Adhyaya 273

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सुर्यवंशकीर्तनं नाम द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सकर्माभूदिति ख , छ , च अथ त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सोमवंशवर्णनं अग्निर् उवाच सोमवंशं प्रवक्ष्यामि पठितं पापनाशनम् विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः नीलाञ्जको रधुः क्रोष्टुः शतजिच्च सहस्रजित्

ఇట్లు శ్రీ అగ్ని మహాపురాణంలో ‘సూర్యవంశకీర్తనం’ అనే 272వ అధ్యాయం (కొన్ని పాఠాల్లో ‘సకర్మాభూత్’ అనే భేదం) ముగిసింది. ఇప్పుడు 273వ అధ్యాయం ‘సోమవంశవర్ణనం’ ప్రారంభమగుచున్నది. అగ్ని పలికెను—నేను సోమవంశాన్ని వివరిస్తాను; దీని పఠనం పాపనాశకము. విష్ణునాభికమలమునుండి బ్రహ్మ జన్మించెను; అతని పుత్రుడు అత్రి (అత్రిత). అతనినుండి నీలాంజక, రధు, క్రోష్టు, శతజిత్, సహస్రజిత్ జన్మించిరి.

Verse 2

सोमश् चक्रे राजसूयं त्रैलोक्यं दक्षिणान्ददौ समाप्ते ऽवभृथे सोमं तद्रूपालोकनेच्छवः शतजिद्धैहयो रेणुहयो हय इति त्रयः

సోముడు రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించి దక్షిణగా త్రిలోకములను దానమిచ్చెను. అవభృథస్నానం ముగిసిన తరువాత, సోముని అదే రూపంలో దర్శించాలనుకున్న ముగ్గురు ప్రత్యక్షమయ్యిరి—హైహయ వంశీయుడు శతజిత్, రేణుహయ, మరియు హయ—ఇట్లు ముగ్గురు.

Verse 3

कामवाणाभितप्ताङ्ग्यो नरदेव्यः सिषेविरे लक्ष्मीर् नरायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम

కామదేవుని బాణములచే దేహమంతా తప్తమైన ఆ దివ్య స్త్రీలు నరపురుషులను ఆశ్రయించి సేవించిరి. లక్ష్మీ నారాయణుని విడిచి కర్దముని చేరెను; సినీవాలీ కూడా కర్దముని చేరెను.

Verse 4

द्युतिं विभावसुन्त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् प्रभा प्रभाकरन्त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम्

‘ద్యుతి’ అనే పేరును విడిచి ‘విభావసు’ (అగ్ని) అనే పేరును స్వీకరించి, పుష్టి అవ్యయుడైన ధాతృదేవునితో (సంబంధితమైంది). అలాగే ‘ప్రభా’ అనే పేరును విడిచి ‘ప్రభాకర’ అనే పేరును స్వీకరించి, కుహూ స్వయంగా హవిష్మంతునితో (సంబంధితమైంది).

Verse 5

कीर्तिर्जयन्तम्भर्तारं वसुर्मारीचकश्ययम् धृतिस्त्यक्त्वा पतिं नन्दीं सोममेवाभजत्तदा

కీర్తికి భర్త జయంతుడు; వసువుకు (భర్త) మారీచకశ్యయుడు. ధృతి తన భర్త నందిని విడిచి, అప్పుడు సోమునినే ఏకాంతంగా భజించెను/సేవించెను.

Verse 6

स्वकीया इव सोमो ऽपि कामयामास तास्तदा एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा

అప్పుడు సోముడూ వారిని తనవారిలా భావించి కోరుకున్నాడు. ఈ విధంగా అపచారం చేసినందున ఆ స్త్రీల భర్తల సమూహం ఆ సమయంలో అతనిపై కోపించెను.

Verse 7

न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः सप्तलोकैकनाथत्वमवाप्तस्तपसा ह्य् उत

ఏ అపచారానికైనా అతనిని మళ్లీ నాశనం చేయలేకపోయారు—శాపాలతో గానీ, శస్త్రాదులతో గానీ—ఎందుకంటే తపస్సు ద్వారా అతడు ఏడు లోకాల ఏకైక నాథత్వాన్ని పొందెను.

Verse 8

विवभ्राम मतिस्तस्य विनयादनया हता वृहस्पतेः स वै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम्

అతని మనస్సు చలించిపోయెను; దురాచారంతో అతని వినయం నశించెను. అప్పుడు అతడు బృహస్పతి యొక్క యశస్సుగల భార్య తారా అనే ఆమె వైపు మొగ్గెను.

Verse 9

जहार तरसा सोमो ह्य् अवमन्याङ्गिरःसुतम् ततस्तद्युद्धमभवत् प्रख्यातं तारकामयम्

సోముడు బలప్రయోగంతో ఆమెను అపహరించి, అంగిరసపుత్రుడిని (బృహస్పతిని) అవమానించాడు. అప్పుడు ‘తారకామయ’మని ప్రసిద్ధమైన యుద్ధం ఏర్పడెను.

Verse 10

न शशाकापकारायेति ञ देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् ब्रह्मा निवार्योशनसन्तारामङ्गिरसे ददौ

దేవులకూ దానవులకూ లోకక్షయాన్ని కలిగించగల ఆ మహాశక్తిని హానినివారణార్థం ఎవరూ అడ్డుకోలేకపోయారు. అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు దానిని నియంత్రించి, ఉశనస్సంబంధమైన తారక-ఉపాయాన్ని అంగిరసునకు ప్రసాదించాడు.

Verse 11

तामन्तःप्रसवां दृष्ट्वा गर्भं त्यजाब्रवीद्गुरुः गर्भस्त्यक्तः प्रदीप्तो ऽथ प्राहाहं सोमसन्भवः

ఆమె అంతఃప్రసవస్థితిలో ఉన్నదని చూసి గురువు—“గర్భాన్ని వెలుపలికి విడిచివేయి” అని అన్నాడు. గర్భం విడిచిన వెంటనే అది జ్వలించి, “నేను సోమసంభవుడను” అని పలికింది.

Verse 12

एवं सोमाद्बुधः पुत्त्रः पुत्त्रस्तस्य पुरूरवाः स्वर्गन्त्यक्त्वोर्वशी सा तं वरयामास चाप्सराः

ఇలా సోముని నుండి బుధుడు కుమారుడుగా జన్మించాడు; అతని కుమారుడు పురూరవుడు. స్వర్గాన్ని విడిచి అప్సరస ఉర్వశి అతనినే భర్తగా వరించింది.

Verse 13

तया सहाचरद्राजा दशवर्षाणि पञ्च च पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ महामुने

మహామునీ! రాజు ఆమెతో కలిసి సంవత్సరాలు నివసించాడు—పది, ఐదు, ఐదు, ఆరు, ఏడు, ఎనిమిది, పది, ఎనిమిది.

Verse 14

एको ऽग्निरभवत् पूर्वं तेन त्रेता प्रवर्तिता पुरूरवा योगशीलो गान्धर्वलोकमीयिवान्

ఆదిలో ఒక్క అగ్నియే ఉండెను; దానివల్ల త్రేతాయుగం ప్రారంభమైంది. యోగశీలుడైన పురూరవుడు గంధర్వలోకానికి వెళ్లెను.

Verse 15

आयुर्दृढायुरश्वायुर्धनायुर्धृतिमान् वसुः दिविजातः शतायुश् च सुषुवे चोर्वशी नृपान्

ఉర్వశి ఈ రాజులను ప్రసవించింది—ఆయు, దృఢాయు, అశ్వాయు, ధనాయు, ధృతిమాన్, వసు, దివిజాత, శతాయు.

Verse 16

आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा रजिस् तथा दर्भो विपाप्मा पञ्चाग्न्यं रजेः पुत्रशतं ह्य् अभूत्

ఆయువు నుండి నహుషుడు జన్మించాడు. అతని కుమారులు వృద్ధశర్మ, రజి, దర్భ, విపాప్మా, పంచాగ్న్యులు. రజికి నిజంగా వంద మంది కుమారులు కలిగారు.

Verse 17

राजेया इति विख्याता विष्णुदत्तवरो रजिः देवासुरे रणे दैत्यानबधीत्सुरयाचितः

రజి ‘రాజేయా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు; విష్ణువు ప్రసాదించిన వరంతో అనుగ్రహితుడు. దేవాసుర యుద్ధంలో దేవతల అభ్యర్థనపై దైత్యులను సంహరించాడు.

Verse 18

गतायेन्द्राय पुत्रत्वं दत्वा राज्यं दिवङ्गतः रजेः पुत्रैर् हृतं राज्यं शक्रस्याथ सुदुर्मनाः

ఇంద్రునికి పుత్రత్వాన్ని ఇచ్చి, రాజ్యాన్ని అప్పగించి అతడు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు. ఆపై రజి కుమారులు శక్రుని రాజ్యాన్ని హరించగా, శక్రుడు అత్యంత దుఃఖించాడు.

Verse 19

ग्रहशान्त्यादिविधिना गुरुरिन्द्राय तद्ददौ मोहयित्वा रजिसुतानासंस्ते निजधर्मगाः

గ్రహశాంతి మొదలైన విధానాల ప్రకారం గురువు బృహస్పతి ఆ (అధికారాన్ని/రాజ్యాన్ని) ఇంద్రునికి ప్రసాదించాడు. రజి కుమారులను మోహింపజేసి వారిని కూర్చుండబెట్టాడు (నివృత్తి చేశాడు); వారు తమ తమ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్నారు.

Verse 20

नहुषस्य सुताः सप्त यतिर्ययातिरुत्तमः उद्भवः पञ्चकश् चैव शर्यातिमेघपालकौ

నహుషునికి ఏడు కుమారులు—యతి, ఉత్తముడైన యయాతి, ఉద్భవ, పంచక, అలాగే శర్యాతి, మేఘ, పాలకులు.

Verse 21

पञ्चाग्न्या इति ज पञ्चाग्न्यमिति ञ यतिः कुमारभावे ऽपि विष्णुं ध्यात्वा हरिं गतः देवयानी शक्रकन्या ययातेः पत्न्य् अभूत् तदा

జ-పాఠంలో ‘పంచాగ్న్యా’, ఞ-పాఠంలో ‘పంచాగ్న్యం’ అని పఠనం. యతి బాల్యస్థితిలోనూ విష్ణువును ధ్యానించి హరిని పొందెను. అప్పుడు శక్ర (ఇంద్ర) కుమార్తె దేవయానీ యయాతి భార్య అయింది.

Verse 22

वृषपर्वजा शर्मिष्ठा ययातेः पञ्च तत्सुताः यदुञ्च तुर्वसुञ्चैव देवयानी व्यजायत

వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠా యయాతికి ఐదు కుమారులను కనెను; దేవయానీ కూడా యదు మరియు తుర్వసు అనే కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 23

द्रुह्यञ्चानूञ्च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदुः पूरुश्चाभवतान्तेषां वंशविवर्धनौ

వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠా ద్రుహ్యు, అనూ, పూరూ అనే కుమారులను కనెను; వారిలో యదు మరియు పూరూ తమ తమ వంశాలను విస్తరించిన ప్రధానులు అయ్యారు.