
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
ఈ అధ్యాయంలో భగవాన్ వాస్తు–ప్రతిష్ఠా మరియు ఈశాన-కల్ప సందర్భంలో సూర్య-ప్రతిష్ఠా విధానాన్ని వివరిస్తాడు. బీజ/వర్ణ సమూహాల మంత్రక్రమంతో ఆరంభించి, పూర్వోక్త విధంగా మండప ఏర్పాట్లు, స్నానం, శుద్ధి వంటి పూర్వకర్మలు జరుగుతాయి. విద్యా-ఆసన/శయ్యపై ఆచార్యుడు భాస్కరునికి అంగ-న్యాసం చేసి, త్రి-తత్త్వాన్ని స్థాపించి, స్వరాలతో కూడిన ఖాది-పంచకాన్ని న్యసించి మంత్ర–తత్త్వ–రూప స్థాపన యొక్క పొరల క్రమాన్ని సూచిస్తాడు. పిండీని మళ్లీ శుద్ధి చేసి తత్త్వ-పంచకంతో నిర్దిష్ట స-దేశ-పద వరకు న్యాసాన్ని విస్తరిస్తారు. గురువు సర్వతోముఖీ శక్తిని స్థాపించి తన హస్తంతో శక్తియుత సూర్యుని ప్రతిష్ఠిస్తాడు. చివర ‘స్వామిన్’తో ముగిసే నామరీతి మరియు పూర్వోక్త సూర్యమంత్రాల ప్రామాణ్యాన్ని ప్రతిష్ఠార్థం పునః స్థిరపరుస్తారు.
Verse 1
ख , ग , घ , ङ च ॐ हूं स इति घ ह्रीं क्रियाशक्तये नम इति झ ॐ क्रियाशक्तये नम इति घ जप्त्वानुरूपतः इति ग , छ , च अथोनशततमो ऽध्यायः सूर्यप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठाञ्च पूर्ववन्मण्डपादिकं स्नानादिकञ्च सम्याद्य पूर्वोक्तविधिना ततः
(మంత్రాక్షరాలు:) ఖ, గ, ఘ, ఙ, చ; తరువాత ‘ఓం హూం స’ (ఘ); తరువాత ‘హ్రీం—క్రియాశక్తయే నమః’ (ఝ); తరువాత ‘ఓం—క్రియాశక్తయే నమః’ (ఘ); వీటిని యథానురూపంగా జపించి (గ, ఛ, చ). ఇప్పుడు తొంభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభం: ‘సూర్య ప్రతిష్ఠా కథనం’. ఈశ్వరుడు పలికెను: ‘సూర్య ప్రతిష్ఠను, పూర్వవత్ మండపాది ఏర్పాట్లను, అలాగే స్నానాది కర్మలను కూడా, ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారం సమ్యక్గా వివరిస్తాను.’
Verse 2
विद्यामासनशय्यायां साङ्गं विन्यस्य भास्करं त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र सस्वरं खादिपञ्चकं
విద్యా ఆసన/శయ్యపై భాస్కరుని సాంగ న్యాసం చేసి, అక్కడ త్రితత్త్వాన్ని విన్యసించాలి. తరువాత స్వరాలతో కూడిన ‘ఖ’ మొదలైన ఐదు (ఖాది పంచక)ను కూడా స్థాపించాలి.
Verse 3
शुद्ध्यादि पूर्ववत् कृत्वा पिण्डीं संशोध्य पूर्ववत् सदेशपदपर्यन्तं विन्यस्य तत्त्वपञ्चकं
పూర్వోక్త విధానమున శుద్ధ్యాది కర్మలు చేసి, పిండీని కూడా అదే విధంగా మళ్లీ శుద్ధి చేసి, ‘సదేశపద’ వరకు తత్త్వపంచక న్యాసం చేయవలెను।
Verse 4
शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिवततः स्वाणुना विधिवत् सूर्यं शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः
విధివిధానముగా సర్వతోముఖీ శక్తిని స్థాపించి, గురువు తన స్వహస్తముతో విధిపూర్వకంగా శక్తియుక్త సూర్యుని స్థాపించవలెను।
Verse 5
स्वाम्यन्तमथवादित्यं पादान्तन्नाम धारयेत् सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्याः स्थापनेपि च
అనంతరం ఆదిత్యుని పాదాంతమున ‘స్వామిన్’ అంతోపాంతముగా ఉండే నామాన్ని ధరింపజేయవలెను. పూర్వోక్త సూర్యమంత్రాలు స్థాపనక్రియలోనూ అనుసరించవలెను।
A staged installation workflow: aṅga-nyāsa of Bhāskara on the Vidyā-seat, placement of tri-tattva and tattva-pañcaka, khādi-pañcaka with vowels, repeated piṇḍī purification, and the prior installation of sarvatomukhī Śakti before establishing Sūrya.
It frames consecration as disciplined alignment of mantra (sound), tattva (principle), and ritual action (kriyā), so that correct Vāstu–pratiṣṭhā becomes a dharmic technology supporting worship, inner purification, and the integrated pursuit of bhukti and mukti.