Adhyaya 92

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये नानामन्त्रादिकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः अथ द्विनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठाविधिकथनं ईश्वर उवाच प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात् सङ्क्षेपतो गुह पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः सा शिवाणुभिः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయంలో “నానామంత్రాదికథనం” అనే తొంభై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక తొంభై రెండవ అధ్యాయం—“ప్రతిష్ఠావిధి కథనం”—ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను: ఓ గుహా! ప్రతిష్ఠా విధిని క్రమంగా సంక్షేపంగా వివరిస్తాను—పీಠం శక్తి, లింగం శివుడు, వారి యోగం శివాణువులు (శివుని సూక్ష్మ శక్తికణాలు) ద్వారా సిద్ధమగును।

Verse 2

प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः

ప్రతిష్ఠకు ఐదు భేదాలు ఉన్నాయి; వాటి స్వరూపాన్ని నీకు చెబుతున్నాను. ఏ ప్రతిష్ఠలో బ్రహ్మశిలా యొక్క స్థాపన/సంబంధం ఉంటుందో, అదే ప్రత్యేకంగా ప్రధాన ప్రతిష్ఠగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 3

स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते

‘స్థాపన’ అనగా యథాయోగ్యంగా పీఠంపైనే ప్రతిష్ఠించుట. పీఠము ప్రతిష్ఠతో భిన్నముగా లేనిచో దానిని ‘స్థిత-స్థాపన’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 4

उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा यस्यां तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः

లింగోద్ధారము (లింగాన్ని ఎత్తి తొలగించుట) ముందుగా చేసి, తరువాత మళ్లీ ఎత్తి ప్రతిష్ఠించుటను ‘ఉత్థాపన’ అంటారు. ఆ విధిలో లింగాన్ని స్థానంలో ఉంచి పండితులు నియత సంస్కారాలను నిర్వహిస్తారు.

Verse 5

तथा क्षौ ह्रौ मन्त्राः सूर्यस्येति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः आथापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्ण्वादिकस्य च आसु सर्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम्

అలాగే ‘క్షౌ’, ‘హ్రౌ’ అనే బీజమంత్రాలు సూర్యునివని—గ, ఘ-చిహ్నిత పాఠాంతర గ్రంథపఠనంలో ఉంది. అక్కడ ‘ఆథాపన’ అనే విధి చెప్పబడింది; అది విష్ణువాది దేవతలకూ ద్వివిధమని పేర్కొనబడింది. ఈ అన్ని ప్రయోగాలలో చైతన్యముగా పరమశివుని ఆహ్వానించి నియోజించాలి.

Verse 6

यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा परीक्षमथ मेदिन्याः कुर्यात्प्रासादकाम्यया

కాబట్టి ఆధారము మొదలైన భేదాల ప్రకారం, ప్రాసాద నిర్మాణంలో కూడా భూమిని పంచవిధంగా పరీక్షించాలి, ప్రాసాదం కట్టదలచినవాడు.

Verse 7

शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी पीता कृष्णा सुरागन्धा विप्रादीनां मही क्रमात्

క్రమంగా బ్రాహ్మణాది వర్ణాలకు అనుకూలమైన భూములు ఇవి—నెయ్యి సువాసన గల తెల్ల నేల; రక్తసదృశ వాసన ఉన్నా సుగంధమైన ఎర్ర నేల; పసుపు నేల; మరియు సురా (మద్య) వాసన గల నల్ల నేల.

Verse 8

पूर्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत्

పూర్వ, ఈశాన్య, ఉత్తర దిశల విషయములో వాటిలో పూర్వదిశనే విశేషంగా ప్రధానమని చెప్పబడింది. ఒక హస్త ప్రమాణ గోతిని తవ్వి మళ్లీ నింపినప్పుడు మట్టి మిగిలి అధికమైతే ఆ స్థలం శ్రేష్ఠమని భావించాలి।

Verse 9

उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर् वा समुक्षितां अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद् गुरुः

నీరు మొదలైన వాటితో బాగా చల్లబడిన భూమిని ఉత్తమ శ్రేణిగా తెలుసుకోవాలి. కానీ ఎముకలు, బొగ్గు మొదలైన అపవిత్రాలతో దుష్టమైతే గురువు దానిని పూర్తిగా శుద్ధి చేయాలి।

Verse 10

नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं खननैर् गोकुलावासैः कर्षणैर् वा मुहुर्मुहुः

నగరాలు, గ్రామాలు, దుర్గాలు స్థాపించుటకును, గృహ-ప్రాసాద నిర్మాణార్థమును భూమిని మళ్లీ మళ్లీ సంస్కరించాలి—తవ్వకాలతో, గోకులావాసం (గోశాల/పశువుల నివాసం) చేయడం ద్వారా, లేదా పునఃపునః దున్నడం ద్వారా।

Verse 11

मण्डपे द्वारपूजादि मन्त्रतृप्त्यवसानकं कर्म निर्वर्त्याघोरास्त्रं सहस्रं विधिना यजेत्

మండపంలో ద్వారపూజ మొదలుకొని మంత్రతృప్తి వరకు విధివిధానంగా కర్మను నిర్వహించి, అనంతరం నియమానుసారంగా అఘోరాస్త్ర మంత్రానికి సహస్రావర్తన యజ్ఞం/హోమం చేయాలి।

Verse 12

समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं

భూమిని సమతలపరచి లేపనం చేసిన తరువాత దిశలను శుద్ధి చేయాలి. ఆపై స్వర్ణం, దధి, అక్షతలు (అఖండ బియ్యం) తో రేఖలను గీయించి, ప్రదక్షిణ (దక్షిణావర్త) విధంగా కర్మను ఆచరించాలి।

Verse 13

मध्यादीशानकोष्टस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत् वास्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत् कुद्दालकादिकं

మధ్యంలోని ఈశాన (ఉత్తర‑తూర్పు) కోష్టంలో ఉంచిన పూర్ణకుంభంలో శివుని ఆరాధించాలి. అనంతరం వాస్తుదేవతను విధిగా అర్చించి, అదే జలంతో కుద్దాలము మొదలైన పరికరాలపై ప్రోక్షణ చేయాలి.

Verse 14

रग्रामेत्यर्धश्लोको घ पुस्तके नास्ति मन्त्रदीप्त्यवसानकमिति ग मन्त्रभूम्यवसानकमिति घ निर्वर्त्य घोरास्त्रं महास्त्रमिति ग रेखां प्रकुर्वीतेति ख ,ग च स्वर्णकुण्डे इति ग स्वर्णकुम्भे इति घ , ङ , च बाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलं क्षिपेत् भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत्

ఘోరాస్త్ర (మహాస్త్ర) కర్మను నిర్వర్తించి విధి ప్రకారం రేఖలను గీయాలి. ఆపై బాహ్యభాగంలో రాక్షసగణాలకు నైవేద్య/బలి సమర్పించి నియమానుసారం దిగ్బలాన్ని క్షిప్తం చేయాలి. భూమిని ప్రోక్షించి స్నాపనం చేసి కుద్దాలము మొదలైన పరికరాలను సమ్యక్‌గా పూజించాలి.

Verse 15

अन्यं वस्त्रयुगच्छज्ञं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मगोषसमाकुलं

ద్విజుని భుజంపై మరో కుంభాన్ని ఉంచాలి; అది జత వస్త్రాలు మరియు ధ్వజ/పతాకతో అలంకృతమై ఉండాలి. గీత‑వాద్యాలు మరియు వేదబ్రహ్మఘోషాలతో నిండిన సమూహమధ్యలో కర్మ సాగాలి.

Verse 16

पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्ने ऽग्निकोष्ठके कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत्

పూజా ద్రవ్యాలను కుంభంలో సమాహరించి, అగ్నికోష్టకానికి నియతమైన శుభ లగ్నం వచ్చినప్పుడు, అభిషిక్తమైన కుద్దాలంతో—తేనె మరియు నెయ్యితో కూడి—గర్తం/కుండాన్ని తవ్వాలి.

Verse 17

नैरृत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत् पुरस्य पूर्वसीमन्तं नयेद् यावदभीप्सितं

నైరృతి (దక్షిణ‑పడమర) దిశలో మట్టిని క్షేపించాలి; తవ్విన గర్తంలో కుంభజలాన్ని పోయాలి. తరువాత పట్టణపు తూర్పు సీమరేఖను కావలసినంత వరకు విస్తరింప చేయాలి.

Verse 18

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत् परितः पुरं सिञ्चन् सीमन्तचिह्नानि यावदीशानगोचरं

అనంతరం అక్కడ క్షణకాలం నిలిచి, నగరాన్ని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయవలెను; పవిత్ర జలాన్ని చల్లుతూ సీమంత-చిహ్నాలతో సరిహద్దులను గుర్తుచేస్తూ ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) ప్రాంతం వరకు సాగవలెను।

Verse 19

अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिब्रमात् इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्वीत तदनन्तरं

ఈ అర్ఘ్యదానం అక్కడ ఉపదేశించబడింది; కుంభాన్ని ప్రదక్షిణ చేసిన తరువాత, వెంటనే ఇదే విధంగా భూమి యొక్క పరిగ్రహం (అధికారగ్రహణ కర్మ) చేయవలెను।

Verse 20

कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया खानयेद् भूः कुमारीं चेद् विधिना शल्यमुद्धरेत्

శల్యదోషాన్ని నివారించుటకై భూమిని కంకర మట్టివరకు లేదా నీరు వచ్చే వరకు తవ్వవలెను; రోగిణి కుమారిక అయితే విధి ప్రకారం శల్యాన్ని వెలికితీయవలెను।

Verse 21

अकचटतपयशहान् मानवश्चेत् प्रश्नाक्षराणि तु अग्नेर्ध्वजादिपातिताः स्वस्थाने शल्यमाख्यान्ति

ప్రశ్నించగా మనిషి ‘అ, క, చ, ట, త, ప, య, శ, హ’ అనే అక్షరాలనే పలికితే, అగ్ని యొక్క ధ్వజాది పడిపోవడం అనే శకునం శల్యం తన స్థానంలోనే ఇంకా ఇరుక్కున్నదని సూచిస్తుంది।

Verse 22

कर्तुश्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्तनैर् विरुतैर् दिशः

కర్త యొక్క అంగవికారాల ద్వారా, స్థిరమైన సూచనల ప్రకారం ఫలితాన్ని తెలుసుకోవలెను; అలాగే పశువులు మొదలైనవి ప్రవేశించుట, వాటి కేకలు, పిలుపులు, ధ్వనుల ద్వారా దిశలను కూడా నిర్ణయించవలెను।

Verse 23

मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत् शल्यज्ञानं वर्गवशात् पूर्वादीशान्ततः क्रमात्

మాతృకా అక్షరాలను అష్టవర్గాలుగా క్రమబద్ధం చేసి పలకపై గాని భూమిపై గాని లిఖించాలి. శల్యజ్ఞానం (విదేశీ దేహవస్తు నిర్ధారణ) వర్గానుసారం తూర్పు నుండి ఈశానాంత దిశాక్రమంగా స్థాపించాలి.

Verse 24

अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गे ऽङ्गारमग्नितः भूमिं संसिच्य संस्थाप्येति ग , घ , ङ च कुद्दालाख्यमिति ग पूर्वमीशान्तमिति ख स्रावयेत् इति ख नव चेत् प्रश्नाक्षराणि भाषन्ते इति ग , घ च पूर्वादीनां तत इति ख चवर्गे भस्म दक्षे स्याट् टवर्गे ऽस्थि च नैरृते

అ-వర్గానికి లోహం, క-వర్గానికి అగ్నిజ అంగారం నియమితం. భూమిని చల్లగా చల్లి విధిగా స్థాపించాలి అని కొన్ని పాఠాలు చెబుతాయి; దీనిని ‘కుద్దాల’ అని కూడా అంటారు. మరొక పాఠంలో ‘తూర్పు నుండి ఈశానాంతం’ మరియు ‘స్రావయేత్’ (జార్చాలి/చిందించాలి) అని చదువుతారు. తొమ్మిది ప్రశ్నాక్షరాలు పలికితే, తూర్పు మొదలైన దిశలకు అదే వినియోగం వర్తిస్తుంది. చ-వర్గానికి దక్షిణంలో భస్మం, ట-వర్గానికి నైరృత్యంలో అస్తి నియమితం.

Verse 25

तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके यवर्गे शवकीतादि शवर्गे लोहमादिशेत्

త-వర్గంలో ‘చేష్టకా’ని, ప-వర్గంలో ‘కపాలం’ని వినియోగించాలి. య-వర్గంలో ‘శవకీతా’ మొదలైనవి, శ-వర్గంలో ‘లోహం’ మొదలైనవి నియమించాలి.

Verse 26

हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि प्रीक्ष्यात्मभिः करापूरैर् अष्टाङ्गुलमृदन्तरैः

హ-వర్గంలో రజతం (వెండి) వినియోగించాలి. అలాగే అ-వర్గానికి చెందిన హానికర ద్రవ్యాలనూ స్వహస్తాలతో పరిశీలించాలి—కర్పూరసమమైన శుభ్రమైన వేళ్లతో రుద్ది పరీక్షించి, ఎనిమిది అంగుళాల మందం గల మట్టి పొరతో కూడా పరీక్షించాలి.

Verse 27

पादोनं खातमापूर्य सजलैर् मुद्गराहतैः लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः

పాదోనంగా (పావు తక్కువగా) తవ్విన గోతిని నీటితో తడిచిన మట్టితో నింపి, ముద్గర (మాలెట్) దెబ్బలతో బిగించాలి. ఆపై అక్కడ భూమిని లేపనం చేసి సమంగా, సమతలంగా చేయించాలి—ఇది నిపుణ గురువు చేయవలసిన పని.

Verse 28

सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यामाणकं तोरणद्वाःपतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत्

సామాన్య అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, వర్ణించబడుతున్న మండపానికి వెళ్లాలి. తోరణం మరియు ద్వారాధిపతి దేవతలను పూజించి, పశ్చిమాభిముఖ ద్వారం ద్వారా ప్రవేశించాలి.

Verse 29

कुर्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं कलसं वर्धनीसक्तं लोकपालशिवार्चनं

అక్కడ ఆత్మశుద్ధి మొదలైన ప్రాథమిక కర్మలను చేయాలి; కుండం మరియు మండపానికి సంస్కారం చేయాలి; వర్ధనీతో కూడిన కలశాన్ని స్థాపించాలి; లోకపాలులను మరియు పరమేశ్వరుడైన శివుని ఆరాధించాలి.

Verse 30

अग्नेर्जननपूजादि सर्वं पूर्ववदाचरेत् यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं

అగ్నిజననం (స్థాపన/ప్రజ్వలన) మరియు పూజ మొదలైన సమస్త విధానాన్ని పూర్వవిధంగా ఆచరించాలి. అనంతరం యజమానునితో కలిసి శిలల స్నానమండపానికి వెళ్లాలి.

Verse 31

शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्मादिसञ्ज्ञकाः अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश् चतुरस्राः करायताः

ప్రాసాద-లింగానికి సంబంధించిన శిలలు ‘పాద’, ‘ధర్మ’ మొదలైన పేర్లతో ప్రసిద్ధి. అవి ఎనిమిది అంగుళాల ఎత్తు, చతురస్రాకారం, మరియు ఒక కర పొడవు కలిగినవిగా శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది.

Verse 32

पाषाणानां शिलाः कार्या इष्टकानां तदर्धतः प्रासादे ऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये

రాయి ప్రాసాదానికి శిలలు రాయితోనే చేయాలి; ఇటుక ప్రాసాదానికి అవి ఆ ప్రమాణానికి సగం చేయాలి. అశ్మప్రాసాదంలో అశ్మశిలలు, శైల నిర్మాణంలో కూడా అలాగే, ఇటుక నిర్మాణంలో ఇటుక శిలలే కావాలి.

Verse 33

अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः नन्दा भद्रा जया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता

(ఆమె) అఙ్కితా—నవవక్త్రాది లక్షణచిహ్నాలతో అంకితమైనది; (ఆమె) పఙ్కజా మరియు పఙ్కజాఙ్కితా (పద్మచిహ్నాంకిత) అని; (ఆమె) నందా, భద్రా, జయా, రిక్తా, అలాగే పూర్ణా అని కూడా ప్రసిద్ధి—ఇది ఐదవ నామసమూహమని భావించబడింది।

Verse 34

आसां पद्मो महापद्मः शङ्खो ऽथ मकरस् तथा समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमाधः

వాటిలో పద్మ, మహాపద్మ, శఙ్ఖ, మకర, సముద్ర—ఇవే ఐదవ నిధికుంభాలు; క్రమంగా క్రింద (స్థాపించవలసినవి) అని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 35

नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता मुशलैर् मुद्गराहतैर् इति ङ वर्धनीयुक्तमिति ग , ङ च यजमानार्चित इति घ नवरुद्राद्यैर् इति घ पाषाणानामित्यादिः, पञ्चमीर्मता इत्य् अन्तः श्लोकद्वयात्मकपाठो ग पुस्तके नास्ति विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला

శిలల పేర్లు నందా, భద్రా, జయా, పూర్ణా, అజితా, అపరాజితా. కొన్ని పాఠాలలో ‘ముషలములు, ముద్గరములతో కొట్టబడినవి’, మరికొన్నింటిలో ‘వర్ధనీయ శక్తితో యుక్తం’, ఇంకొన్నింటిలో ‘యజమానునిచే ఆరాధితము’, మరికొన్నింటిలో ‘నవరుద్రాదులతో (ఆరాధితము)’, అలాగే ‘పాషాణానాం…’ మొదలైన పాఠభేదాలు ఉన్నాయి. ‘గ’ ప్రతిలో ‘పంచమీర్మతా’తో ముగిసే అంతర్గత ద్విశ్లోక పాఠం లేదు. ఇంకా, విజయా (మంగళా అని కూడా) మరియు ధరణీ—నవమ శిలగా లెక్కించబడింది।

Verse 36

सुभद्रश् च विभद्रश् च सुनन्दः पुष्पनन्दकः जयो ऽथ विजयश् चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः

మరియు (ఈ పేర్లు)—సుభద్ర, విభద్ర, సునంద, పుష్పనందక; అలాగే జయ, విజయ, కుంభ, పూర్ణ, ఉత్తర।

Verse 37

नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः आसनं प्रथमं दत्त्वा ताड्योल्लिख्यशराणुना

తర్వాత క్రమానుసారంగా తొమ్మిది (లక్ష్యాలను) స్థాపించాలి; అనంతరం నిండిన నిధికుంభాన్ని (స్థాపించాలి). ముందుగా తగిన ఆసనం/స్థితిని స్వీకరించి, బాణాగ్రంతో కొట్టి లక్ష్యాన్ని గుర్తు/చీలికగా ఉల్లిఖించాలి।

Verse 38

सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं मृद्भिर्गोमययोगामूत्रकषायैर् गन्धवारिणा

అన్ని సందర్భాలలో భేదం లేకుండా, రక్షణావరణంతో కప్పి, మట్టి, గోమయమిశ్రిత ద్రవ్యాలు, గోమూత్ర కషాయం మరియు సుగంధ జలంతో శుద్ధి/లేపనం చేయవలెను।

Verse 39

अस्त्रेण हूं फडन्तेन मलस्नानं समाचरेत् विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च

‘హూం ఫట్’తో ముగియు అస్త్రమంత్రంతో మలశుద్ధి స్నానం ఆచరించాలి; విధిపూర్వకంగా పంచగవ్యంతోను పంచామృతంతోను స్నానం చేయవలెను।

Verse 40

गन्धतोयान्तरं कुर्यान्निजनामाङ्किताणुना फलरत्नसुवर्णानां गोशृङ्गसलिलैस्ततः

తదుపరి తన పేరుతో గుర్తించిన సూక్ష్మ కణంతో సుగంధ జలానికి ప్రత్యేక భాగం సిద్ధం చేయాలి; అనంతరం ఫలాలు, రత్నాలు, స్వర్ణం మొదలైన వాటికి గోశృంగంలో ఉన్న జలంతో కర్మాచరణ చేయాలి।

Verse 41

चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैर् आच्छादयेच्छिलां स्वर्णोत्थमासनं दत्वा नीत्वा यागं प्रदक्षिणं

చందనంతో శిలను లేపనం చేసి వస్త్రాలతో కప్పాలి; స్వర్ణనిర్మిత (లేదా స్వర్ణాలంకృత) ఆసనం సమర్పించి యాగస్థానానికి తీసుకెళ్లి ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 42

शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत् सम्पूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसञ्चयं

శయ్యపై గాని కుశతల్పంపై గాని ఉండగా, హృదయంలో (దేవత/మండలాన్ని) స్థాపించాలి; సమ్యక్ పూజ చేసి, బుద్ధి నుండి ధర వరకు తత్త్వసంచయ న్యాసం చేయాలి।

Verse 43

त्रिखण्डव्यापकं तत्त्वत्रयञ्चानुक्रमान् न्यसेत् बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चिन्तातन्मात्रकावधौ

త్రిఖండమంతటా వ్యాపించిన తత్త్వత్రయాన్ని క్రమంగా న్యాసం చేయాలి—బుద్ధి నుండి ప్రారంభించి చిత్తం వరకు, అలాగే చింత నుండి తन्मాత్రల పరిమితి వరకు।

Verse 44

इप्येति ग कुशतल्पे वा हॄदयेन विशेषयेत् इति ख कुशतल्पे च हृदयेन निवेशयेत् इति ग बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चित्ततन्मात्रकावधौ इति घ सम्पच्य इत्य् आदिः तन्मात्रकावधावित्यन्तः सार्धैकश्लोकपाठो ग पुस्तके नास्ति तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश् च हृदार्चयेत्

తన్మాత్రల నుండి ధరాతత్త్వం వరకు శివవిద్యాత్మక రూపాల స్థితి ఉంది. తన స్వమంత్రంతో తత్త్వాలను, అలాగే తత్త్వాధీశులను హృదయంలో అర్చించాలి।

Verse 45

स्थानेषु पुष्पमालादिचिह्नितेषु यथाक्रमं ॐ हूं शिवतत्त्वाय नमः ॐ हूं शिवतत्त्वाधिपतये रुद्राय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाधिपाय विष्णवे नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाय नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाधिपतये ब्रह्मणे नमःक्षमाग्नियजमानार्कान् जलवातेन्दुखानि च

పుష్పమాల మొదలైన వాటితో గుర్తించిన స్థానాలలో క్రమంగా ఈ న్యాసం/జపం చేయాలి—“ఓం హూం శివతత్త్వాయ నమః; ఓం హూం శివతత్త్వాధిపతయే రుద్రాయ నమః; ఓం హాం విద్యాతత్త్వాయ నమః; ఓం హాం విద్యాతత్త్వాధిపాయ విష్ణవే నమః; ఓం హాం ఆత్మతత్త్వాయ నమః; ఓం హాం ఆత్మతత్త్వాధిపతయే బ్రహ్మణే నమః”; అలాగే క్షమా, అగ్ని, యజమానుడు, అర్క (సూర్యుడు), జలం, వాయువు, ఇందు (చంద్రుడు)లను కూడా గుర్తించి ఆహ్వానించాలి।

Verse 46

प्रतितत्त्वं न्यसेदष्टौ मूर्तीः प्रतिशिलां शिलां सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमथेश्वरं

ప్రతి తత్త్వంపై అష్టమూర్తుల న్యాసం చేయాలి; అలాగే ప్రతి శిల/ప్రతిమాశిలపై సర్వ, పశుపతి, ఉగ్ర, రుద్ర, భవ మరియు ఈశ్వరులను స్థాపించాలి।

Verse 47

महादेवं च भीमं च मूर्तीशांश् च यथाक्रमात् ॐ धरामूर्तये नमः, ॐ धराधिपतये नमः,इत्यादिमन्त्रान् लोकपालान् यथासङ्ख्यं निजाणुभिः

క్రమంగా మహాదేవుడు, భీముడు మరియు మూర్తీశులను ఆహ్వానించాలి. “ఓం ధరామూర్తయే నమః”, “ఓం ధరాధిపతయే నమః” మొదలైన మంత్రాలతో లోకపాలులను వారి సంఖ్యాక్రమానుసారం, తన స్వఅణువులు (సహాయక సూక్ష్మ శక్తులు)తో కూడి అర్చించాలి।

Verse 48

विन्यस्य पूजयेत् कुम्भांस्तन्मन्त्रैर् वा निजाणुभिः इन्द्रादीनां तु वीजानि वक्ष्यमाणक्रमेण तु

వాటిని నియత స్థానాలలో విన్యసించి, అదే మంత్రాలతో—లేదా తనకు తగిన అంగ/ఉపాంగాక్షరాలతో—కుంభాలను పూజించాలి. ఇంద్రాది దేవతల బీజాక్షరాలు తరువాత చెప్పబడే క్రమానుసారంగా ప్రయోగించవలెను.

Verse 49

लूं रूं शूं पूं वूं यूं मूं हूं क्षूमिति उक्तो नवशिलापक्षः शिला पञ्चपदा तथा भवमखेश्वरम् इति घ , निजात्मभिरिति ख , ग विन्यस्येत्यर्धश्लोको ग पुस्तके नास्ति ॐ हूं घूं बूं यूं मूं हं क्षमितीति ग ॐ कं सूं पूं शूं ह्रूं क्षमितीति घ लूं रूं शूं पूं वूं चूं मूं हूं क्षूमितीति ख प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्तीः सृष्ट्या पञ्च धरादिकाः

“లూం రూం శూం పూం వూం యూం మూం హూం క్షూం”—ఇది ‘నవశిలాపక్ష’మని ఉపదేశించబడింది. ‘శిలా’కు ‘పంచపదా’ రూపమూ చెప్పబడింది. (పాఠభేదాలు—కొన్ని ప్రతుల్లో ‘భవమఖేశ్వరం’, మరికొన్నింటిలో ‘నిజాత్మభిః’; అలాగే ‘విన్యస్య’తో ప్రారంభమయ్యే అర్ధశ్లోకం ఒక పాఠంలో లేదు.) ఇతర పాఠాల్లో “ఓం హూం ఘూం బూం యూం మూం హం క్షమ్”, “ఓం కం సూం పూం శూం హ్రూం క్షమ్”, మరియు “లూం రూం శూం పూం వూం చూం మూం హూం క్షూం” అని కూడా వస్తుంది. సృష్టిక్రమానుసారంగా ప్రతి తత్త్వంపై మూర్తులను న్యాసం చేయాలి—ధరాది ఐదుతో ప్రారంభించి.

Verse 50

ब्रह्मा विष्णुस् तथा रुद्र ईश्वरश् च सदाशिवः एते च पञ्च मूर्तीशा यष्टव्यास्तासु पूर्ववत्

బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, ఈశ్వర, సదాశివ—ఇవే ఐదు అధిపతి-మూర్తులు; ఆ కర్మవిధానాలలో వీరిని పూర్వవిధంగా పూజించవలెను.

Verse 51

ॐ पृथ्वीमूर्तये नमः ॐ पृथ्वीमूर्त्यधिपतये ब्रह्मणे नमः इत्य् आदि मन्त्राः सम्पूज्य कलशान् पञ्च क्रमेण निजनामभिः निरुन्धीत विधानेन न्यासो मध्यशिलाक्रमात्

“ఓం పృథ్వీమూర్తయే నమః”, “ఓం పృథ్వీమూర్త్యధిపతయే బ్రహ్మణే నమః” మొదలైన మంత్రాలను సమ్యక్ పూజించి, విధానానుసారంగా ఐదు కలశాలను క్రమంగా తమ తమ నామాలతో నిరోధించి/సురక్షితం చేయాలి. న్యాసం మధ్యశిలా క్రమం నుండి చేయవలెను.

Verse 52

कुर्यात् प्राकारमन्त्रेण भूतिदर्भैस्ततः कुण्डेषु धारिकां शक्तिं विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत्

ప్రాకారమంత్రంతో భస్మం, దర్భతో రక్షావరణం (ప్రాకారం) నిర్మించాలి. తరువాత కుండాలలో ధారికాశక్తిని విన్యసించి, ఆమెను అభ్యర్చించి తర్పణం చేయాలి.

Verse 53

तत्त्वतत्त्वाधिपान् मूर्तीर्मूर्तीशांश् च घृतादिभिः ततो ब्रह्मांशशुद्ध्यर्थं मूलाङ्गं ब्रह्मभिः क्रमात्

తత్త్వాధిపతి దేవతల మూర్తులను, వాటి మూర్త్యంశాలను ఘృతాది ద్రవ్యాలతో అభిషేకించాలి. అనంతరం బ్రహ్మాంశ శుద్ధి నిమిత్తం బ్రహ్మమంత్ర/బ్రహ్మదేవతల ద్వారా మూలాంగాన్ని క్రమంగా సంస్కరించాలి.

Verse 54

कृत्वा शतादिपूर्णान्तं प्रोक्ष्याः शान्तिजलैःशिलाः पूजयेच्च कुशैः स्पृष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात्

శతాది పూర్ణసంఖ్య వరకు కర్మను పూర్తిచేసి శాంతిజలంతో శిలలను ప్రోక్షించాలి. తరువాత కుశతో స్పర్శ చేసి, తత్త్వం తత్త్వంగా క్రమానుసారంగా పూజించాలి.

Verse 55

सांनिध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्न्यसेत् एवं भागत्रये कर्म गत्वा गत्वा समाचरेत्

తదుపరి సాన్నిధ్యాన్ని (సన్నిధి ఆహ్వానం) మరియు సంధానాన్ని (స్థాపన/సంబంధం) చేసి, శుద్ధమైన (మంత్ర/దేవత)ను మళ్లీ న్యాసం చేయాలి. ఈ విధంగా కర్మ యొక్క మూడు భాగాలలో అడుగు అడుగుగా సాగుతూ పునఃపునః ఆచరించాలి.

Verse 56

ॐ आं ईं आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः इति धानं इत्य् अतः परं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः इत्य् अतः प्राङ्मध्वगपाठो घ पुस्तके नास्ति ॐ आं हां आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाय नम इति ग ॐ आं इं उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नम इति ड ॐ आं इं आत्मविद्यातत्त्वाय नम इति ख संस्पृशेद् दर्भमूलाद्यैर् ब्रह्माङ्गादित्रयं क्रमात् कुर्यात्तत्त्वानुसन्धानं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः

“ఓం ఆం ఈం—ఆత్మతత్త్వం, విద్యాతత్త్వం రెండింటికీ నమః”—ఇది ధాన/న్యాసం. ఇకపై హ్రస్వ-దీర్ఘ ప్రయోగాన్ని యథావిధిగా అనుసరించి కర్మ చేయాలి. తరువాత దర్భమూలాది ద్వారా బ్రహ్మాంగాల త్రయాన్ని క్రమంగా స్పర్శించి, హ్రస్వ-దీర్ఘ నియమానుసారం తత్త్వానుసంధానం చేయాలి.

Verse 57

ॐ हां उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नमः घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान् सरत्नकान् पञ्चगव्यार्घ्यर्ससिक्तान् लोकपालाधिदैवतान्

“ఓం హాం ఉం—విద్యాతత్త్వం మరియు శివతత్త్వం రెండింటికీ నమః।” ఘృతం, మధువుతో నిండిన రత్నసహిత తామ్రకుంభాలను పంచగవ్య-అర్ఘ్యమిశ్రమ-రసంతో సిక్తం చేసి, దిక్పాలకుల అధిదేవతలకు సమర్పించాలి.

Verse 58

पूजयित्वा निजैर् मन्त्रैः सन्निधौ होममाचरेत् शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदैवताः

తనకు నియతమైన మంత్రాలతో పూజించి, వారి సన్నిధిలో హోమం ఆచరించాలి; అనంతరం సమస్త పవిత్ర శిలల అధిదేవతలను స్మరించి ఆహ్వానించాలి।

Verse 59

विद्यारूपाः कृतस्नाना हेमवार्णाः शिलाम्बराः न्यूनादिदोषमोषार्थं वास्तुभूमेश् च शुद्धये यजेदस्त्रेण मूर्धान्तमाहुतीनां शतं शतं

విద్యారూపిణులైన (అధిష్ఠాత్రి) దేవతలను స్నానశుద్ధులుగా, హేమవర్ణులుగా, శిలావర్ణ వస్త్రధారిణులుగా భావించాలి; న్యూనతాది దోషనాశం మరియు వాస్తుభూమి శుద్ధి కోసం అస్త్రమంత్రంతో శిరోమండలాంతం యజించి, శతం శతం ఆహుతులు సమర్పించాలి।