Adhyaya 95
Pratiṣṭhā-sāmagrī-vidhāna — Prescription of Materials and Conditions for Consecration
ఈ అధ్యాయంలో ఈశ్వరుడు మందిరంలో లింగప్రతిష్ఠను వివరిస్తాడు—శుభ ‘దివ్య దినం’లో, అనుకూల జ్యోతిష్య పరిస్థితుల్లో నిర్వహిస్తే అది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది. మొదట కాలనిర్ణయం: మాఘం ఆధారంగా ఐదు నెలల పరిధి (చైత్రం వర్జ్యం), తగిన తిథులు, వర్జ్య నియమాలు, అనుకూల నక్షత్రాలు, లగ్నాలు. తరువాత గ్రహస్థితి, దృష్టి, భావఫలాల ప్రకారం శుభాశుభ నిర్ణయించి, జ్యోతిష్య నిర్ధారణలతో కర్మసిద్ధిని అనుసంధానిస్తుంది. ఆపై స్థలవిన్యాసం: సహాయక భూమి కేటాయింపు, మండపాల అమరిక, స్తంభంతో కూడిన చతురస్ర వేదిక, కుండాలు–మేఖలాల సంఖ్య/స్థానం/ఆకారం/ప్రమాణాలు, యోని భాగం మరియు దాని దిశా నియమం. చివరగా ప్రతిష్ఠా సామగ్రి: తోరణాలు, ధ్వజాలు, దండాలు, పవిత్ర మట్టులు, కషాయాలు, జలాలు, ఔషధ మూలాలు, రక్షణ–శుద్ధి ద్రవ్యాలు, కుంభాల అమరిక, హోమ పరికరాలు, హవిరర్పణలు, ఆచార్య దక్షిణ, రత్న–లోహ–ఖనిజ–ధాన్యాల జాబితా—ఇలా బ్రహ్మాండం, స్థలం, ద్రవ్యాన్ని ఏకీకృతం చేసే పవిత్ర విధానంగా ప్రతిష్ఠను చూపుతుంది।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम चतुर्णवतितमो ऽध्यायः अथ पञ्चनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठा सामग्रीविधानं ईश्वर उवाच वक्ष्ये लिङ्गप्रतिष्ठां च प्रासादे भुक्तिमुक्तिदां ताश् चरेत् सर्वदा मुक्तौ भुक्तौ देवदिने सति
ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ‘శిలాన్యాసకథనం’ అనే తొంభై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు తొంభై ఐదవ అధ్యాయం—‘ప్రతిష్ఠా సామగ్రీవిధానం’ ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—ప్రాసాదంలో లింగప్రతిష్ఠను వివరిస్తాను; అది భోగమూ మోక్షమూ ఇస్తుంది. శుభమైన దేవదినం ఉన్నప్పుడు భోగ-ముక్తి సిద్ధికై ఈ కర్మలను ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి।
Verse 2
विना चैत्रेण माघादौ प्रतिष्ठा मासपञ्चके रक्तातिरक्तदोषघ्न इति छ रक्तात्रिरक्तदोषघ्ने इति ख सन्तिष्ठास्मिन्नीशरूपिणीति घ शर्परूपिणीति ज तत्त्वे तत्त्वत्रयमिति घ सर्वदा मुक्तौ देवादेवे ग्रहे सतीति घ सर्वदा मुक्त्यै भुक्त्यै दैवदिने सतीति ङ गुरुशुक्रोदये कार्या प्रथमे करणेत्रये
చైత్ర మాసాన్ని తప్పించి మాఘమాసం మొదలైన ఐదు నెలల కాలంలో ప్రతిష్ఠ చేయవలెను. ‘రక్త/అతిరక్త’ అనే దోషం శమించినప్పుడు ఈ కార్యం చేయాలి. ఇక్కడ దేవతను ఈశరూపిణిగా (లేదా పాఠాంతరంగా శర్పరూపిణిగా) స్థాపించాలి. తత్త్వచింతనలో తత్త్వత్రయాన్ని ధ్యానించాలి. మోక్షార్థం శుభగ్రహాలు/దైవగ్రహాలు ఉండటం మంగళం; భోగ-మోక్ష రెండింటికీ దైవదినం శుభం. గురు, శుక్రోదయ సమయంలో మరియు మొదటి మూడు కరణాలలో ఈ విధి చేయాలి।
Verse 3
शुक्लपक्षे विशेषेण कृष्णे वा पञ्चमन्दिनं चतुर्थीं नवमीं षष्ठीं वर्जयित्वा चतुर्दशीं
ప్రత్యేకంగా శుక్లపక్షంలో—కృష్ణపక్షంలో కూడా—పంచమి తిథిన ఈ కర్మ చేయాలి. చతుర్థి, నవమి, షష్ఠి మరియు చతుర్దశి తిథులను వర్జించాలి।
Verse 4
शोभनास्तिथयः शषाः क्रूरवारविवर्जिताः शतभिषा धनिष्ठार्द्रा अनुरोधोत्तरत्रयं
శుభ తిథులు ఆరు; అయితే క్రూర వారాలను వర్జించాలి. శుభ నక్షత్రాలు—శతభిష, ధనిష్ఠ, ఆర్ద్ర, అనురాధ మరియు ఉత్తరత్రయం (ఉత్తర, ఉత్తరాషాఢ, ఉత్తరాభాద్ర).
Verse 5
रोहिणी श्रवणश्चेति स्थिरारम्भे महोदयाः लग्नञ्च कुम्भसिंहालितुलास्त्रीवृषधन्विनां
స్థిరముగా దీర్ఘకాలం నిలిచే కార్యారంభానికి రోహిణీ, శ్రవణ నక్షత్రాలు మహాశుభకరములు; అలాగే కుంభ, సింహ, తుల, కన్య, వృషభ, ధనుస్సు లగ్నములూ శుభములు।
Verse 6
शस्तो जीवो नवर्क्षेषु सप्तस्थानेषु सर्वदा बुधः षडष्टदिक्सप्ततुर्येषु विनर्तुं शितः
నవమ రాశిలో గురుడు శుభకరుడు, అలాగే సప్తమ స్థానంలో ఎల్లప్పుడూ హితకరుడు; బుధుడు షష్ఠ, అష్టమ స్థానాలలో శుభుడు; ప్రకాశవంతుడైన శుక్రుడు దిశలలో—అంటే సప్తమ, చతుర్థ స్థానాలలో—శుభమని గ్రహించాలి।
Verse 7
सप्तर्तुत्रिदशादिस्थः शशाङ्कोबलदः सदा रविर्दशत्रिषट्संस्थो राहुस्त्रिदशषड्गतः
చంద్రుడు సప్తమ స్థానంలో, అలాగే త్రింశాంశ ఆరంభంలో నిలిచి ఎల్లప్పుడూ బలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. సూర్యుడు దశమ, తృతీయ, షష్ఠ స్థానాలలో ఉంటాడు; రాహువు త్రింశాంశం మరియు షష్ఠంలో స్థితుడవుతాడు।
Verse 8
षट्त्रिस्थानगताः शस्ता मन्दाङ्गारार्ककेतवः शुभ्राः क्रूरश् च पापाश् च सर्व एकादशस्थिताः
శని, కుజుడు, సూర్యుడు, కేతువు షష్ఠ మరియు తృతీయ స్థానాలలో ఉన్నప్పుడు శుభకరమని చెప్పబడుతుంది; అలాగే అన్ని గ్రహాలు—శుభమైనా, క్రూరమైనా, పాపమైనా—ఏకాదశ స్థానాల ప్రకారం ఫలప్రదమని వర్ణించబడినవి।
Verse 9
एषां दृष्टिर्मुनौ पूर्णा त्वार्धिकी ग्रहभूतयोः पादिकी रामदिक्स्थाने चतुरष्टौ पादवर्जिता
వీటి దృష్టి ముని (అంటే సప్తమ) స్థానంపై సంపూర్ణం; గ్రహాలు మరియు భూతాల విషయంలో అది అర్ధదృష్టి. రామదిక్కులో స్థితమైతే పాదదృష్టి; చతుర్థ, అష్టమ స్థానాలలో ఒక పాదం వర్జితమై (తగ్గి) ఉంటుంది।
Verse 10
पादान्यूनचतुर्नाडी भोगः स्यान्मीनमेषयोः वृषकुम्भौ च भुञ्जाते चतस्रः पादवर्जिताः
మీనం, మేషం రాశులకు భోగమానం నాలుగు నాడీలు నుండి ఒక పాదం తక్కువ; వృషభం, కుంభం రాశులకూ అలాగే నాలుగు నాడీలు, ఒక పాదం వర్జితం।
Verse 11
मकरो मिथुनं पञ्च चापालिहरिकर्कटाः पादीनाः षट् तुलाकन्ये घटिकाः सार्धपञ्च च
మకరం, మిథునం రాశులకు ఐదు (మానం); ధనుస్సు, మేషం, సింహం, కర్కాటకం రాశులకు ఆరు పాదాలు; తుల, కన్యలకు సార్ధపంచ ఘటికలు అని చెప్పబడింది।
Verse 12
इक्सप्तषड् विनेति ख सप्तायत्रिदशादिस्थ इति ख छ च बुधः षडष्टदिगित्यादिः, बलदः सदा इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति एवं दृष्टिवले पूर्णादिति छ एवं दृष्टिवले पूर्णेति ख वस्वष्टौ इति ख, छ च केशरी वृषभः कुम्भः स्थिराः स्युः सिद्धिदायकाः चरा धनुस्तुलामेषा द्विःस्वभावास्तृतीयकाः
సింహం, వృషభం, కుంభం స్థిర రాశులు; ఇవి సిద్ధిని ప్రసాదించేవని చెప్పబడింది. ధనుస్సు, తుల, మేషం చర రాశులు; మూడవ వర్గం ద్విస్వభావ రాశులు।
Verse 13
शुभः शुभग्रहैर् दृष्टः शस्तो लग्नःशुभाश्रितः गुरुशुक्रबुधे युक्तो लग्नो दद्याद्बलायुधी
శుభగ్రహాల దృష్టి పడిన లగ్నం శుభం; శుభరాశిలో ఆశ్రయించిన లగ్నం శస్తం. లగ్నంలో గురు, శుక్ర, బుధులు యుక్తమైతే అది బలం మరియు ఆయుధ-శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది।
Verse 14
राज्यं शौर्यं बलं पुत्रान् यशोधर्मादिकं बहु प्रथमः सप्तमस्तुर्यो दशमः केन्द्र उच्यते
రాజ్యం, శౌర్యం, బలం, పుత్రులు, యశస్సు, ధర్మం మొదలైన అనేక ఫలాలు కేంద్రాల ద్వారా సూచించబడతాయి; మొదటి, నాల్గవ, ఏడవ, పదవ భావాలు కేంద్రాలు అని ప్రకటించబడినవి।
Verse 15
गुरुशुक्रबुधास्तत्र सर्वसिद्धिप्रसादकाः त्र्येकादशचतुर्थस्था लग्नात् पापग्रहाः शुभाः
అక్కడ గురు, శుక్ర, బుధులు సమస్త సిద్ధులకు అనుగ్రహదాతలు. లగ్నం నుండి 3వ, 11వ లేదా 4వ స్థానాల్లో ఉన్న పాపగ్రహాలూ శుభఫలప్రదులవుతారు.
Verse 16
अतोप्यनीचकर्माथं योज्यास्तिथ्यादयो बुधैः धाम्नः पञ्चगुणां भूमिं त्यक्त्वा वा धानसम्मितां
ఇదికాక, ఉపకార్యాల కోసం పండితులు ‘స్థితి’ మొదలైన ఉపాంగాలను ఏర్పాటు చేయాలి; ప్రధాన ధామానికి ఐదు రెట్లు భూమిని విడిచిపెట్టినా, లేదా ‘ధాన’ ప్రమాణంతో కొలిచిన భూమిని విడిచిపెట్టినా సరే.
Verse 17
हस्ताद् द्वादशसोपानात् कुर्यान्मण्डमग्रतः चतुरस्रं चतुर्द्वारं स्नानार्थन्तु तदर्धतः
ఒక హస్త ప్రమాణం నుండి ప్రారంభించి పన్నెండు మెట్ల ముందర మండపం/వేదిక నిర్మించాలి; అది చతురస్రంగా, నాలుగు ద్వారాలతో ఉండాలి. స్నానార్థం అయితే దాని అర్ధప్రమాణం చేయాలి.
Verse 18
एकास्यं चतुरास्यं वा रौद्र्यां प्राच्युत्तरेथवा हास्तिको दशहस्तो वै मण्डपोर्ककरो ऽथवा
దానిని ఏకముఖంగా గానీ చతుర్ముఖంగా గానీ చేయవచ్చు; రౌద్ర రూపంలో తూర్పు లేదా ఉత్తరాభిముఖంగా. గజముఖంగా ఉండవచ్చు, లేదా దశహస్త (పది భుజాలు) కలిగినదిగా; లేక మండపధారిగా, లేదా అర్క (సూర్యతేజస్సు) ధారిగా ఉండవచ్చు.
Verse 19
द्विहस्तोत्तरया वृद्ध्या शेषं स्यान्मण्डपाष्टकं , घ , छ च त्यक्त्वा वा चापसम्मितामिति ख त्यक्त्वा वा रामसम्मितामिति छ हस्ताद्वा दशसोपानादिति ख हस्तान् वा दश सोपानादिति ख स्नानार्हं चेति ङ प्राच्युतरे तथेति ङ द्विहस्तोत्तरयावृत्त्या इति घ वेदी चतुष्करा मध्ये कोणस्तम्भेन संयुता
ప్రతి సారి రెండు హస్తాల చొప్పున పెంపుతో మిగిలిన ప్రమాణాలు ‘మండపాష్టకం’ (ఎనిమిది విధాల మండప ప్రమాణాలు) అవుతాయి. వేదిక చతురస్రంగా ఉండి, మధ్యలో కోణస్తంభంతో (కోణ-స్తంభం) సంయుక్తంగా ఉండాలి.
Verse 20
वेदीपादान्तरं त्यक्त्वा कुण्डानि नव पञ्च वा एकं वा शिवकाष्ठायां प्राच्यां वा तद्गुरोः परं
వేదిక పాదాల మధ్య తగిన అంతరం విడిచి, గురువు ఆదేశానుసారం శుభ (శివ) కాష్ఠభూమిపై గాని లేదా తూర్పు దిశలో గాని తొమ్మిది, ఐదు లేదా ఒక్క కుండను ఏర్పాటు చేయాలి।
Verse 21
मुष्टिमात्रं शतार्धे स्याच्छते चारत्रिमात्रकं हस्तं सहस्रहोमे स्यान्नियुते तु द्विहास्तिकं
యాభై ఆహుతులకు ద్రవ్యప్రమాణం ముష్టిమాత్రం; వంద ఆహుతులకు ఒక రాత్రి ప్రమాణం; సహస్రహోమానికి హస్తప్రమాణం; నియుత (పది వేల) హోమానికి రెండు హస్తాల ప్రమాణం కావాలి।
Verse 22
लक्षे चतुष्कारं कुण्डं कोटिहोमे ऽष्टहस्तकं भगाभमग्नौ खण्डेन्दु दक्षे त्र्यस्रञ्च नैरृते
లక్ష ఆహుతుల కర్మకు కుండం చతుష్కోణం (చతురస్రం) కావాలి; కోటిహోమానికి అది అష్టహస్త ప్రమాణం కావాలి। ఆగ్నేయంలో భగాకారం, దక్షిణంలో ఖండేందువాకారం, నైరృత్యంలో త్ర్యస్రం (త్రిభుజం) అని నిర్దేశం।
Verse 23
षडस्रं वायवे पद्मं सौम्ये चाष्टास्रकं शिवे तिर्यक्पातशिवं खातमूर्ध्वं मेखलया सह
వాయువు కోసం షడస్ర పద్మం, సౌమ్యానికి అష్టాస్రం, శివునికి తిర్యక్పాతయుక్త ఆకృతి గీయాలి। అది మధ్యలో ఖాళీగా (ఖాతం), పైకి తల భాగం ఉండేలా, మేఖలాతో కూడి నిర్మించాలి।
Verse 24
तद्वहिर्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमाङ्गुलैः अङ्गुलैः षड्भिरेका वा कुण्डाकारास्तु मेखलाः
దాని వెలుపల వేదిక-అగ్ని నియత అంగుళ ప్రమాణాల ప్రకారం మూడు మేఖలాలు ఉండాలి; లేదా ఆరు అంగుళాల ప్రమాణంతో ఒక్క మేఖలా మాత్రమే ఉండవచ్చు। మేఖలాలు కుండ ఆకారానికి అనుగుణంగా ఉండాలి।
Verse 25
तासामुपरि योनिः स्यान्मध्ये ऽश्वत्थदलाकृतिः उच्छ्रायेणाङ्गुलं तस्माद्विस्तारेणाङ्गुलाष्टकं
అవి (పూర్వోక్త భాగాలు) పై యోనిని స్థాపించాలి; దాని మధ్యలో అశ్వత్థ ఆకు ఆకారము ఉండాలి. ఎత్తు ఒక అంగుళం, వెడల్పు ఎనిమిది అంగుళాలు కావాలి.
Verse 26
दैर्घ्यं कुण्डार्धमानेन कुण्डकण्ठसमो ऽधरः पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना
దాని పొడవు కుండ యొక్క అర్ధమానంతో కొలవాలి; దిగువ (పశ్చాత్) భాగం కుండ కంఠానికి సమానంగా ఉండాలి. పూర్వ, ఆగ్నేయ (అగ్ని) మరియు యామ్య (దక్షిణ) కుండలలో యోని ముఖం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉండాలి.
Verse 27
पूर्वानना तु शेषाणामैशान्ये ऽन्यतरा तयोः इति ङ द्विहस्तकमिति ख खद्गाभमग्नौ इति ख , ग , ङ , छ च पद्मे इति ख , घ च तिर्यक् पातसममूर्ध्वमिति ख , ग , घ च वेदवह्नियवाङ्गुलैर् इति घ तस्य विस्तरेणाङ्गुलाष्टकमिति घ कुण्डानां यश् चतुर्विंशो भागः सोङ्गुल इत्य् अतः
మిగిలిన కుండలలో ముఖం తూర్పు వైపు ఉండాలి; ఈశాన్య దిశలో రెండు ప్రత్యామ్నాయాలలో ఒకటి (ఙ-పాఠం) స్వీకరించబడుతుంది. ప్రమాణం రెండు హస్తాలు (ఖ-పాఠం). ఖడ్గాకార కుండకు అగ్నికర్మలో (ఖ, గ, ఙ, ఛ) విధానం, పద్మాకార కుండకు (ఖ, ఘ) విధానం చెప్పబడింది. పైకి లేచే ఎత్తు పక్కకు పడే వాలుదనానికి సమానంగా ఉండాలి (ఖ, గ, ఘ). కొలతలు వేద-, వహ్ని-, యవ-, అంగుళ ప్రమాణాలతో నిర్ణయించాలి (ఘ); వెడల్పు విశేషంగా ఎనిమిది అంగుళాలు (ఘ). అందువల్ల కుండలో ఇరవై నాలుగవ భాగమే ‘అంగుళం’ అని చెప్పబడుతుంది.
Verse 28
प्लक्षोदुम्वरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात् शान्तिभूतिबलारोग्यपूर्वाद्या नामतः क्रमात्
క్రమంగా ప్లక్ష, ఉదుంబర, కాశ్వత్థ (అశ్వత్థ) మరియు వట వృక్షాలతో చేసిన తోరణాలు వరుసగా ‘శాంతి’, ‘భూతి’, ‘బల’, ‘ఆరోగ్య’ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందుతాయి.
Verse 29
पञ्चषट्सप्तहस्तानि हस्तखातस्थितानि च तदर्धविस्तराणि स्युर्युतान्याम्रदलादिभिः
తోరణాలు ఐదు, ఆరు లేదా ఏడు హస్తాల పొడవుగా ఉండాలి; ఒక హస్తం లోతైన గోతిలో స్థాపించాలి. వాటి వెడల్పు దాని సగం ఉండాలి, మరియు మామిడి ఆకులు మొదలైన వాటితో కలిపి/కప్పి ఉండాలి.
Verse 30
इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा शुक्लाभा हेमवर्णा च पताका स्फाटिकोपमा
ధ్వజము ఇంద్రధనుస్సు వలె గాని, ఎరుపు, నలుపు, పొగవర్ణము, చంద్రప్రభ, తెల్లని కాంతి, లేదా స్వర్ణవర్ణముగా గాని ఉండవచ్చు; దాని పతాకాగ్రభాగము స్ఫటికసమానముగా కూడా కనిపించాలి.
Verse 31
पूर्वादितोब्जजे रक्ता नीलानन्तस्य नैरृते पञ्चहस्तास्तदर्धाश् च ध्वजा दीर्घाश् च विस्तराः
పూర్వదిశ మొదలుకొని ధ్వజములు ఎరుపు వర్ణముగా ఉండాలి; నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో నీలవర్ణముగా ఉండాలి. వాటి పొడవు ఐదు హస్తములు, వెడల్పు దాని సగం; ఈ విధంగా ధ్వజములు దీర్ఘముగా, సముచిత విస్తారముతో నిర్దేశించబడ్డాయి.
Verse 32
हस्तप्रदेशिता दण्डा ध्वजानां पञ्चहस्तकाः वल्मीकाद्दन्तिदन्ताग्रात्तथा वृषभशृङ्गतः
దండము (ధ్వజస్తంభము) చేతి విస్తారముతో కొలవబడాలి; ధ్వజములకు దండము ఐదు హస్తముల పొడవుగా ఉండాలి. (కొలతకు) ప్రమాణాలు వల్మీకము నుండి, ఏనుగు దంతాగ్రం నుండి, అలాగే వృషభశృంగం నుండి గ్రహించాలి.
Verse 33
पद्मषण्डाद्वराहाञ्च गोष्ठादपि चतुष्पथात् मृत्तिका द्वादश ग्राह्या वैकुण्ठेष्टौ पिनाकिनि
పద్మవనము నుండి, వరాహసంబంధ స్థలము నుండి, గోశాల నుండి, అలాగే చతుష్పథము (నాలుగు దారుల కూడలి) నుండి—ఈ నియత పవిత్ర స్థలముల నుండి పన్నెండు భాగముల శుద్ధ మృత్తికను సేకరించాలి; ఓ వైకుంఠప్రియుడా, ఓ పినాకధారివా.
Verse 34
न्यग्रोधोदुम्वराश्वत्थचूतजम्वुत्वगुद्भवं कषायपञ्चकं ग्राह्यमार्तवञ्च फलाष्टकं
న్యగ్రోధ (వట), ఉదుంబర, అశ్వత్థ (రావి), చూత (మామిడి), జంబూ—వీటి తొక్కల నుండి పొందిన ద్రవ్యములతో ‘కషాయ-పంచకము’ గ్రహించాలి. అలాగే ‘ఫలాష్టకము’ మరియు ‘ఆర్తవ’ అనే ద్రవ్యమును కూడా తీసుకోవాలి.
Verse 35
तीर्थाम्भांसि सुगन्धीनि तथा सर्वौषधीजलं शस्तं पुष्पफलं वक्ष्ये रत्नगोशृङ्गवारि च
తీర్థస్థలాల పవిత్ర జలాలు, సుగంధ జలాలు, అలాగే సమస్త ఔషధులతో మిశ్రమమైన జలం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది. పుష్పఫలాల ప్రయోగం, రత్నసంబంధ జలం మరియు గోశృంగం ద్వారా గ్రహించిన జలాన్ని కూడా నేను వివరిస్తాను.
Verse 36
स्नानायापाहरेत् पञ्च पञ्चगव्यामृतं तथा पिष्टनिर्मितवस्त्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनाय च
స్నానార్థం పంచగవ్యమును, అలాగే పంచగవ్యామృతమును సముపార్జించాలి. నిర్మంజన (శుద్ధి/ఘర్షణ) కోసం పిష్టంతో తయారైన వస్త్రాది ద్రవ్యాలను కూడా సిద్ధం చేయాలి.
Verse 37
वल्मीकाद्धस्तिदन्ताग्रात्तयेति छ तीर्थतोयसुगन्धीनि इति ङ वर्गे गोशृङ्गवारि चेति छ स्नानायोपहरेदिति ख , छ , घ च पिष्टनिर्मितरुद्रादिद्रव्यं निर्मञ्जनायेति ग पिष्टनिर्मितवज्रादिकं निर्मथनायेति ज सहस्रशुषिरं कुम्भं मण्डलाय च रोचना शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणा बला
వల్మీక మట్టిని, ఏనుగు దంతపు అగ్రభాగాన్ని సముపార్జించాలి; తీర్థాల సుగంధ జలాలను, అలాగే గోశృంగం ద్వారా గ్రహించిన జలాన్ని స్నానార్థం తీసుకురావాలి. పిష్టంతో తయారైన రుద్రాది ద్రవ్యాలు నిర్మంజనానికి, పిష్టంతో తయారైన వజ్రాది ద్రవ్యాలు నిర్మథనానికి. మండల రచనకు సహస్ర రంధ్రాల కుంభం మరియు రోచనా; అలాగే వంద ఔషధ మూలాలు—విజయా, లక్ష్మణా, బలా మొదలైనవి—సిద్ధం చేయాలి.
Verse 38
गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवा शतावरी ऋद्धिः सुवर्चसा वृद्धिः स्नाने प्रोक्ता पृथक् पृथक्
స్నానంలో గుడూచీ, అతిబలా, పాఠా, సహదేవీ, శతావరీ, ఋద్ధి, సువర్చసా, వృద్ధి—ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటిగా వేర్వేరుగా ఉపయోగించవలెనని చెప్పబడింది.
Verse 39
रक्षायै तिलदर्भौघो भस्मस्नानन्तु केवलं यवगोधूमविल्वानां चूर्णानि च विचक्षणः
రక్షణార్థం నువ్వులు మరియు దర్భగడ్డి సమూహాన్ని ఉపయోగించాలి; అలాగే భస్మంతో మాత్రమే స్నానం చేయడం కూడా విధేయం. వివేకి యవ, గోధుమ, బిల్వ చూర్ణాలను కూడా వినియోగించాలి.
Verse 40
विलेपनं सकर्पूरं स्नानार्थं कुम्भगण्डकान् खट्वाञ्च तूलिकायुग्मं सोपधानं सवस्त्रकं
కర్పూరమిశ్రమిత సుగంధ లేపనాన్ని దానం చేయాలి; స్నానార్థం జలకలశం మరియు గండకం (స్నానగోళకం/శోధక ద్రవ్యం) ఇవ్వాలి; అలాగే ఖట్వా, రెండు పరుపులు, దిండు మరియు వస్త్రాలతో కూడిన శయ్యను కూడా సమర్పించాలి।
Verse 41
कुर्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्यकल्पने घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्यात् स्वर्णशलाकिकां
తన సామర్థ్యానుసారం శయ్యాదానంలో లక్ష్య-కల్పనను, నియత ఉపాంగాల సిద్ధతను చేసి, నెయ్యి-తేనె కలిసిన పాత్రను ఇవ్వాలి; అలాగే చిన్న బంగారు శలాక (దండిక)ను కూడా తయారు చేసి సమర్పించాలి।
Verse 42
वर्धनीं शिवकुम्भञ्च लोकपालघटानपि एकं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थं कुण्डसङ्ख्यया
వర్ధనీ పాత్ర, శివకుంభం మరియు లోకపాల ఘటాలను కూడా స్థాపించాలి; నిద్రా-కృత్యార్థం ఒక కుంభం, శాంత్యర్థం కుండాల సంఖ్యకు సమానంగా కుంభాలను విన్యసించాలి।
Verse 43
द्वारपालादिधर्मादिप्रशान्तादिघटानपि वस्तुलक्ष्मीगणेशानां कलशानपरानपि
ద్వారపాలులు, ధర్మాది దేవతలు, అలాగే ప్రశాంతాది దేవతల కోసం కూడా ఘటాలను స్థాపించాలి; అలాగే వాస్తు, లక్ష్మీ, గణేశులకు సంబంధించిన ఇతర కలశాలను కూడా విన్యసించాలి।
Verse 44
धान्यपुञ्जकृताधारान् सवस्त्रान् स्रग्विभूषितान् कुम्भमण्डकानिति ख कुम्भगड्डुकानिति घ कुम्भगुण्डुकानिति ङ कुम्भसण्डकानिति छ कुम्भखण्डकानिति ज प्रायेण लक्ष्यकल्पने इति ग शयने लक्ष्यकं परे इति ज कुण्डसन्मितमिति ज सर्वांश्चेति घ , ज च सहिरण्यान् समालब्धान् गन्धपानीयपूरितान्
ధాన్యరాశులతో చేసిన ఆధారాలపై కుంభాలను విన్యసించి, వాటిని వస్త్రాలతో కప్పి, హారాలతో అలంకరించాలి. పాఠభేదాల ప్రకారం ఇవి కుంభమండక, కుంభగడ్డుక, కుంభగుండుక, కుంభసండక లేదా కుంభఖండక అని పిలువబడతాయి. సాధారణంగా లక్ష్య-కల్పనలో ఇవి ‘లక్ష్య’గా స్థాపించబడతాయి; కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం శయన-సంబంధ లక్ష్యమని; కొన్ని పాఠాల్లో కుండ-పరిమాణమని కూడా ఉంది. అన్ని కుంభాలు స్వర్ణంతో సహితంగా, సంస్కారార్థం స్పర్శింపబడి, సుగంధిత పానీయజలంతో నింపబడాలి।
Verse 45
पूर्णपात्रफलाधारान् पल्लवाद्यान् सलक्षणान् वस्त्रैर् आच्छादयेत् कुम्भानाहरेद्गौरसर्षपान्
సకల లక్షణాలతో, పూర్ణ పాత్రాలు–ఫలాధారాలు మరియు పల్లవాదులతో అలంకరించిన కుంభాలను వస్త్రాలతో కప్పాలి; అనంతరం గౌర (తెలుపు/పసుపు) ఆవాలు తెచ్చాలి.
Verse 46
विकिरार्थन्तथा लाजान् ज्ञानखड्गञ्च पूर्ववत् सापिधानां चरुस्थालीं दर्वीं च ताम्रनिर्मितां
వికిరణార్థం లాజాలు (వేపిన బియ్యం) తీసుకోవాలి; అలాగే పూర్వవిధంగా ‘జ్ఞానఖడ్గం’ను కూడా; మూతతో కూడిన చరు-స్థాలి మరియు దర్వీ—ఇవన్నీ తామ్రనిర్మితమైనవి—సమకూర్చాలి.
Verse 47
घृतक्षौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृते तथा विष्टरांस्त्रिशतादर्भदलैर् बाहुप्रमाणकान्
పాదాభ్యంగం కోసం నెయ్యి మరియు తేనె కలిగిన పాత్రను సమర్పించాలి; అలాగే భుజప్రమాణమైన మూడు వందల దర్భదళ విష్టరాలు (ఆసనాలు) సిద్ధం చేయాలి.
Verse 48
चतुरश् चतुरस्तद्वत् पालाशान् परिधीनपि तिलपात्रं हविःपात्रमर्धपात्रं पवित्रकं
అదేవిధంగా నాలుగు మరియు మరొక నాలుగు వస్తువులను సమకూర్చాలి; అలాగే పలాశకాష్ఠ పరిధులు (ఆవర్తన దండాలు) కూడా; తిలపాత్రం, హవిఃపాత్రం, అర్ధపాత్రం మరియు పవిత్రకం ఇవ్వాలి.
Verse 49
फलविंशाष्टमानानि घटो धूपप्रदानकं श्रुक्श्रुवौ पिटकं पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनं
ఇరవై ఎనిమిది ఫలాలు; ఒక ఘటం (జలపాత్ర); ధూపప్రదానకం; శ్రుక్-శ్రువాలు; పిటకం (గంప); పీఠం (ఆసనం/పీఠిక); వ్యజనం (వీచిక); మరియు శుష్క ఇంధనం (ఎండు కట్టెలు) సమకూర్చాలి.
Verse 50
पुष्पं पत्रं गुग्ग्लञ्च घृतैर् दौपांश् च धूपकं अक्षतानि त्रिसूत्रीञ्च गव्यमाज्यं यवांस्तिलान्
పుష్పం, పత్రం, గుగ్గులు, ఘృతదీపాలు, ధూపం, అక్షతలు, త్రిసూత్రీ (యజ్ఞోపవీతం), గోవు నెయ్యి, యవాలు మరియు నువ్వులు—ఇవి విధిగా నిర్దేశిత పూజా ద్రవ్యాలు।
Verse 51
कुशाः शान्त्यै त्रिमधुरं समिधो दशपर्विकाः बाहुमात्रश्रुवं हस्तम् अर्कादिग्रहशान्तये
శాంతి కర్మలో కుశగడ్డి, త్రిమధురం (మధుర హవిస్సు) మరియు పది ముడులు గల సమిధలు వాడాలి. సూర్యాది గ్రహశాంతికి బాహుమాత్ర శ్రువం మరియు హస్త-ప్రమాణ అర్పణం విధించబడింది।
Verse 52
समिधो ऽर्कपलाशोत्थाः खादिरामार्गपिप्पलाः उदुम्वरशमीदूर्वाकुशोत्थाः शतमष्ट च
సమిధలు అర్క, పలాశ వృక్షాల నుండి; ఖదిర, అపామార్గ, పిప్పల నుండి; అలాగే ఉదుంబర, శమీ, దూర్వా, కుశ నుండి పొందినవిగా ఉండాలి—సంఖ్య కూడా నూట ఎనిమిది।
Verse 53
तदभावे यवतिला गृहोपकरणं तथा स्थालीदर्वीपिधानादि देवादिभ्यो ऽंशुकद्वयं
అవి (నిర్దిష్ట దానాలు) లభించకపోతే, యవాలు-నువ్వులు మరియు స్థాలి, దర్వి, పిధానం మొదలైన గృహోపకరణాలను దానంగా ఇవ్వాలి; దేవతాదులకు ఒక జత వస్త్రాలు అర్పించాలి।
Verse 54
मुद्रामुकुटवासांसि हारकुण्डलकङ्कणान् ज च कुर्वीत ताम्रनिर्मितामिति ख दलैर् बाहुमात्रप्रमाणत इति ग घण्टाधूपप्रदानकमिति घ , छ च बाहुमात्रां स्रुचं हस्तानामिति छ खादिरापाङ्गपिप्पला इति ख , छ , च खादिरापामार्कपिप्पला इति घ कुर्यादाचार्यपूजार्थं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्
ఆచార్య పూజార్థం ముద్రలు, మకుటం, వస్త్రాలు, అలాగే హారం, కుండలాలు, కంకణాలు మొదలైన ఆభరణాలను తామ్రంతో బాహుమాత్ర ప్రమాణంలో తయారు చేయాలి; గంట మరియు ధూపం కూడా సమర్పించాలి. చేతులకు బాహుమాత్ర స్రుచను తయారు చేసి, ఖదిర-పాంగ-పిప్పలా లేదా ఖదిర-అపామార్గ-పిప్పలా వంటి కాష్ఠాలను శాస్త్రోక్త భేదానుసారం వినియోగించాలి. ఈ పూజలో ధన విషయంలో మోసం లేదా కృపణతను వర్జించాలి।
Verse 55
तत्पादपादहीना च मूर्तिभृदस्त्रजापिनां पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदैवज्ञशिल्पिनां
ప్రతిమకు పాదాలు లోపించినా, ప్రతిమను ధరించి అస్త్రమంత్ర జపం చేసే వారు చేసే పూజ, బ్రాహ్మణులు, దైవజ్ఞులు మరియు శిల్పులు చేసే జపానికి సమానమని చెప్పబడింది।
Verse 56
वज्रार्कशान्तौ नीलातिनीलमुक्ताफलानि च पुष्पपद्मादिरागञ्च वैदूर्यं रत्नमष्टमं
వజ్రం, సూర్యకాంతం మరియు శాంత రత్నాలు; నీలం, అతినీలం; ముత్యాలు; పుష్పరాగ, పద్మరాగ వంటి ఎర్ర రత్నాలు; అలాగే వైదూర్యం (క్యాట్స్-ఐ)—ఇవి ఎనిమిది విధాల రత్నసమూహం।
Verse 57
उषीरमाधवक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुं श्रीखण्डं सारिकङ्कुष्ठं शङ्क्षिनी ह्योषधीगुणः
ఔషధ ద్రవ్యాలు (మరియు వాటి గుణాలు)గా ఉశీర (వెట్టివేరు), మాధవక్రాంతా, రక్తచందనం, అగురు, శ్రీఖండం (చందనం), సారికా, కుష్ఠం, శంక్షిణీ—ఇవి నిజంగా ఔషధవర్గ ద్రవ్యాలు।
Verse 58
हेमताम्रमयं रक्तं राजतञ्च सकांस्यकं शीसकञ्चेति लोहानि हरितालं मनःशिला
బంగారం, తామ్రం, రక్తతామ్రం, వెండి, కాంస్యం మరియు సీసం—ఇవి లోహాలు; అలాగే హరితాళం, మనశ్శిల కూడా (చెప్పబడినవి)।
Verse 59
गैरिकं हेममाक्षीकं पारदो वह्निगैरिकं गन्धकाभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रीहयस् तथा
గైరికం (ఎర్ర గెరు), హేమం (బంగారం), మాక్షీకం (పైరైట్), పారదం, వహ్నిగైరికం (దగ్ధ గెరు), గంధకం, అభ్రకం—ఇవి ఎనిమిది ధాతు/ఖనిజ ద్రవ్యాలుగా చెప్పబడ్డాయి; అలాగే ధాన్యవర్గంలో బ్రీహి మొదలైనవి।
Verse 60
गोधूमान् सतिलान्माषान्मुद्गानप्याहरेद्यवान् नीवारान् श्यामकानेवं ब्रीहयो ऽप्यष्ट कीर्तिताः
గోధుమలు, తిలమిశ్రిత ధాన్యం, మాషము (మినుములు), ముద్గము (పెసలు), యవాలు, నీవారము (అరణ్య వరి) మరియు శ్యామక కంగని కూడా సమకూర్చవలెను; ఈ విధంగా ధాన్య/వరి ఎనిమిది రకాలు చెప్పబడినవి।
Frequently Asked Questions
It emphasizes a combined jyotiṣa–vāstu protocol: precise selection of months/tithis/nakṣatras/lagnas and detailed spatial metrics (hasta, aṅgula, nāḍī, ghaṭikā) for maṇḍapa, vedī, and kuṇḍa design—including mekhalā bands and yoni orientation by direction.
By defining Liṅga-pratiṣṭhā as a disciplined synthesis of time, space, and substance, it frames technical correctness as dharma-in-action—so the temple act becomes a sacramental bridge where bhukti (order, prosperity, efficacy) supports mukti (liberation) through consecrated alignment with cosmic law.