतिमात्रिकः

‘కన్యక’ ఛందస్సులో ఒక్క ఉద్ఘాతము ఉండి అది ద్వాదశ మాత్రలది. ‘మధ్యమ’ ఛందస్సులో ద్వి-ఉద్ఘాతము ఉండి అది చతుర్వింశతి మాత్రలది.

Verse 11

उत्तमश् च त्रिरुद्घातः षट्त्रिंशत्तालमात्रिकः स्वेदकम्पाभिधातानाम् जननश्चोत्तमोत्तमः

‘ఉత్తమ’లో త్రి-ఉద్ఘాతము ఉంటుంది; దాని ప్రమాణం షట్త్రింశత్ తాళ-మాత్రలు. ‘స్వేద’ మరియు ‘కంప’ అనే భేదాలకు ఇది జనకము; అందువల్ల ఇది ‘ఉత్తమోత్తమ’మని చెప్పబడుతుంది.

Verse 12

अजितान्नारुहेद्भूमिं हिक्काश्वासादयस् तथा जिते प्राणे खल्पदोजविन्मूत्रादि प्रजायते

ప్రాణాన్ని జయించని వాడు ఎత్తైన భూమిపైకి ఎక్కకూడదు; లేకపోతే హిక్కా, శ్వాసకష్టం మొదలైనవి కలుగుతాయి. ప్రాణవిజయం కలిగినప్పుడు కఫాది దోషాలు, మల-మూత్రాది వికారాలు యథోచితంగా నియంత్రితమై శమిస్తాయి.

Verse 13

आरोग्यं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम् बलवर्णप्रसादश् च सर्वदोषक्षयः फलं

ఫలితం—ఆరోగ్యం, శీఘ్రగమనం, ఉత్సాహం, స్వరసౌష్టవం, బల-వర్ణ ప్రసాదం; అలాగే సర్వదోషక్షయం.

Verse 14

जपध्यानं विनागर्भः स गर्भस्तत्समन्वितः इन्द्रियाणां जयार्थाय स गर्भं धारयेत्परं

జపం, ధ్యానం లేకుండా (నిజమైన) ‘గర్భ’ ఉండదు; అవి కలిసినప్పుడు ఆ ‘గర్భ’ పరిపూర్ణమవుతుంది. ఇంద్రియజయార్థం ఆ పరమ ‘గర్భ’ను ధారించాలి.

Verse 15

ज्ञानवैराग्ययुक्ताभ्यां प्राणायामवशेन च इन्द्रियांश् च विनिर्जित्य सर्वमेव जितं भवेत्

జ్ఞానవైరాగ్యములతో యుక్తుడై, ప్రాణాయామవశముచే ఇంద్రియాలను జయించినవాడు నిజముగా సమస్తమును జయించినవాడగును.

Verse 16

इन्द्रियाण्येव तत्सर्वं यत् स्वर्गनरकावुभौ निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च

అది సమస్తమూ నిజానికి ఇంద్రియాలే; స్వర్గనరకములు రెండూ ఇంద్రియాల నుండే ఉద్భవించును. ఇంద్రియాలు నియంత్రితమైతే స్వర్గానికి, విడిచిపెట్టితే నరకానికి దారితీయును.

Verse 17

शरीरं रथमित्याहुरिन्द्रियाण्यस्य वाजिनः मनश् च सारथिः प्रोक्तः प्राणायामः कशःस्मृतः

శరీరమును రథమని అంటారు; దాని ఇంద్రియాలు అశ్వములు. మనస్సు సారథి అని చెప్పబడింది; ప్రాణాయామము కొరడాగా స్మరించబడింది.

Verse 18

ज्ञानवैराग्यरश्मिभ्यां सायया विधृतं मनः शनैर् निश्चलताम् एति प्राणायामैकसंहितम्

జ్ఞానవైరాగ్య రశ్ములతో ఏర్పడిన లగ్గాముచే నియంత్రింపబడిన మనస్సు, ప్రాణాయామ ఏకసంహిత సాధనతో క్రమంగా నిశ్చలత్వమును పొందును.

Verse 19

जलविन्दुं कुशाग्रेण मासे मासे पिवेत्तु यः संवत्सरशतं साग्रं प्राणयामश् च तत्समः

కుశాగ్రముపై తీసుకున్న ఒక నీటి బిందువును నెలనెలా పానము చేయువాడు, ఆ పుణ్యఫలం వంద సంవత్సరములకన్నా అధికంగా చేసిన ప్రాణాయామఫలముతో సమానము.

Verse 20

इन्द्रियाणि प्रसक्तानि प्रविश्य विषयोदधौ कन्यस इति ञ प्राणायामो ऽङ्कुश इति झ आहृत्य यो निगृह्णाति प्रत्याहारः स उच्यते

ఇంద్రియాలు విషయాసక్తిగా విషయ-సముద్రంలో ప్రవేశించినప్పుడు, యోగి ప్రాణాయామమనే అంకుశంతో వాటిని వెనక్కి లాగి నియంత్రిస్తే, దానిని ప్రత్యాహారము అంటారు।

Verse 21

उद्धरेदात्मनात्मानं मज्जमानं यथाम्भसि भोगनद्यतिवेगेन ज्ञानवृक्षं समाश्रयेत्

భోగాల నది అతివేగంతో కొట్టుకుపోయి నీటిలో మునిగిపోతున్నవాడిలా ఉన్నప్పుడు, మనిషి తనతో తానే తన ఆత్మను పైకి లేపుకోవాలి; జ్ఞానవృక్షాన్ని ఆశ్రయించాలి।