
Utpāta-śānti (Pacification of Portents)
ఈ అధ్యాయం ముందరి అథర్వవిధాన భాగం నుండి మారి ‘ఉత్పాత-శాంతి’—రాజ్యానికి, సమాజానికి, వ్యక్తి క్షేమానికి భంగం కలిగించే అపశకునాల నివారణ విధానాలు—ను సూత్రబద్ధంగా వివరిస్తుంది. పుష్కరుడు వైదిక స్తోత్రపాఠం ద్వారా శ్రేయస్సు, స్థిరత్వం పెరుగుతాయని చెబుతూ ప్రతివేదసహిత శ్రీసూక్తాన్ని లక్ష్మీ-వివర్ధనంగా ప్రతిపాదిస్తాడు; యజుర్వేద, సామవేద శ్రీ-ఆహ్వానాలు కూడా జోడిస్తాడు. జపం, హోమం, స్నానం, దానం, విష్ణు-అర్పణ/ఆహుతులు వంటి ప్రయోగాలు చెప్పి, పురుషసూక్తాన్ని సర్వదాయకం, పవిత్రకరం, మహాపాపశోధకమని పేర్కొంటాడు. శాంతుల వర్గీకరణతో పాటు అమృతా, అభయా, సౌమ్యా అనే మూడు శాంతులు, దేవతాసంబంధ మణి-తాయితాలు మరియు వాటి మంత్రాభిమంత్రణ విధానం వస్తాయి. తరువాత ఉత్పాతాలను దివ్య, ఆకాశీయ, భౌమ విభాగాలుగా చేసి—ఉల్కలు, పరివేషాలు, అసాధారణ వర్షాలు, భూకంపాలు, ప్రతిమా-వికారాలు, అగ్ని-అనిష్టాలు, వృక్ష-శకునాలు, జలదూషణ, అసాధారణ జననాలు, పశు-విపర్యాసాలు, గ్రహణాలు మొదలైనవి—వాటికి ప్రజాపతి/అగ్ని/శివ/పర్జన్య-వరుణ పూజా-ప్రాయశ్చిత్తాలు సూచిస్తాడు. ముగింపులో బ్రాహ్మణ-దేవపూజ, జపం, హోమమే ప్రధాన శాంతికారకమని నిర్ధారిస్తుంది.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अथर्वविधानं नामैकषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः क्रुद्धं भूपं प्रसादयेदिति घ , ज , झ च अथ द्विषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः उत्पातशान्तिः पुष्कर उवाच श्रीसूक्तं प्रतिवेदञ्च ज्ञेयं लक्ष्मीविवर्धनं हिरण्यवर्णा हरिणीमृचः पञ्चदश श्रियः
ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘అథర్వవిధానం’ అనే 261వ అధ్యాయం (మరియు ‘క్రోధించిన రాజును ప్రసన్నం చేయాలి’ అని ఘ, జ, ఝ గుర్తుల భాగాలు) ఉంది. ఇప్పుడు 262వ అధ్యాయం ‘ఉత్పాతశాంతి’ ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—శ్రీసూక్తం, ప్రతివేదం లక్ష్మీ వృద్ధికరమని తెలుసుకోవాలి; ‘హిరణ్యవర్ణా’ మొదలైన పదిహేను ఋక్కులు శ్రీసూక్తమే।
Verse 2
रथेष्वक्षेषु वाजेति चतस्रो यजुषि श्रियः स्रावन्तीयं तथा साम श्रीसूक्तं सामवेदके
యజుర్వేదంలో ‘రథేషు’, ‘అక్షేషు’, ‘వాజేతి’ మొదలైన యజుష్ ప్రయోగాలలో శ్రీకి సంబంధించిన నాలుగు ఆహ్వానాలు ఉన్నాయి. అలాగే సామవేద శാഖలో ‘స్రావంతీయ’ అనే సామన్, శ్రీసూక్తం కూడా ఉంది।
Verse 3
श्रियं धातर्मयि धेहि प्राक्तमाथर्वणे तथा श्रीसूक्तं यो जपेद्भक्त्या हुत्वा श्रीस्तस्य वै भवेत्
‘ధాతృదేవా! నాలో శ్రీని స్థాపించు’—ఇది ప్రాచీన అథర్వణ సంప్రదాయంలోనూ ఉంది. ఎవడు భక్తితో శ్రీసూక్తాన్ని జపించి హోమం చేస్తాడో, అతనికి నిశ్చయంగా శ్రీ కలుగుతుంది।
Verse 4
पद्मानि चाथ विल्वानि हुत्वाज्यं वा तिलान् श्रियः एकन्तु पौरुषं सूक्तं प्रतिवेदन्तु सर्वदं
శ్రీప్రాప్తి కోసం కమలాలు, బిల్వపత్రాలు అర్పించి—లేదా నెయ్యి గాని నువ్వులు గాని ఆహుతి ఇచ్చి—ప్రత్యేకంగా పౌరుషసూక్తాన్ని జపించాలి; ప్రతివేదం ఎల్లప్పుడూ సమస్త ఫలదాయకమని చెప్పబడింది।
Verse 5
सूक्तेन द्दद्यान्निष्पापो ह्य् एकैकया जलाञ्जलिं स्नात एकैकया पुष्पं विष्णोर्दत्वाघहा भवेत्
సూక్తంతో కూడిన అర్పణం చేయుటవలన మనిషి పాపరహితుడగును. స్నానమాచరించి ఒక్కొక్కసారి ఒక్కచేతితో జలాంజలి సమర్పించి, అలాగే విష్ణువుకు ఒక్కొక్క పుష్పం అర్పిస్తే పాపనాశకుడగును.
Verse 6
स्नात एकैकया दत्वा फलं स्यात् सर्वकामभाक् महापापोपपान्तो भवेज्जप्त्वा तु पौरुषं
స్నానానంతరం ప్రతిసారి ఒక్కొక్క (నాణెం/వస్తువు) దానం చేస్తే దాని ఫలాన్ని పొందుతూ అన్ని కోరికలను నెరవేర్చుకొనును. అలాగే ‘పౌరుష’ మంత్రాన్ని జపిస్తే మహాపాపాల నుండీ శుద్ధి పొందును.
Verse 7
कृच्छ्रैर् विशुद्धो जप्त्वा च हुत्वा स्नात्वाथ सर्वभाक् अष्टादशभ्यः शान्तिभ्यस्तिस्रो ऽन्याः शान्तयो वराः
కృచ్ఛ్ర వ్రతాదులతో శుద్ధుడై, తరువాత జపం చేసి, హోమం చేసి, స్నానం చేసి, అతడు సమస్త (కర్మ/ఫల)లకు అర్హుడగును. పద్దెనిమిది శాంతిక్రియలకతీతంగా మరి మూడు ఉత్తమ శాంతులు ఉన్నాయి.
Verse 8
अमृता चाभयवा सौम्या सर्वोत्पातविमर्दनाः अमृता सर्वदवत्या अभया ब्रह्मदैवता
‘అమృతా’, ‘అభయా’, ‘సౌమ్యా’—ఇవి సమస్త ఉత్పాతాలు/అపశకునాలను నశింపజేయునవి. అమృతా సదా రక్షించునది; అభయాకు అధిష్ఠాతృదేవత బ్రహ్మ.
Verse 9
सौम्या च सर्वदैवत्या एका स्यात्सर्वकामदा ह्य् एकैकश इति क , घ , छ , ञ च अभयाया मणिः कार्यो वरुणस्य भृगूत्तम
‘సౌమ్యా’ సమస్త దేవతలతో సంబంధమున్నది; అది ఒక్కటే అయినా అన్ని కోరికలను ప్రసాదించునని చెప్పబడింది. ‘ఒక్కొక్కటిగా’—ఇది క, ఘ, ఛ, ఞ అక్షరాల ద్వారా నియమించబడింది. ఓ భృగుశ్రేష్ఠా, వరుణునికి ‘అభయా’ యొక్క రక్షామణి తయారు చేయవలెను.
Verse 10
शतकाण्डो ऽमृतायाश् च सौम्यायाः शङ्कजो मणिः तद्दैवत्यास् तथा मन्त्राः सिद्धौ स्यान्मणिबन्धनं
అమృతా దేవికి శతకాణ్డ మణి, సౌమ్యా దేవికి శంఖజ (శంఖమునుండి జనించిన) మణి. ఆయా దేవతలకు సంబంధించిన మంత్రాలు విధివిధానంగా సిద్ధించినప్పుడు మణి-బంధనం (ధారణా-సంస్కారం) ఫలప్రదమవుతుంది.
Verse 11
दिव्यान्तरीक्षभौमादिसमुत्पातार्दना इमाः दिव्यान्तरीक्षभौमन्तु अद्भुतं त्रिविधं शृणु
ఇవి దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమ ప్రాంతాలలో ఉద్భవించే విపత్తుకారక అపశకునాలు. ఇప్పుడు దివ్య–అంతరిక్ష–భౌమ భేదముగా అద్భుత (ఓమెన్) యొక్క త్రివిధ విభజనను వినుము.
Verse 12
ग्रहर्क्षवैकृतं दिव्यमान्तरीक्षन्निबोध मे उल्कापातश् च दिग्दाहः परिवेशस्तथैव च
గ్రహ-నక్షత్ర వికృతుల వల్ల కలిగే దివ్య మరియు అంతరిక్ష లక్షణాలను నన్ను నుండి గ్రహించుము—ఉల్కాపాతం, దిక్కుల దాహం/ఎర్రబడటం, మరియు పరివేషం (వలయం) కనబడటం.
Verse 13
गन्धर्वनगरञ्चैव वृष्टिश् च विकृता च या चरस्थिरभवं भूमौ भूकम्पमपि भूमिजं
గంధర్వనగర దర్శనం (మృగతృష్ణలాంటినగరాభాసం) మరియు వికృత/అసాధారణ వర్షం; అలాగే భూమిపై చర-స్థిర రెండింటిపైనా ప్రభావం చూపే భూకంపం—ఇది భూమిజ ఉపద్రవం.
Verse 14
सप्ताहाभ्यनतरे वृष्टावद्भुतं भयकृद्भवेत् शान्तिं विना त्रिभिर्वषैर् अद्भुतं भयकृद्भवेत्
ఒక వారంలోపల అసాధారణ/అకాల వర్షరూప అద్భుతం సంభవిస్తే అది భయకరమవుతుంది. శాంతికర్మ చేయకపోతే మూడు సంవత్సరాలలోపల అదే అద్భుతం భయకర ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
Verse 15
देवतार्चाः प्रनृत्यन्ति वेपन्ते प्रज्वलन्ति च आरठन्ति च रोदन्ति प्रस्विद्यन्ते हसन्ति च
ఆరాధ్య దేవప్రతిమలు నర్తిస్తాయి, కంపిస్తాయి, జ్వలిస్తాయి; అవి కేకలు వేస్తాయి, ఏడుస్తాయి, చెమటపడతాయి, నవ్వుతాయి కూడా।
Verse 16
अर्चाविकारोपशमो ऽभ्यर्च्य हुत्वा प्रजापतेः अनग्निर्दीप्यते यत्र राष्ट्रे च भृशनिस्वनं
ప్రజాపతిని విధిగా ఆరాధించి హోమం చేసినప్పుడు అర్చావికారాల ఉపశమనం కలుగుతుంది; అలాగే ఆ రాజ్యంలో అగ్ని లేకున్నా జ్వలించినట్లు కనిపించడం, భయంకర గర్జన వినిపించడం—ఇవి కర్మఫలసిద్ధికి బలమైన సూచనలు।
Verse 17
न दीप्यते चेन्धनवांस्तद्राष्ट्रं पाड्यते नृपैः अग्निवैकृत्यशमनमग्निमन्त्रैश् च भार्गव
ఇంధనం ఉన్నప్పటికీ అగ్ని జ్వలించకపోతే ఆ రాజ్యం రాజుల చేత పీడింపబడుతుంది. ఓ భార్గవా! అగ్ని యొక్క ఇలాంటి వైకృతులను అగ్ని మంత్రాలతో శమింప చేయాలి।
Verse 18
अकाले फलिता वृक्षाः क्षीरं रक्तं स्रवन्ति च वृक्षोत्पातप्रशमनं शिवं पूज्य च कारयेत्
చెట్లు కాలానికి ముందే ఫలించి, వాటి నుండి పాలు లేదా రక్తం స్రవించినప్పుడు, అటువంటి వృక్షోత్పాత శాంతికై శివపూజ చేయించాలి।
Verse 19
अतिवृष्टिरनावृष्टिर्दुर्भिक्षायोभयं मतं सिद्ध्या इति घ , ञ च देवताश्चेति ख , छ च आवटन्तीति ख , घ , छ , ञ च अनृतौ त्रिदिनारब्धवृष्टिर्ज्ञेया भयाय हि
అతివృష్టి మరియు అనావృష్టి—ఇవిరండూ దుర్భిక్షానికి కారణమని భావిస్తారు; అలాగే ఋతికి విరుద్ధంగా మూడు రోజులు ప్రారంభమై కొనసాగే వర్షం కూడా భయ సూచకమని తెలుసుకోవాలి।
Verse 20
वृष्टिवैकृत्यनाशः स्यात्पर्जण्येन्द्वर्कपूजनात् नगरादपसर्पन्ते समीपमुपयान्ति च
పర్జన్యుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడిని పూజించుట వలన వర్షంలోని వైకృతం నశిస్తుంది; అప్పుడు (హానికర శక్తులు) నగరమునుండి వెనుదిరిగి, అనుకూలంగా సమీపమునకు వస్తాయి।
Verse 21
नद्यो ह्रदप्रश्रवणा विरसाश् च भवन्ति च शलिलाशयवैकृत्ये जप्तव्यो वारुणो मनुः
నదులు, సరస్సులు, ఊటలు కూడా రసహీనమవుతాయి; జలాశయాలలో వైకృతం కలిగినప్పుడు వరుణ మంత్రాన్ని జపించవలెను।
Verse 22
अकालप्रसवा नार्यः कालतो वाप्रजास् तथा विकृतप्रसवाश् चैव युग्मप्रसवनादिकं
స్త్రీలకు అకాల ప్రసవం కలగవచ్చు; అలాగే కాలానుగుణంగా సంతానం కూడా పుడుతుంది; ఇంకా వికృత ప్రసవాలు—జంట ప్రసవం మొదలైనవి—కూడా జరుగుతాయి।
Verse 23
स्त्रीणां प्रसववैकृत्ये स्त्रीविप्रादिं प्रपूजयेत् वडवा हस्तिनी गौर्वा यदि युग्मं प्रसूयते
స్త్రీల ప్రసవంలో వైకృతం కలిగినప్పుడు స్త్రీ బ్రాహ్మణి మొదలైనవారిని విధిపూర్వకంగా పూజించి సత్కరించవలెను; అలాగే మేడ, ఏనుగు-ఆడ, లేదా ఆవు జంటను ప్రసవిస్తే కూడా ఇదే శాంతి-సత్కారం చేయవలెను।
Verse 24
विजात्यं विकृतं वापि षड्भिर्मासैर् म्रियेत वै विकृतं वा प्रसूयन्ते परचक्रभयं भवेत्
సంతానం విజాతీయమైయినా లేదా వికృతమైయినా అది నిశ్చయంగా ఆరు నెలలలో మరణిస్తుంది; లేదా వికృత సంతానం పుడితే శత్రుసేన భయం కలుగుతుంది।
Verse 25
होमः प्रसूतिवैकृत्ये जपो विप्रादिपूजनं यानि यानान्ययुक्तानि युक्तानि न वहन्ति च
ప్రసవంలో వికృతి లేదా సంక్లిష్టత కలిగినప్పుడు హోమం చేయాలి, జపం చేయాలి, బ్రాహ్మణులు మొదలైన పూజ్యులను పూజించాలి. సరిగా అమర్చని వాహనాలు, తరువాత అమర్చినా కూడా భారాన్ని మోసవు.
Verse 26
आकाशे तूर्यनादाश् च महद्भयमुपस्थितं प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः
ఆకాశంలో తూర్య (డోలు-తూరి) వంటి నాదాలు వినిపించి, అడవిలోని మృగాలు పక్షులు గ్రామంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, మహాభయం సమీపంలోనే ఉందని తెలుసుకోవాలి.
Verse 27
अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः स्थलं वा जलजा यान्ति राजद्वारादिके शिवाः
గ్రామ్య జీవులు అడవికి వెళ్లడం, భూమిపై పుట్టినవి నీటికి వెళ్లడం, నీటిలో పుట్టినవి భూమికి రావడం—ఇవి రాజద్వారం వంటి ప్రజాస్థలాల్లో కనిపిస్తే శుభనిమిత్తాలుగా భావించాలి.
Verse 28
प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याहा मूर्ध्नि लीयते
సాయంకాలం (ప్రదోషం) ఇంట్లో కోడి కూస్తే, లేదా సూర్యోదయంలో నక్క అరుస్తే—ఇవి అపశకునాలు. పావురం ఇంట్లోకి రావడం, లేదా మాంసాహారి పక్షి తలపై కూర్చోవడం కూడా అశుభ సూచనలు.
Verse 29
मधुरां मक्षिकां कुर्यात् काको मैथुनगो दृशि प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां
మధురంగా తేనెటీగ కనిపిస్తే అది శుభంగా భావించాలి; కానీ కాకి సంభోగంలో కనిపిస్తే, అది ప్రాసాదాలు, తోరణాలు, ఉద్యానాలు, ద్వారాలు, ప్రాకారాలు మరియు గృహాల విషయమై నిమిత్తంగా (శకునంగా) సూచిస్తుంది.
Verse 30
अनिमित्तन्तु पतनं दृढानां राजमृत्यवे रजसा वाथ धूमेन दिशो यत्र समाकुलाः
స్పష్టమైన కారణం లేకుండానే స్థిరులైనవారికూడా పతనమై, దిక్కులు ధూళి లేదా పొగతో కలవరపడినప్పుడు—అది రాజమరణ సూచక అపశకునమని తెలుసుకోవాలి।
Verse 31
केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत्
ఎక్కడ ధూమకేతు ఉదయం, గ్రహణం, చంద్రసూర్యుల్లో ఛిద్రత వంటి దోషం, అలాగే గ్రహనక్షత్ర వికృతి కనిపిస్తే—అక్కడ కూడా భయం, అపాయం ఉందని ప్రకటించాలి।
Verse 32
अग्निर्यत्र म दीप्येत स्रवन्ते चोदकम्भकाः मृतिर्भयं शून्यतादिरुत्पातानां फलम्भवेत्
ఎక్కడ అగ్ని జ్వలించదు, నీటి కుండలు చొరబడతాయో—అటువంటి ఉత్పాతాల ఫలితం మృతి, భయం, శూన్యత (పాడుబాటు) మొదలైనవిగా ఉంటుంది।
Verse 33
द्विजदेवादिपूजाभ्यः शान्तिर्जप्यैस्तु होमतः
ద్విజులు, దేవతలు మొదలైనవారిని పూజించుట ద్వారా శాంతి కలుగుతుంది; అలాగే జపం మరియు హోమం ద్వారానూ శాంతి సిద్ధిస్తుంది।
It identifies the Śrīsūkta (with prativeda) as Lakṣmī-increasing, notes fifteen ṛks beginning with “hiraṇyavarṇā,” mentions four Yajurvedic Śrī-invocations (ratheṣu/akṣeṣu/vājeti set), and refers to Sāmavedic materials including the Srāvantīya Sāman and the Śrīsūkta in that recension.
The chapter repeatedly centers japa (recitation), homa (oblations), snāna (ritual bathing), dāna (repeated small gifts), and devatā-pūjā (deity worship), with targeted rites to Prajāpati (icon disturbances), Agni (fire anomalies), Śiva (tree-omens), Parjanya–Candra–Sūrya (rain disorders), and Varuṇa (water corruption).
Portents are grouped into divya (celestial), āntarikṣa (atmospheric), and bhauma (terrestrial). This taxonomy guides remedy selection: specific deities and mantras correspond to the domain and symptom (e.g., graha/ṛkṣa disturbances, abnormal rains, earthquakes), making śānti a structured, diagnostic ritual science.
It is presented as especially effective and universally bestowing (sarvada/sarvakāmada): recitation alongside offerings and disciplined acts (bathing, charity) is said to cleanse even great sins and confer broad attainments, functioning as a high-utility mantra within śānti practice.