Adhyaya 268
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 26839 Verses

Adhyaya 268

Mantras for the Parasol and Other Royal/Worship Emblems (छत्रादिमन्त्रादयः)

ఈ అధ్యాయంలో నీరాజనానంతరం ఛత్రం, అశ్వం, ధ్వజం, ఖడ్గం, కవచం, భేరి వంటి రాజ-యుద్ధచిహ్నాలకు మంత్రాభిమంత్రణ విధానం వివరించబడింది. పుష్కరుడు బ్రహ్మ సత్యబలం, సోమ-వరుణ దేవశక్తిని ఆహ్వానించి రక్షణ, విజయప్రద మంత్రాలను బోధిస్తాడు; సూర్యతేజస్సు, అగ్నిశక్తి, రుద్ర నియమం, వాయు వేగం ద్వారా యుద్ధస్థైర్యం, మంగళం కలుగుతాయి. భూమికోసం అసత్యం పలికిన పాపం, క్షత్రియధర్మ బోధ కూడా చేర్చబడింది. గరుడ నామాలు, ఐరావతస్థ ఇంద్రుడు, దిక్పాలకులు, గణాలు మొదలైనవారిని స్మరించి సర్వతో రక్షణ కల్పిస్తారు. చివరగా ఈ చిహ్నాలను నిత్యం మంత్రాలతో పూజించి, విజయక్రియల్లో వినియోగించి, వార్షిక ప్రతిష్ఠలతో పాటు దైవజ్ఞానంలో నిపుణుడైన పండిత పురోహితుడు రాజాభిషేకం చేయవలెనని చెప్పబడింది।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नीराजनाविधिर्नाम सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विशाखान्त्विति क , छ च अथाष्टषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः छत्रादिमन्त्रादयः पुष्कर उवाच छत्रादिमन्त्रान्वक्ष्यामि यैस्तत् पूज्य जयादिकम् ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘నీరాజనవిధి’ అనే రెండువందల అరవైఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది (కొన్ని ప్రతుల్లో ‘విశాఖాంత’ పాఠం ఉంది). ఇప్పుడు రెండువందల అరవైఎనిమిదవ అధ్యాయం—‘ఛత్రాది మంత్రాలు’ ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు అన్నాడు—ఛత్రం మొదలైన మంత్రాలను నేను వివరిస్తాను; వాటి ద్వారా పూజ్యమైన ఆ చిహ్నాలు జయం మొదలైన ఫలాలను ప్రసాదిస్తాయి—బ్రహ్ముని సత్యవాక్యబలంతో, అలాగే సోముడు మరియు వరుణుని శక్తితో కూడ।

Verse 2

सूर्यस्य च प्रभावेन वर्धस्व त्वं महामते पाण्डराभप्रतीकाश हिमकुन्देन्दुसुप्रभ

సూర్యుని ప్రభావశాలి తేజస్సుతో నీవు వృద్ధి చెందు, హే మహామతీ; నీవు పాండుర కాంతితో ప్రకాశించువాడవు—హిమం, కుందపుష్పం, చంద్రుని వలె సుప్రభ।

Verse 3

यथाम्बुदश्छादयते शिवायैनां वसुन्धरां तथाच्छादय राजानं विजयारोग्यवृद्धये

మేఘం శుభార్థంగా ఈ వసుంధరను కప్పినట్లే, అలాగే రాజును కప్పి (రక్షించి) ఉండు—విజయం మరియు ఆరోగ్యవృద్ధి కోసం।

Verse 4

गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूयाः कुलदूषकः ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च

నీవు గంధర్వ వంశంలో జన్మించినవాడవు; ఇకపై కులదూషకుడవు కావద్దు—బ్రహ్ముని సత్యవాక్యబలంతో, అలాగే సోముడు మరియు వరుణుని (సత్య) శక్తితో కూడ।

Verse 5

प्रभावाच्च हुताशस्य वर्धस्व त्वं तुरङ्गम तेजसा चैव सूर्यस्य मुनीनां तपसा तथा

హుతాశుడు (అగ్ని) యొక్క మహాప్రభావంతో, ఓ తురంగమా, నీవు వర్ధిల్లుము; సూర్యుని తేజస్సుతోను, మునుల తపశ్శక్తితోను అలాగే।

Verse 6

रुद्रस्य ब्रह्मचर्येण पवनस्य बलेन च स्मर त्वं राजपुत्रो ऽसि कौस्तुभन्तु मणिं स्मर

రుద్రుని బ్రహ్మచర్యశక్తితోను, పవనదేవుని బలంతోను స్మరించు—నీవు రాజపుత్రుడవు; కౌస్తుభ మణిని కూడా స్మరించు.

Verse 7

यां गतिं ब्रह्महा गच्छेत् पितृहा मातृहा तथा भूम्यर्थे ऽनृतवादी च क्षत्रियश् च पराङ्मुखः

బ్రాహ్మణహంతకుడు పొందే గతి ఏదో, అదే గతి పితృహంతకునికీ మాతృహంతకునికీ; భూమి కోసం అసత్యం పలికేవాడికీ, యుద్ధధర్మం నుండి వెనుదిరిగే క్షత్రియునికీ కలుగును.

Verse 8

व्रजेस्त्वन्तां गतिं क्षिप्रं मा तत् पापं भवेत्तव विकृतिं मापगच्छेस्त्वं युद्धे ऽध्वनि तुरङ्गम

ఓ తురంగమా, నీవు శీఘ్రంగా నీ అంతిమ గమనాన్ని చేరుము; అది నీకు పాపంగా మారకూడదు. యుద్ధమార్గంలో నీవు వికృతికి లోనుకాకుము.

Verse 9

रिपून् विनिघ्नन्समरे सह भर्त्रा सुखी भव शक्रकेतो महावीर्यः सुवर्णस्त्वामुपाश्रितः

సమరంలో శత్రువులను సంహరిస్తూ, భర్తతో కలిసి సుఖంగా ఉండు. ఓ శక్రకేతూ, మహావీర్యవంతుడా—సువర్ణుడు నీ ఆశ్రయాన్ని పొందాడు.

Verse 10

पतत्रिराड्वैनतेयस् तथा नारायणध्वजः काश्यपेयो ऽमृताहर्ता नागारिर्विष्णुवाहनः

అతడు పక్షిరాజు వైనతేయుడు; నారాయణుని ధ్వజము, కశ్యపుని కుమారుడు, అమృతాన్ని తెచ్చినవాడు, నాగశత్రువు, విష్ణువాహనుడు.

Verse 11

अप्रमेयो दुराधर्षो रणे देवारिसूदनः महाबलो मावेगो महाकायो ऽमृताशनः

అతడు అప్రమేయుడు, దురాధర్షుడు; యుద్ధంలో దేవశత్రువులను సంహరించేవాడు; మహాబలవంతుడు, అవేగుడు, మహాకాయుడు, అమృతాశనుడు.

Verse 12

गरुत्मान्मारुतगतिस्त्वयि सन्निहितः स्थितः विष्णुना देवदेवेन शक्रार्थं स्थापितो ह्य् असि

వాయువేగముతో గరుత్మాన్ (గరుడుడు) నీలో సన్నిహితంగా నివసిస్తున్నాడు; దేవదేవుడైన విష్ణువు శక్రుని (ఇంద్రుని) ప్రయోజనార్థం నిన్ను స్థాపించాడు.

Verse 13

जयाय भव मे नित्यं वृद्धये ऽथ बलस्य च साश्ववर्मायुधान्योधान्रक्षास्माकं रिपून्दह

నాకు నిత్యం విజయకారణముగా ఉండు; వృద్ధి మరియు బలమును కూడా ప్రసాదించు. మా యోధులను—గుర్రాలు, కవచాలు, ఆయుధాలతో సహా—రక్షించు; మా శత్రువులను దహించి నశింపజేయు.

Verse 14

कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नील एते ऽष्टौ देवयोनयः

కుముదుడు, ఐరావణుడు, పద్ముడు, పుష్పదంతుడు, వామనుడు; సుప్రతీకుడు, అంజనుడు, నీలుడు—ఇవే ఎనిమిది దేవయోనులు (దివ్యజాతులు).

Verse 15

तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च बलान्यष्टौ समाश्रिताः भद्रो मन्दो मृगश् चैव गजः संकीर्ण एव च

వారినుండి వారి ‘పుత్రులు’ ‘పౌత్రులు’ వలె ఎనిమిది సేనావ్యూహ వర్గాలు ఉద్భవిస్తాయి: భద్ర, మంద, మృగ, గజ మరియు సంకీర్ణ (మిశ్ర) మొదలైనవి।

Verse 16

वने वने प्रसूतास्ते स्मरयोनिं महागजाः पान्तु त्वां वसवो रुद्रा आदित्याः समरुद्गणाः

అడవి అడవిలో పుట్టి, కామయోనినుండి ఉద్భవించిన ఆ మహాగజాలు నిన్ను రక్షించుగాక; వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు మరియు మరుత్గణాలతో కూడి నిన్ను కాపాడుగాక।

Verse 17

भर्तारं रक्ष नागेन्द्र समयः परिपाल्यतां ऐरावताधिरूढस्तु वज्रहस्तः शतक्रतुः

ఓ నాగేంద్రా! నీ ప్రభువును రక్షించు; ఒప్పందం/ప్రతిజ్ఞ సక్రమంగా నిలుపబడుగాక. ఎందుకంటే ఐరావతంపై అధిరోహించిన వజ్రహస్త శతక్రతు (ఇంద్రుడు) సాక్షి/శాసకుడు.

Verse 18

पृष्ठतो ऽनुगतस्त्वेष रक्षतु त्वां स देवराट् अवाप्नुहि जयं युद्धे सुस्थश् चैव सदा व्रज

నీ వెనుక అనుగమించే ఆ దేవరాట్‌ (దేవాధిపతి) నిన్ను రక్షించుగాక. యుద్ధంలో జయాన్ని పొందుము; ఎల్లప్పుడూ క్షేమంగా సాగుము।

Verse 19

अवाप्नुहि बलञ्चैव ऐरावतसमं युधि श्रीस्ते सोमाद्बलं विष्णोस्तेजः सूर्याज्जवो ऽनिलात्

యుద్ధంలో ఐరావతసమానమైన బలాన్ని పొందుము. నీకు సోముని నుండి శ్రీ, విష్ణువుని నుండి బలం, సూర్యుని నుండి తేజస్సు, అనిలుడు (వాయువు) నుండి జవం/వేగం కలుగుగాక।

Verse 20

स्थैर्यं गिरेर्जयं रुद्राद्यशो देवात् पुरन्दरात् युद्धे रक्षन्तु नागास्त्वां दिशश् च सह दैवतैः

గిరి నీకు స్థైర్యాన్ని ప్రసాదించుగాక; రుద్రుడు నీకు విజయాన్ని దయచేయుగాక; దేవుడు నీకు యశస్సును అనుగ్రహించుగాక; పురందరుడు (ఇంద్రుడు) నీకు యుద్ధబలాన్ని ప్రసాదించుగాక. యుద్ధంలో నాగులు నిన్ను రక్షించుగాక, దిక్కులు తమ అధిదేవతలతో కలిసి నిన్ను కాపాడుగాక.

Verse 21

अश्विनौ सह गन्धर्वैः पान्तु त्वां सर्वतो दिशः मन्वो वसवो रुद्रा वायुः सोमो महर्षयः

అశ్వినులు గంధర్వులతో కలిసి అన్ని దిక్కుల నుండీ నిన్ను రక్షించుగాక. మనువులు, వసువులు, రుద్రులు, వాయువు, సోముడు మరియు మహర్షులు కూడా నిన్ను కాపాడుగాక.

Verse 22

नागकिन्नरगन्धर्वयक्षभूतगणा ग्रहाः प्रमथास्तु सहादित्यैर् भूतेशो मातृभिः सह

నాగ, కిన్నర, గంధర్వ, యక్ష, భూతగణములు; గ్రహములు మరియు ప్రమథులు—ఆదిత్యులతో కలిసి—మరియు భూతేశుడు (శివుడు) మాతృదేవతలతో కలిసి—అందరూ రక్షణకై, మంగళార్థమై సమీపంలో ఉండుగాక.

Verse 23

शक्रः सेनापतिः स्कन्दो वरुणश्चाश्रितस्त्वयि प्रदहन्तु रिपून् सर्वान् राजा विजयमृच्छतु

శక్రుడు (ఇంద్రుడు), సేనాపతి స్కందుడు మరియు వరుణుడు—నీ ఆశ్రయాన్ని పొందినవారై—సర్వ శత్రువులను దహించుగాక; రాజు విజయాన్ని పొందుగాక.

Verse 24

यानि प्रयुक्तान्यरिभिर्भूषणानि समन्ततः पतन्तु तव शत्रूणां हतानि तव तेजसा

శత్రువులు చుట్టూరా ప్రయోగించిన ఏ ఏ ‘భూషణ’సదృశ ఆయుధోపకరణములైనను, అవన్నీ కూలిపడుగాక—నీ తేజస్సుతో నీ శత్రువులు హతులగుదురు.

Verse 25

कालनेमिबधे यद्वत् युद्धे त्रिपुरघातने हिरण्यकशिपोर्युद्धे बधे सर्वासुरेषु च

కాలనేమి వధలో జరిగినట్లే, త్రిపుర సంహార యుద్ధంలో, హిరణ్యకశిపుతో సమరంలో, అలాగే ఇతర సమస్త అసురుల వధలోనూ (అదేవిధంగా జరిగింది)।

Verse 26

शोभितासि तथैवाद्य शोभस्व समयं स्मर नीलस्वेतामिमान्दृष्ट्वा नश्यन्त्वाशु नृपारयः

నీవు ఇప్పటికీ అలంకృతమై ఉన్నావు; మరింత ప్రకాశించు—ప్రమాణమైన ఒప్పందాన్ని స్మరించు. ఈ నీల-శ్వేత చిహ్నాన్ని చూచి రాజశత్రువులు త్వరగా నశించుగాక।

Verse 27

व्याधिभिर्विविधैर् घोरैः शस्त्रैश् च युधि निर्जिताः पूतना रेवती लेखा कालरात्रीति पठ्यते

భయంకరమైన వివిధ వ్యాధులతో బాధపడినవారు, అలాగే యుద్ధంలో శస్త్రాలచేత ఓడినవారు—వారి కోసం ‘పూతనా, రేవతీ, లేఖా, కాలరాత్రి’ అనే నామాలు పఠించబడతాయి।

Verse 28

दहन्त्वाशु रिपून् सर्वान्पताके त्वामुपाश्रिताः सर्वमेधे महायज्ञे देवदेवेन शूलिना

ఓ పతాకా! నిన్ను ఆశ్రయించిన మేము—నీవు సమస్త శత్రువులను త్వరగా దహించుగాక; సర్వమేధ మహాయజ్ఞంలో దేవదేవుడైన శూలధారి (శివుడు) నిన్ను శక్తిమంతం చేసినట్లే।

Verse 29

शर्वेण जगतश् चैव सारेण त्वं विनिर्मितः नन्दकस्यापरां मूर्तिं स्मर शत्रुनिवर्हण

నీవు శర్వుడు (శివుడు) చేత, అలాగే జగత్తు యొక్క సారముచేత నిర్మితుడవు. ఓ శత్రునివారకా, నందకుని ఇతర (అపర) రూపాన్ని స్మరించు।

Verse 30

नीलोत्पलदलश्याम कृष्ण दुःस्वप्ननाशन असिर्विशसनः खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासदः

నీలోత్పల దళంలా శ్యామవర్ణుడు, కృష్ణుడు; దుష్స్వప్ననాశకుడు; ఛేదించే అసి, సంహారక ఖడ్గము—తీక్ష్ణధారతో దురాసదుడు।

Verse 31

औगर्भो विजयश् चैव धर्मपालस्तथैव च इत्यष्टौ तव नामानि पुरोक्तानि स्वयम्भुवा

‘ఔగర్భ’, ‘విజయ’ మరియు ‘ధర్మపాల’—ఇలా నీ ఎనిమిది నామాలు పూర్వం స్వయంభూ (బ్రహ్మ) చేత ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 32

नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः हिरण्यञ्च शरीरन्ते दैवतन्ते जनार्दनः

నీ నక్షత్రం కృత్తిక; నీ గురు-దేవుడు మహేశ్వరుడు. నీ శరీరతత్త్వం హిరణ్యం (బంగారం), నీ అధిదేవత జనార్దనుడు (విష్ణువు)।

Verse 33

राजानं रक्ष निस्त्रिंश सबलं सपुरन्तथा पिता पितामहो देवः स त्वं पालय सर्वदा

హే నిస్త్రింశ (ఖడ్గమా), రాజును రక్షించు; సైన్యాన్ని మరియు నగరాన్ని కూడా రక్షించు. తండ్రి, పితామహుడైన దేవుడివై నీవు సదా పరిరక్షించు।

Verse 34

शर्मप्रदस्त्वं समरे वर्मन् सैन्ये यशो ऽद्य मे रक्ष मां रक्षणीयो ऽहन्तवानघ नमो ऽस्तु ते

హే వర్మన్ (కవచమా), నీవు సమరంలో క్షేమాన్ని ప్రసాదించువాడవు. సైన్యంలో నేడు నా యశస్సును రక్షించు; రక్షణీయుడనైన నన్ను కాపాడు. హే అనఘ, శత్రుహంతా—నీకు నమస్కారం।

Verse 35

दुन्दुभे त्वं सपत्नानां घोषाद्धृदयकम्पनः भव भूमिसैन्यानां यथा विजयवर्धनः

ఓ యుద్ధదుందుభీ! నీ ప్రతిధ్వనించే ఘోషతో శత్రువుల హృదయాలను కంపింపజేయుము; భూమిపై ఉన్న సేనలకు విజయవర్ధకుడవై ఉండుము।

Verse 36

यथा जीमूतघोषेण हृष्यन्ति वरवारणाः तथास्तु तव शब्देन हर्षो ऽस्माकं मुदावह

వర్షమేఘ గర్జనతో ఉత్తమ గజాలు హర్షించునట్లు, నీ శబ్దంతో మా హర్షం కలుగుగాక; అది మాకు ఆనందాన్ని కలిగించుగాక।

Verse 37

यथा जीमूतशब्देन स्त्रीणां त्रासो ऽभिजायते तथा तु तव शब्देन त्रस्यन्त्वस्मद्द्विषो रणे

మేఘగర్జన శబ్దంతో స్త్రీలకు భయం కలుగునట్లు, నీ శబ్దంతో యుద్ధంలో మా శత్రువులు భీతిపొందుగాక।

Verse 38

मन्त्रैः सदार्चनीयास्ते योजनीया जयादिषु घृतकम्बलविष्णादेस्त्वभिषेकञ्च वत्सरे

వారిని మంత్రాలతో నిత్యం ఆరాధించవలెను; ‘జయ’ మొదలైన కర్మకాండలలో వారిని నియోగించవలెను; అలాగే సంవత్సరంలో ఘృతకంబల, విష్ణు మొదలైనవారి అభిషేకమును కూడా చేయవలెను।

Verse 39

राज्ञो ऽभिषेकः कर्तव्यो दैवज्ञेन पुरोधसा

రాజుని అభిషేకము దైవజ్ఞుడైన పురోహితునిచే చేయబడవలెను।

Frequently Asked Questions

The chapter gives applied mantra-sets (prayoga) for specific royal/martial objects—parasol, horse, banner, sword, armor, drum—linking each to particular deities and desired outcomes (victory, health, stability, enemy-destruction), and concludes with procedural notes on regular worship and abhiṣeka.

It frames political and martial instruments as dharmic sacraments: success in rule and battle is pursued through truth, mantra, and deity-alignment, while ethical cautions (falsehood for land, turning away from duty) ensure that power remains accountable to dharma—integrating bhukti with spiritual discipline.