Adhyaya 85

Verse 1

निवृत्तिकलाशोधनं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः शिवात्मनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दग्धनिःशेषपाशस्य इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठाकलाशोधनोक्तिः ईश्वर उवाच तत्त्वयोरथ सन्धानं कुर्याच्छुद्धविशुद्धयोः ह्रस्वदीर्घप्रयोगेण नादनादान्तसङ्गिना

‘నివృత్తి-కలాశోధనం’ అనే ఎనభై నాలుగవ అధ్యాయం (ఇక్కడ ముగిసింది). (చిహ్నిత ప్రతుల్లో పాఠభేదాలు: ‘శివాత్మనే’ మరియు ‘దగ్ధనిఃశేషపాశస్య’). ఇప్పుడు ఎనభై ఐదవ అధ్యాయం ప్రారంభం: ‘ప్రతిష్ఠా-కలశ-శోధన’ ఉపదేశం. ఈశ్వరుడు పలికెను— శుద్ధ-అశుద్ధ అనే రెండు తత్త్వాల సంధానాన్ని హ్రస్వ-దీర్ఘ మాత్రల ప్రయోగంతో, నాద-అనాద-నాదాంత సమేతంగా చేయాలి।

Verse 2

ॐ हां ह्रूं हांअप्तेजो वायुराकाशं तन्मात्रेन्द्रियबुद्धयः गुणत्रयमहङ्कारश् चतुर्विंशः पुमानिति

ॐ— తదనంతరం జలం, తేజస్సు (అగ్ని), వాయువు, ఆకాశం; తन्मాత్రలు, ఇంద్రియాలు, బుద్ధి; అలాగే త్రిగుణాలు మరియు అహంకారం— ఈ విధంగా ‘ఇరవై నాలుగవ’ పురుషతత్త్వం ప్రకటించబడింది।

Verse 3

प्रतिष्ठायां निविष्ठानि तत्त्वान्येतानि भावयेत् पञ्चविंशतिसङ्ख्यानि खादियान्ताक्षराणि च

ప్రతిష్ఠా సమయంలో ఈ తత్త్వాలు అక్కడ నిక్షిప్తమై ఉన్నాయని భావించి ధ్యానించాలి— సంఖ్యగా ఇరవై ఐదు; అలాగే ‘ఖ’తో ప్రారంభమై ‘య’తో ముగిసే అక్షరాలను కూడా (చింతించాలి)।

Verse 4

पञ्चाशदधिका षष्टिर्भुवनैस्तुल्यसञ्ज्ञिताः तावन्त एव रुद्राश् च विज्ञेयास्तत्र तद्यथा

భువనాలు అరవై ఐదు (65), సమాన నామాలతో సూచించబడ్డాయి; అలాగే అంతే సంఖ్యలో రుద్రులు కూడా అక్కడ తెలుసుకోవలసినవి— అనగా ఈ విధంగా।

Verse 5

अमरेशः प्रभावश् च नेमिषः पुष्करो ऽपि च तथा पादिश् च दण्डिश् च भावभूतिरथाष्टमः

అమరేశ, ప్రభావ, నేమిష మరియు పుష్కర; అలాగే పాది, దండిన్—అనంతరం ఎనిమిదవ (ప్రామాణ్య)ంగా భావభూతి।

Verse 6

नकुलीशो हरिश् चन्द्रः श्रीशैलो दशमः स्मृतः अन्वीशो ऽस्रातिकेशश् च महाकालो ऽथ मध्यमः

నకులీశ, హరి, చంద్ర; శ్రీశైలం పదవదిగా స్మరించబడింది. అలాగే అన్వీశ, అస్రాతికేశ; తరువాత లెక్కలో మధ్యస్థుడైన మహాకాల।

Verse 7

केदारो भैरवश् चैव द्वितीयाष्टकमीरितं ततो गयाकुरुक्षेत्रखलानादिकनादिके

‘కేదార, భైరవ’—ఇది రెండవ అష్టకమని ప్రకటించబడింది; తదుపరి గయ, కురుక్షేత్రం మరియు ఖలాన, కనాదికా మొదలైన తీర్థాలు పేర్కొనబడతాయి।

Verse 8

विमलश्चाट्टहासश् च महेन्द्रो भाम एव च वस्वापदं रुद्रकोटिरवियुक्तो महावन्तः

ఆయన విమల (నిర్మలుడు) మరియు ఆట్టహాస (ప్రచండ హాస్యుడు); ఆయన మహేంద్ర, భామ; ఆయన వస్వాపద (వసువుల ధామం), రుద్రకోటి, అవియుక్త (అవిచ్ఛిన్నుడు) మరియు మహావంత (మహాబలవంతుడు).

Verse 9

गोकर्णो भद्रकर्णश् च स्वर्णाक्षः स्थाणुरेव च अजेशश् चैव सर्वज्ञो भास्वरः सूदनान्तरः

ఆయన గోకర్ణ, భద్రకర్ణ; ఆయన స్వర్ణాక్ష (సువర్ణ నేత్రుడు) మరియు స్థాణు (అచలుడు) కూడా. ఆయన అజేశ (అజుని ప్రభువు), సర్వజ్ఞుడు; ఆయన భాస్వర (దీప్తిమంతుడు) మరియు సూదనాంతర (శత్రువులను సంహరించి అంతం చేసేవాడు).

Verse 10

सुबाहुर्मत्तरूपी च विशालो जटिलस् तथा ॐ हां हूं हूं हामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अल्पीशो भ्रान्तिकेशश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विमलश् चण्डहासश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रौद्रो ऽथ पिङ्गलाक्षश् च कालदंष्ट्री भवेत्ततः

(ఆయన) సుబాహు, మత్తరూపి, విశాలుడు, జటిలుడు అని పిలువబడును. కొన్ని గుర్తించిన ప్రతుల పాఠాలలో బీజోచ్చారణ “ॐ హాం హూం హూం హామ్” అని వస్తుంది. అలాగే (ఆయన) అల్పీశ, భ్రాంతికేశ, విమల, చండహాస అని కూడా. తరువాత (ఆయన) రౌద్ర, పింగలాక్ష, ఆపై కాలదంష్ట్రీ (కాలసమ దంష్ట్రలుగలవాడు) అవుతాడు.

Verse 11

विदुरश् चैव घोरश् च प्राजापत्यो हुताशनः कामरूपी तथा कालः कर्णो ऽप्यथ भयानकः

మరియు (ఆయన) విదురుడు, ఘోరుడు అని; (ఆయన) ప్రాజాపత్యుడు, హుతాశనుడు (హవిస్సు భక్షించువాడు); కామరూపి; అలాగే కాలుడు (కాలం/మరణం); కర్ణుడు; మరియు తరువాత భయానకుడు (అత్యంత భయంకరుడు) అని చెప్పబడును.

Verse 12

मतङ्गः पिङ्गलश् चैव हरो वै धातृसज्ञकः शङ्कुकर्णो विधानश् च श्रीकण्ठश् चन्द्रशेखरः

ఆయన మతంగుడు, పింగలుడు; నిజంగా హరుడు; ధాతృ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు; శంకుకర్ణుడు, విధానుడు; అలాగే శ్రీకంఠుడు, చంద్రశేఖరుడు.

Verse 13

सहैतेन च पर्यन्ताः कथ्यन्ते ऽथ पदान्यपि ं ज्योतिः ॐ पुरुष ॐ अग्ने ॐ अधूम ॐ अभस्म ॐ अनादि ॐ नाना ॐ धूधू ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः अनिधन निधनोद्भव शिव शर्व परमात्मन् महेश्वर महादेव सद्भावेश्वर महातेजः योगाधिपतये मुञ्च प्रथम सर्व सर्वेसर्वेति द्वात्रिंशत् पदानि वीजभावे त्रयो मन्त्रा वामदेवः शिवः शिखा

ఇవాటితో పాటు ఉపసంహార భాగములు కూడా చెప్పబడినవి; ఇప్పుడు మంత్రపదములు ఇవ్వబడుతున్నవి—“ṃ జ్యోతిః; ॐ పురుష; ॐ అగ్నే; ॐ అధూమ; ॐ అభస్మ; ॐ అనాది; ॐ నానా; ॐ ధూధూ; ॐ భూః; ॐ భువః; ॐ స్వః; అనిధన; నిధనోద్భవ; శివ; శర్వ; పరమాత్మన్; మహేశ్వర; మహాదేవ; సద్భావేశ్వర; మహాతేజః; యోగాధిపతయే (నమః); ముంచ; ప్రథమ; సర్వ; సర్వేసర్వ”—ఇవి ముప్పై రెండు పదములు. బీజరూపముగా మూడు మంత్రాలు—వామదేవ, శివ, శిఖా।

Verse 14

गान्धारी च सुषुम्णा च नाड्यौ द्वौ मारुतौ तथा समानोदाननामानौ रसनापायुरिन्द्रिये

గాంధారీ మరియు సుషుమ్ణా—ఇవి రెండు నాడులు; అలాగే రెండు మారుతాలు (ప్రాణవాయువులు) ఉన్నాయి, వాటి పేర్లు సమాన, ఉదాన; మరియు (ఇవి) రసనా (నాలుక) మరియు అపాయు (గుద) ఇంద్రియాలతో సంబంధించును.

Verse 15

रसस्तु विषयो रूपशब्दस्पर्शरसा गुणाः मण्डलं वर्तुलं तच्च पुण्डरीकाङ्कितं सितं

రసం విషయము; రూపం, శబ్దం, స్పర్శ, రసం ఇవి ఇంద్రియగుణములు. వృత్తాకారాన్ని ‘మండలం’ అంటారు; అది గుండ్రంగా, పద్మచిహ్నంతో గుర్తింపబడి, శ్వేతవర్ణంగా ఉంటుంది.

Verse 16

स्वप्नावस्थाप्रतिष्ठायां कारणं गरुडध्वजं प्रतिष्ठान्तकृतं सर्वं सञ्चिन्त्य भुवनादिकं

స్వప్నావస్థలో చేసే ప్రతిష్ఠ (భావన)లో గరుడధ్వజుడైన విష్ణువును కారణతత్త్వరూపంగా ధ్యానించాలి. ప్రతిష్ఠాంతకర్మలన్నిటిని మనసులో పూర్తిచేసి, భువనాది సమస్త జగద్వ్యవస్థను కూడా దర్శించాలి.

Verse 17

सूत्रं देहे स्वमन्त्रेण प्रविश्यैनां वियोजयेत् ं ह्रां हां प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनोद्भवमुद्रया रेचकेन कुम्भे समारोपयेत् ॐ हां ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनार्चयित्वा सम्पूज्य स्वाहान्तेनाहुतीनां त्रयेण सन्निधाय ततः ॐ हां विष्णवे नम इति विष्णुमावाह्य सम्पूज्य सन्तर्प्य विष्णो तवाधिकारे ऽस्मिन् मुमुक्षुं दीक्षयाम्यहं

స్వమంత్రంతో (ప్రతిష్ఠా-)సూత్రాన్ని దేహంలో ప్రవేశింపజేసి, ఆ (పాశశక్తి)ని వేరుచేయాలి. “హ్రాం హాం ప్రతిష్ఠాకలాపాశాయ నమః” అనే మంత్రంతో ఉద్భవముద్రచేసి, రేచక సమయంలో దానిని పైకి ఎత్తి కుంభంలో సమారోపించాలి. తరువాత “ఓం హాం హ్రీం ప్రతిష్ఠాకలాపాశాయ నమః” మంత్రంతో అర్చన-సంపూజ చేసి, స్వాహాంత మూడు ఆహుతులతో సన్నిధిని స్థాపించాలి. అనంతరం “ఓం హాం విష్ణవే నమః” అని విష్ణువును ఆవాహన చేసి పూజించి సంతర్పించి—“హే విష్ణో, నీ అధికారంలో ఇక్కడ ఈ ముముక్షువుకు నేను దీక్ష ఇస్తున్నాను” అని పలకాలి.

Verse 18

भाव्यं त्वयानुकूलेन विष्णुं विज्ञापयेदिति ततो वागीश्वरीं देवीं वागीशमपि पूर्ववत्

“సాధ్యమగు కార్యం మీ అనుకూలతతోనే సిద్ధించాలి”—అని విష్ణువును వినతిపెట్టాలి. తరువాత పూర్వవిధంగా వాగీశ్వరీ దేవిని మరియు వాగీశుని కూడా వినతిపెట్టాలి.

Verse 19

आवाह्याभ्यर्च्य सन्तर्प्य शिष्यं वक्षसि ताडयेत् ॐ हां हां हं फट्प्रविशेदप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः

ఆవాహన చేసి, అర్చన-పూజ చేసి, సంతర్పణ చేసి శిష్యుని వక్షస్థలంపై తాడించాలి. “ఓం హాం హాం హం ఫట్” అని ఉచ్చరిస్తూ, ఇదే మంత్రంతో (అతనిలో) ప్రవేశింపజేసి, తరువాత చైతన్యాన్ని విభజించి/జాగృతం చేయాలి.

Verse 20

शस्त्रेण पाशसंयुक्तं ज्येष्टयाङ्कुशमुद्रया ॐ हां हं हों ह्रूं फट् स्वाहान्तेन हृदाकृष्य तेनैव पुटितात्मना

పాశసంయుక్తమైన శస్త్రాన్ని మంత్రసిద్ధం చేసి, జ్యేష్ఠా దేవి అంకుశముద్రను ప్రయోగించి, “ఓం హాం హం హోం హ్రూం ఫట్ స్వాహా” అనే స్వాహాంత మంత్రంతో లక్ష్యాన్ని హృదయంలోకి ఆకర్షించాలి; అదే మంత్రబలంతో అంతఃరక్షితుడై (పుటితాత్మ) కర్మను కొనసాగించాలి।

Verse 21

गृहीत्वा तं नमोन्तेन निजात्मनि नियोजयेत् ॐ हां हं हों आत्मने नमः पूर्ववत् पितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया

ఆ (బీజ/మంత్ర)ాన్ని గ్రహించి నమోంతం (నమః) జోడించి తన ఆత్మలో నియోగించాలి—“ఓం హాం హం హోం ఆత్మనే నమః”। తరువాత మునుపటివిధంగా పితృసంయోగాన్ని భావించి ‘ఉద్భవ’ అనే ధ్యానాన్ని చేయాలి।

Verse 22

वामया तदनेनैव देवीगर्भे विनिक्षिपेत् ॐ हां हं हां आत्मने नमः देहोत्पत्तौ हृदा ह्य् एवं शिरसा जन्मना तथा

ఎడమ చేతితో ఇదే విధి/మంత్రం ద్వారా దేవీ గర్భంలో (శక్తి/బీజం)ను నిక్షిప్తం చేయాలి—“ఓం హాం హం హాం ఆత్మనే నమః”। దేహోత్పత్తికి హృదయంలో, జన్మకు శిరస్సులో ఇదే విధంగా న్యాసం చేయాలి।

Verse 23

ं हः फट् इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ॐ हां हं हां हूं फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निवेदयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां हं हां इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः भावयित्वा तु दक्षयेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिखया वाधिकाराय भोगाय कवचाणुना तत्त्वशुद्धौ हृदा ह्य् एवं गर्भाधानाय पूर्ववत्

“ం హః ఫట్” అనే పాఠం కొన్ని (ఖ, ఙ మరియు చిహ్నిత) ప్రతుల్లో కనిపిస్తుంది; ఒక చిహ్నిత ప్రతిలో “ఓం హాం హం హాం హూం ఫట్” పాఠం కూడా ఉంది, అలాగే ఎక్కడో “నివేదయేత్” అనే పాఠభేదం ఉంది. ఖ-ఙ పరంపరలో “ఓం హాం హం హాం” పాఠం కూడా ఉంది; మరొక చిహ్నిత ప్రతిలో “భావయిత్వా తు దక్షయే” అని చదువుతారు. శిఖా-మంత్రంతో అధికారార్జన, కవచ-మంత్రంతో భోగ/రక్ష, హృద్-మంత్రంతో తత్త్వశుద్ధి—ఇదే విధంగా గర్భాధానకర్మలో కూడా పూర్వవత్ చేయాలి।

Verse 24

शिरसा पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैवं शतं जपेत् एवं पाशवियोगे ऽपि ततः शास्त्रजप्तया

పాశం (బంధం) సడలింపునకు, ఈ విధంగా ప్రాయశ్చిత్తం చేసి, శిరస్సుతో (భక్తిశ్రద్ధతో) వందసార్లు జపించాలి। అలాగే పాశవియోగం (పూర్తి విముక్తి)కూ, అనంతరం శాస్త్రవిధానానుసారం జపంతో సాధించాలి।

Verse 25

छिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या कलावीजवता यथा ॐ ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय हः फट् विसृज्य वर्तुलीकृत्य पाशमन्त्रेण पूर्ववत्

కలాబీజంతో యుక్తమైన యజ్ఞకత్తెరిలా అస్త్రమంత్రంతో దానిని కోయాలి. “ఓం హ్రీం ప్రతిష్ఠా-కలాపాశాయ హః ఫట్” అని ఉచ్చరించి విసర్జించి వృత్తాకారంగా చేసి, తరువాత పాశమంత్రంతో పూర్వవిధంగా చేయాలి.

Verse 26

घृतपूर्णे श्रवे दत्वा कलास्त्रेणैव होमयेत् अस्त्रेण जुहुयात् पञ्च पाशाङ्कुरनिवृत्तये

నెయ్యితో నిండిన శ్రువలో ఆహుతిని ఉంచి కలాస్త్రంతోనే హోమం చేయాలి. తరువాత పాశాంకుర నివృత్తి కోసం అస్త్రమంత్రంతో ఐదు సార్లు ఆహుతులు ఇవ్వాలి.

Verse 27

प्रायश्चित्तनिषेधार्थं दद्यादष्टाहुतीस्ततः ॐ हः अस्त्राय ह्रूं फठृदावाह्य हृषीकेशं कृत्वा पूजतर्पणे

తదుపరి ప్రాయశ్చిత్తదోష నివారణార్థం ఎనిమిది ఆహుతులు ఇవ్వాలి. “ఓం హః అస్త్రాయ హ్రూం ఫట్” మంత్రంతో హృషీకేశుణ్ణి హృదయంలో ఆవాహన చేసి పూజ, తర్పణ చేయాలి.

Verse 28

पूर्वोक्तविधिना कुर्यादधिकारसमर्पणं ॐ हां रसशुल्कं गृहाण स्वाहा निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्य हरे त्वया

పూర్వోక్త విధానంతో అధికార సమర్పణ చేయాలి— “ఓం హాం రసశుల్కం గృహాణ స్వాహా. నిఃశేషదగ్ధపాశస్య పశోరస్య హరే త్వయా” అని; అంటే, హే హరా, పూర్తిగా దగ్ధమైన బంధనాలున్న ఈ పశువు బంధాలు నీచేత తొలగిపోవాలి.

Verse 29

न स्थेयं बन्धकत्वेन शिवाज्ञां श्रावयेदिति ततो विसृज्य गोविन्दं विद्यात्मानं नियोज्य च

“బంధనస్థితిలో అక్కడ నిలవకూడదు; శివాజ్ఞను శ్రావ్యంగా ప్రకటించాలి” అని. అందువల్ల గోవిందుని విసర్జించి, తరువాత విద్యాత్ముడిని (పండిత ఆచార్యుని) నియమించాలి.

Verse 30

बाहुमुक्तार्धदृश्येन चन्द्रविम्बेन सन्निभं संहारमुद्रया स्वस्थं विधायोद्भवमुद्रया

భుజం కొంత విడిపడి అర్ధమే కనిపించే, చంద్రబింబంలా ఉన్న ముద్రతో ముందుగా సంహారముద్ర ద్వారా రూపం/క్రియను స్థిరపరచాలి; తరువాత ఉద్భవముద్రతో దాని ప్రకటనను కలిగించాలి।

Verse 31

सूत्रे संयोज्य विन्यस्य तोयविन्दुं यथा पुरा विसृज्य पितरौ वह्नेः पूजितौ कुसुमादिभिः वर्धनीकृत्येति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः संहारमद्रयात्मस्थं इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दद्यात् पूर्णां विधानेन प्रतिष्ठापि विशोधिता

దానిని యజ్ఞోపవీతసూత్రంతో సంయోజించి, పూర్వవిధంగా విన్యాసం చేసి జలబిందువును స్థాపించాలి. తరువాత పితృదేవతలను విసర్జించి, అగ్నిని పుష్పాదులతో పూజించి, నియమానుసారం పూర్ణాహుతిని సమర్పించాలి; దీనివల్ల ప్రతిష్ఠా విధి కూడా శుద్ధి పొందుతుంది।