Next Verse

Agni Purana — Veda-vidhana & Vamsha, Shloka 1

Vināyaka-snāna (The Vinayaka Bath) — Obstacle-Removal and Consecratory Bathing Rite

इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः

ity āgneye mahāpurāṇe dikpālādisnānaṃ nāma catuḥṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ atha pañcaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ vināyakasnānaṃ puṣkara uvāca vināyakopasṛṣṭānāṃ snānaṃ sarvakaraṃ vade vināyakaḥ karmavighnasiddhyarthaṃ viniyojitaḥ

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘దిక్పాలాది-స్నానం’ అనే 264వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 265వ అధ్యాయం—‘వినాయక-స్నానం’ ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—వినాయకబాధితులకు సర్వఫలప్రదమైన స్నానవిధిని నేను వివరిస్తాను; వినాయకుడు కర్మలకు విఘ్నం కలిగించి, వాటి సిద్ధి/పరిణతి కోసం నియమించబడ్డాడు.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative/end marker)
आग्नेयेin the Agni (Agneya)
आग्नेये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; विशेषणम् (महापुराणे)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्)
दिक्पालादिस्नानम्bathing (rite) of the Dikpālas etc.
दिक्पालादिस्नानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिक्पाल + आदि + स्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दिक्पालादीनां स्नानम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (particle: ‘named/called’)
चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमःtwo-hundred-and-sixty-fourth
चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुःषष्ठि + अधिक + द्विशत + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
पञ्चषष्ठ्यधिकद्विशततमःtwo-hundred-and-sixty-fifth
पञ्चषष्ठ्यधिकद्विशततमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चषष्ठि + अधिक + द्विशत + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विनायकस्नानम्Vināyaka-bath (rite)
विनायकस्नानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविनायक + स्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विनायकस्य स्नानम्)
पुष्करःPuṣkara
पुष्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विनायकोपसृष्टानाम्of those afflicted by Vināyaka
विनायकोपसृष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविनायक + उप-√सृज् (धातु) → उपसृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसम्बन्धः (विनायकेन उपसृष्टाः)
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सर्वकरम्all-accomplishing / beneficial for all
सर्वकरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (स्नानम्)
वदेI speak / I shall tell
वदे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
विनायकःVināyaka (Gaṇeśa)
विनायकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविनायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थम्for accomplishing (removal/handling of) obstacles in rites
कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootकर्म + विघ्न + सिद्धि + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative of purpose), एकवचन; चतुर्थी-अर्थे द्वितीया (for the sake of)
विनियोजितःhas been appointed / assigned
विनियोजितः:
Kriya (क्रिया/state)
TypeAdjective
Rootवि-नि-√युज् (धातु) → विनियोजित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (विनायकः)

Puṣkara

Vidya Category: {"primary_vidya":"Vrata","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Ritual bath (snāna-prayoga) specifically aimed at pacifying Vināyaka-related obstacles and restoring smooth completion of undertakings.","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Procedure","entry_title":"Vināyaka-snana for removal of karmic obstacles (vighna-śānti)","lookup_keywords":["vinayaka-snana","vighna-shanti","snana-prayoga","karmavighna","puja-vidhi"],"quick_summary":"Introduces a dedicated bathing rite for those troubled by Vināyaka (obstacle-causing graha/deity-function), positioning the practice as universally effective for clearing impediments to actions."}

Concept: Vighna is treated as a functional cosmic principle administered by Vināyaka; purification and propitiation are prescribed to realign action with auspicious flow.

Application: Before important rites, travel, marriage, trade, or examinations, perform obstacle-clearing observances (snāna/śānti) to stabilize intention and execution.

Khanda Section: Puja-vidhi (Snana-prayoga / Ritual Bathing and Purificatory Rites)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A ritual manual-like scene: Puṣkara introducing the Vināyaka bath rite; a practitioner preparing water vessels and offerings to remove obstacles.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, sage Puṣkara teaching disciples, ritual vessels (kalasha), water pot, lamps, subtle Vināyaka presence as guardian of thresholds, warm temple interior palette, bold contours","tanjore_prompt":"Tanjore painting, seated sage with palm-leaf manuscript, Vināyaka motif on a small pedestal, gold-leaf ornamentation around ritual vessels and arch, symmetrical devotional composition","mysore_prompt":"Mysore painting, instructional layout of snāna items: kalasha, darbha, conch, lamps; Puṣkara pointing to sequence steps; delicate colors and precise detailing","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, scholarly assembly with manuscript, attendants arranging bathing implements, architectural pavilion, fine textile patterns, restrained devotional symbolism"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Kalyani","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: इत्याग्नेये = इति + आग्नेये; द्विशततमोऽध्यायः = द्विशततमः + अध्यायः; विनायकोपसृष्टानाम् = विनायक + उपसृष्टानाम्; सिद्ध्यर्थम् = सिद्धि + अर्थम् (समास).

Related Themes: Agni Purana Puja-vidhi: Dikpāla-snana chapter (264); Agni Purana Puja-vidhi: Vināyaka-snana chapter (265)

A
Agni Mahāpurāṇa
D
Dikpālas
V
Vināyaka (Gaṇeśa)

FAQs

It introduces the Vināyaka-snāna—an applied purification rite prescribed for those experiencing Vināyaka-related affliction (vināyaka-doṣa), framed as a practical remedy for ritual/karma obstacles.

By shifting from a chapter on Dikpāla-related bathing rites to a specialized Vināyaka-focused snāna, it exemplifies the Agni Purāṇa’s manual-like cataloging of targeted ritual procedures for distinct spiritual/ritual contingencies.

It treats obstacles (vighna) affecting actions and rites as addressable through prescribed purification, positioning snāna as a corrective act that restores auspiciousness and supports successful completion (siddhi) of intended karmas.