Adhyaya 265
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 26520 Verses

Adhyaya 265

Vināyaka-snāna (The Vinayaka Bath) — Obstacle-Removal and Consecratory Bathing Rite

ఈ అధ్యాయం వినాయకదోషం (కర్మజన్య విఘ్నాలు) శాంతి కోసం ప్రత్యేక స్నాన/స్నాపన విధిని వివరిస్తుంది. ముందుగా స్వప్నశకునాలు, లక్షణాలు—భయంకర దర్శనాలు, కారణంలేని భయం, కార్యాలలో పునఃపునః విఫలం, వివాహం‑సంతానం అడ్డంకులు, బోధనా సామర్థ్య హాని, రాజులకు రాజకీయ అస్థిరత—చెప్పబడతాయి. తరువాత శుభ నక్షత్రాలు (హస్త, పుష్య, అశ్వయుజ, సౌమ్య), వైష్ణవ సందర్భం, భద్రపీಠంపై కూర్చుని ఆవాల‑నెయ్యి అభ్యంగం, ఔషధ‑సుగంధ ద్రవ్యాలతో శిరోలేపనం, నాలుగు కలశాలతో అభిషేకం విధించబడుతుంది; శుద్ధిద్రవ్యాలు గోశాల, వల్మీకం, సంగమం, సరస్సు వంటి సీమాంత/శక్తిస్థలాల నుండి సేకరిస్తారు. మంత్రాలతో వరుణ, భగ, సూర్య, బృహస్పతి, ఇంద్ర, వాయు, సప్తర్షుల ఆహ్వానం జరుగుతుంది. చౌరస్తాలో మిత, సమ్మిత, శాలక, కణ్టక, కుష్మాండ, రాజపుత్ర అనే వినాయకగణాలకు వివిధ అన్నాలతో బలి సమర్పణ చేస్తారు. చివరగా వినాయకమాత, అంబికా పూజ, బ్రాహ్మణభోజనం, గురుదానం ద్వారా విధి సంపూర్ణమై శ్రీ, సిద్ధి, నిర్ధారిత విజయఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘దిక్పాలాది-స్నానం’ అనే 264వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 265వ అధ్యాయం—‘వినాయక-స్నానం’ ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—వినాయకబాధితులకు సర్వఫలప్రదమైన స్నానవిధిని నేను వివరిస్తాను; వినాయకుడు కర్మలకు విఘ్నం కలిగించి, వాటి సిద్ధి/పరిణతి కోసం నియమించబడ్డాడు.

Verse 2

गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः स्वप्नेवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति

గణాలపై అధిపత్యం కలిగినప్పుడు, అలాగే కేశవుడు, ఈశుడు, పితామహుడు ప్రసన్నులైనప్పుడు, మనిషి స్వప్నంలో నీటిలో అత్యంత లోతుగా మునిగి, ముండన చేసిన పురుషులను కూడా చూస్తాడు.

Verse 3

विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति व्रजमानस् तथात्मानं मन्यते ऽनुगतम्परैः

కానీ వినాయకబాధితుడు మాంసభక్షక జీవిపై ఎక్కుతాడు; అలాగే తిరుగుతూ ఉండగా తనను ఇతరులు అనుసరిస్తున్నారని భావిస్తాడు.

Verse 4

विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः कन्या वरं न चाप्नोति न चापत्यं वराङ्गना

మనిషి నిరుత్సాహంతో ఫలితం లేని ప్రయత్నాలు ప్రారంభించి, కారణం లేకుండానే కుంగిపోతాడు. కన్యకు వరుడు లభించడు; సుందరి స్త్రీకి సంతానం కలగదు.

Verse 5

आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं लभेत् धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः

ఆచార్యత్వం, శ్రోత్రియత్వం ఉన్నా కూడా యోగ్య శిష్యుడు అతనివద్ద నిజమైన విద్యను పొందడు. అలాగే ధనవంతుడికీ తప్పనిసరిగా లాభం రాదు; కేవలం శారీరక బలం ఉన్నవాడికీ వ్యవసాయంలో సిద్ధి కలగదు.

Verse 6

राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपनन्तस्य कारयेत् हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके

స్నాపన (అభిషేక స్నానం) చేయించుకోకపోతే రాజు రాజ్యాధికారాన్ని స్థిరంగా పొందడు. హస్త, పుష్య, అశ్వయుజ్ లేదా సౌమ్య నక్షత్రాలలో, వైష్ణవ శుభకాలంలో, భద్రపీఠంపై దీనిని నిర్వహించాలి.

Verse 7

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस् तथा

పసుపు ఆవాల కల్కాన్ని నెయ్యితో కలిపి శరీరానికి రుద్దినవాడికి, అలాగే తలపై సమస్త ఔషధాలు మరియు సమస్త సుగంధ ద్రవ్యాలు లేపనం చేసినవాడికి.

Verse 8

चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषाधौ क्षिपेत् अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्ध्रदात्

స్నానం ముగింపులో నాలుగు కలశాలతో ‘సర్వౌషధి’ జలాన్ని పోయాలి—(పవిత్ర పదార్థాన్ని) అశ్వశాల, గజశాల, వల్మీకం (చీమల గుట్ట), నదీ సంగమం, హ్రదం (చెరువు/సరస్సు) నుండి తీసుకొని.

Verse 9

मृत्तिकां रोचनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम्

ఆ (పాత్రాలలో) మట్టిని, రోచనను, సుగంధ ద్రవ్యాలను, గుగ్గులును వేయాలి. ఇది ఋషులచే పవిత్రీకరించబడిన ‘సహస్రాక్ష’ మరియు ‘శతధార’ అనే శుద్ధికారక ద్రవ్యం.

Verse 10

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते भगवन्ते वरुणो राजा भगं सूर्यो वृहस्पतिः

ఆ (అభిషేక-జలము/విధి) చేత నేను నిన్ను అభిషేకిస్తున్నాను. పావమాన (పవిత్రీకరించే) మంత్రాలు నిన్ను శుద్ధి చేయుగాక. భగవాన్ రాజ వరుణుడు, అలాగే భగ, సూర్యుడు, బృహస్పతియు నిన్ను పవిత్రం చేసి ఆశీర్వదించుగాక.

Verse 11

भगमिन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि

ఇంద్రుడు, వాయువు మరియు సప్తర్షులు నీకు ‘భగ’ (సౌభాగ్యం) ప్రసాదించారు. నీ కేశాలలో, జుట్టు విడత (సీమంత) వద్ద, మరియు శిరోమధ్యంలో ఉన్న ఏ దురదృష్టమూ—అది అంతా నశించుగాక.

Verse 12

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नन्तु सर्वदा दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः

నుదుటిపై, చెవులపై, కళ్లపై—జలము ఎల్లప్పుడూ ఆ దోషం/అశుద్ధిని తొలగించుగాక. తరువాత గురువు ఎడమ చేతిలో దర్భగడ్డి కట్టను పట్టుకొని తదుపరి కర్మను కొనసాగిస్తాడు.

Verse 13

हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्यवैष्णवेषु शुभेषु चेति घ , ञ च साज्येनासादितस्य चेति क , छ च इमा आप इति छ , ञ स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च जुहुयान्मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च

హస్త, పుష్య, అశ్వయుజ, సౌమ్య, వైష్ణవ వంటి శుభ నక్షత్ర/అవసరాలలో, స్నానం చేసిన తరువాత ‘ఇమా ఆపః…’ మొదలైన సూచిత మంత్రాలను జపిస్తూ, ఉదుంబర కట్టెతో చేసిన శ్రువ (హోమచమచం) ద్వారా ఆవ నూనెను ఆహుతిగా సమర్పించాలి. అలాగే ఎడమ చేతితో తలపై కుశలను ధరించి కర్మను ఆచరించాలి.

Verse 14

मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालककण्टकौ कुष्माण्डो राजपुत्रश् च एतैः स्वाहासमन्वितैः

‘మిత’ మరియు ‘సమ్మిత’, అలాగే ‘శాలక’ ‘కంటక’, ఇంకా ‘కుష్మాండ’ ‘రాజపుత్ర’—ఈ నామాలను ‘స్వాహా’తో కలిపి ఉచ్చరించి ఆహుతి సమర్పించాలి.

Verse 15

नामभिर्बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः

యథోచిత నామాలు, బలి-మంత్రాలతో, నమస్కారసహితంగా, నాలుగు దారుల కూడలిలో శూర్పంపై చుట్టూ కుశలు పరచి బలిని సమర్పించాలి।

Verse 16

कृताकृतांस्तण्डुलांश् च पललौदनमेव च मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा

వండినవి, వండని బియ్యపు గింజలు, అలాగే మాంసంతో చేసిన ఓదనము (పలల-ఓదనము); అలాగే చేపలు, మురికి/చెరువు పదార్థాలు, ముడి పదార్థాలు; రంగురంగుల పుష్పాలు; మూడు విధాల సురా సమర్పించాలి।

Verse 17

मूलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुडमर्पयेत्

ముల్లంగి, పూరికలు, పూపాలు (వేపుడు పిండివంటలు), అలాగే ఐండవికా మిఠాయిల మాలలు; అలాగే దధ్యన్నం, పాయసం, పిష్టకాలు, మోదకాలు, బెల్లం సమర్పించాలి।

Verse 18

विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततो ऽम्बिकां दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं

తర్వాత వినాయకుని జననిని భక్తితో ఉపాసించాలి; అనంతరం అంబికను పూజించి, దూర్వా గడ్డి, ఆవాలు, పుష్పాలతో నిండిన అంజలితో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 19

रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम पुत्रं देहि धनं देहि सर्वान् कामांश् च देहि मे

నాకు రూపాన్ని ప్రసాదించు, యశస్సును ప్రసాదించు, సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించు. ఓ శుభదాయిని! నాకు పుత్రుని ప్రసాదించు, ధనాన్ని ప్రసాదించు, నా సమస్త కోరికలను నెరవేర్చు।

Verse 20

भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्मफलं लभेत्

బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, గురువుకు వస్త్రయుగ్మం దానం చేయాలి. వినాయకుని మరియు గ్రహదేవతలను విధిగా ఆరాధించినవాడు శ్రీమత్తు మరియు కర్మఫలాన్ని పొందుతాడు.

Frequently Asked Questions

Dream-omens (deep plunging into water, seeing shaven-headed men) and practical disruptions: repeated failure of initiatives, sudden collapse without cause, obstacles to marriage/progeny, loss of teaching efficacy, lack of profit, and insecurity of kingship.

Auspicious timing (Hasta, Puṣya, Aśvayuj, Saumya; Vaiṣṇava occasion), mustard-ghee unction, sarvauṣadhi and fragrance anointing, four kalaśa pourings with mixed clay/rocanā/guggulu, mantra-led abhiṣeka, mustard-oil oblation with an udumbara ladle, and a crossroads bali arranged on a winnowing tray ringed with kuśa.

By framing obstacle-removal as a dharmic, mantra-governed purification that restores right action (karma) and its fruition, it supports artha and kāma without violating dharma, thereby stabilizing the practitioner for higher sādhana oriented toward mokṣa.