Adhyaya 94
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 9417 Verses

Adhyaya 94

Chapter 94 — शिलाविन्यासविधानम् (The Procedure for Laying the Foundation Stones)

ఈశ్వరుడు పూర్వ వాస్తుపూజా క్రమాన్ని అనుసరించి శిలావిన్యాసం (పునాది రాళ్లు వేయు విధానం)ను దశలవారీగా వివరిస్తాడు. మొదట బయట ఈశుని మరియు చరక్యాది దేవగణాన్ని పూజించి, ప్రతి దేవతకు క్రమంగా మూడు ఆహుతులు సమర్పిస్తారు. శుభ లగ్నంలో భూతబలి ఇచ్చి భౌతిక/సీమాంత శక్తులను సమన్వయం చేసి, మధ్యసూత్రంపై శక్తిని కుంభం మరియు అనంతంతో కలిసి స్థాపిస్తారు. “న” అక్షరంతో సంబంధిత మంత్రమూలం ద్వారా కుంభంలో శిలను స్థిరపరచి, తూర్పు నుండి దిశాక్రమంగా సభద్రా/సుభద్రా మొదలైన ఎనిమిది కుంభాలను అమర్చుతారు. లోకపాలాంశాలతో న్యాసం, గోతుల్లో శక్తిస్థాపన, పాఠభేదానుసారం అనంతాన్ని చివర/సమీపంలో నియమిస్తారు; నందా తదితర శక్తులు శిలలపై ప్రతిష్ఠితమవుతాయి. శంబర రజ్జులతో గోడల మధ్యలో అధిదేవతల స్థాననిర్ణయం, ధర్మాది తత్త్వాల కోణం-కోణం విభజన. ధ్యానంలో బ్రహ్మ పైగా, మహేశ్వరుడు సర్వవ్యాపిగా; వ్యోమప్రాసాదంలో ఆధానం. బలి, అస్త్రమంత్రంతో విఘ్ననాశం చేసి మధ్యలో పూర్ణశిలను ఉంచి, చివర వ్యోమధ్యానం, తత్త్వత్రయ న్యాసం, ప్రాయశ్చిత్తాహుతి, యాగవిసర్జన చేస్తారు.

Shlokas

Verse 2

इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ (అగ్ని) పురాణంలో ‘వాస్తుపూజాకథనం’ అనే తొంభైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇక తొంభైనాలుగవ అధ్యాయం ‘శిలావిన్యాసవిధానం’ ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—ఈశ మొదలైన దేవతల విషయంలో, చరక్యాది నుండి ప్రారంభించి, మునుపటివిధంగా బయట పూజ చేయాలి; క్రమంగా ప్రతి దేవతకు మూడు ఆహుతులు సమర్పించాలి.

Verse 3

दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं

శుభ లగ్నంలో భూతబలిని సమర్పించి, క్రమానుసారంగా శిలాన్యాసం చేయాలి. మధ్యసూత్రంపై శక్తిని న్యసించి, ఉత్తమ కుంభం (కలశం) మరియు అనంతుని కూడా స్థాపించాలి.

Verse 4

नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्

‘న’కారారూఢ మూలమంత్రంతో ఈ కుంభంలో శిలను స్థిరపరచాలి. తరువాత సభద్రా మొదలైన ఎనిమిది కుంభాలను తూర్పు మొదలైన దిక్కుల్లో క్రమంగా స్థాపించాలి.

Verse 5

लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्

లోకపాలుల సూక్ష్మాంశాలతో న్యాసం చేసి, సిద్ధం చేసిన గోతుల్లో శక్తులను స్థాపించాలి. కుంభ సమీపంలో (లేదా చివర) అనంతుని నియోగించాలి—పాఠాంతరంగా న్యాసం సూత్రంపై గానీ కుంభాల్లో గానీ అని చెప్పబడింది. తరువాత ఆ శిలలపై నందా మొదలైనవారిని క్రమంగా విన్యసించాలి.

Verse 6

शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः

శంబర (కొలత తాడు)లతో మూర్తినాథుల విన్యాసం గోడ విభాగాల మధ్యలో పడేలా చేయాలి. ఆ విభాగాల్లో ధర్మ మొదలైన ఎనిమిది తత్త్వాలను మూల నుంచి మూలకు క్రమబద్ధంగా విభజించి స్థాపించాలి.

Verse 7

सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्

సుభద్రా మొదలైన దేవతలలో నందా మొదలైన నాలుగురిని ఆగ్నేయ కోణం నుంచి ప్రారంభించి కోణ దిక్కుల్లో స్థాపించాలి. అలాగే అజితా మొదలైనవారిని తూర్పు మొదలైన దిక్కుల్లో, జయా మొదలైన స్థానాల్లో విన్యసించాలి.

Verse 8

ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं

తనపై బ్రహ్మను ధ్యానించి, సర్వవ్యాపకుడైన మహేశ్వరుని చింతించాలి; మరియు ఈ స్థానాలలో ఆధానము (న్యాసము) చేయాలి, వ్యోమ-ప్రాసాదమధ్యంలో స్థాపిస్తూ।

Verse 9

बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा

బలి సమర్పించి విఘ్న-దోష నివారణకరమైన అస్త్ర-మంత్రాన్ని జపించాలి; ‘శిలా-పంచక-పక్ష’ కాలంలో కూడా ఇది యథోచిత విధంగా, స్వల్ప సూచనతో, విధించబడినదిగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 10

मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्

మధ్యంలో పూర్ణ-శిలా-న్యాసం చేయాలి; దాని సగాన్ని సుభద్రా-కలశంలో ఉంచాలి. పద్మాది యంత్రాలపై నందా మొదలైన శక్తిదేవతలను అగ్ని-కోణం మొదలైన కోణాలలో క్రమంగా ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 11

मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे

మధ్యభావ-న్యాసంలో ఆ నాలుగు శక్తులనూ మాతృసదృశ భావంతో అంగీకరించాలి. ॐ—హే పూర్ణే! నీవు మహావిశ్వము, సర్వసందోహ (సమస్త సమాహార) లక్షణముతో యుక్తురాలివి।

Verse 12

सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं

హే ఆంగిరసుని కుమారా! ఇక్కడ సమస్తమును సంపూర్ణంగా చేయుము. ॐ—హే నందే! నీవు పురుషులకు ఆనందదాయిని; నిన్ను ఇక్కడ నేను స్థాపిస్తున్నాను।

Verse 13

प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां

హే నందా, చంద్ర‑సూర్య‑తారలు నిలిచినంతకాలం ఈ ప్రాసాదంలో సంతృప్తిగా నివసించు. హే వాసిష్ఠీ, దేహధారులకు దీర్ఘాయువు, కోరికల సిద్ధి, శ్రీ‑సంపదలను ప్రసాదించు.

Verse 14

उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि

ఈ ప్రాసాదంలో నీవు శ్రద్ధతో ఎల్లప్పుడూ రక్షణ‑కర్మ చేయవలెను. ॐ భద్రే, నీవు సదా మంగళమయి; హే కాశ్యపీ, లోకాలను మంగళమయం చేయుము. (ముందున్న పదసమూహాలు పాఠాంతర/న్యాస‑విధి, విఘ్న‑దోష నివారణ సూచనలు.)

Verse 15

आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव

హే దేవీ, నీవు సదా ఆయుర్దాయిని, కామదాయిని, శ్రీప్రదాయిని కావాలి. ॐ—ఇక్కడ జయం కలుగుగాక; హే దేవీ, నీవు ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ శ్రీదాయిని, ఆయుర్దాయిని గా నిలిచియుండుము.

Verse 16

ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि

ॐ। హే జయా దేవీ, ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ నివసించుము; నిన్ను నేను స్థాపించితిని. నిత్య విజయం మరియు భూతి‑సంపద కోసం, హే భార్గవీ, మా స్వామినిగా ఉండుము.

Verse 17

ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि

ॐ। హే రిక్తే, లోపం‑అతిరిక్తత దోషాన్ని నశింపజేసే దేవీ, సిద్ధి‑ముక్తి ప్రసాదించే శుభమయి—సర్వదేశాలలో సదా ఉన్నవే—హే విశ్వరూపిణీ, ఇక్కడ నివసించుము.

Verse 18

गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं

ఆకాశాన్ని సూక్ష్మాధారముగా ధ్యానించి అక్కడ తత్త్వత్రయ న్యాసం చేయవలెను. అనంతరం విధివిధానంగా ప్రాయశ్చిత్తాహుతి సమర్పించి యజ్ఞాన్ని సమ్యకంగా ముగించి విసర్జించవలెను।

Frequently Asked Questions

Directional and geometric precision: the madhya-sūtra (central cord-line), eight directionally placed kumbhas, Lokapāla-nyāsa in pits, and measured placement of presiding deities at wall-centers using śambara-cords.

It sacralizes construction as sādhana: bhūta-bali, nyāsa, visualization of Brahmā and all-pervading Maheśvara, and obstacle-removing mantras convert architectural acts into dharmic alignment, supporting both worldly stability (bhukti) and inner purification oriented to mukti.

Śakti at the madhya-sūtra, Ananta associated with the kumbha, Lokapālas via nyāsa, and Śakti-deities such as Nandā, Bhadrā, Jayā, and Rikta through installation formulas; Dharma and allied principles are distributed within the measured divisions.

It is recited after offering bali to remove vighna (obstacles) and doṣa (ritual/structural faults), ensuring the foundation rite is protected and ritually faultless.