Adhyaya 80
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 8013 Verses

Adhyaya 80

दमनकारोहणविधिः (Dāmanaka-ārohaṇa-vidhi) — Procedure for Raising/Placing the Dāmanaka Garland

ఈ అధ్యాయంలో వాస్తు-ప్రతిష్ఠా విధానంలో భాగంగా దమనక (మాల/అర్పణ)కు సంబంధించిన ఈశాన-ప్రాధాన్య క్రమం వివరించబడింది. హరుని కోపం నుండి జనించిన భైరవుడు దేవతలను వశపరచి, శివుని వాక్యంతో ఈ పూజ ఫలం తప్పనిసరిగా సిద్ధిస్తుందని పురాణాధికారం స్థాపించబడుతుంది. సాధకుడు శుభ తిథులు (సప్తమి లేదా త్రయోదశి) ఎంచుకొని, శైవోక్తితో పవిత్ర వృక్షాన్ని పూజించి ‘జాగరణ’ చేయించి, ఆహ్వానించి, అపరాహ్ణంలో అధివాసన చేయాలి. సూర్య, శంకర, పావక (అగ్ని) పూజల అనంతరం మూలం, శిరస్సు, కాండం, ఆకు, పుష్పం, ఫలం వంటి భాగాలను దేవత చుట్టూ నిర్దిష్ట దిక్కుల్లో స్థాపించి, ముఖ్యంగా ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో శివపూజకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. ఉదయం స్నానానంతరం జగన్నాథ పూజ, దమన అర్పణ, అంజలితో మంత్రజపం (ఆత్మవిద్య, శివాత్మ, మూలం నుండి ఈశ్వరాంత మంత్రాలు) చేసి, చివరలో అధిక/న్యూన దోషశాంతి ప్రార్థనతో పాటు చైత్రమాస పుణ్యంతో స్వర్గప్రాప్తి ఫలాన్ని పేర్కొంటుంది.

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः अथ अशीतितमो ऽध्यायः दमनकारोहणविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये दमनकारोहविधिं पूर्ववदाचरेत् हरकोपात् पुरा जातो भैरवो दमिताः सुराः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘పవిత్రారోహణం’ అనే ఏకోనాశీతితమ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు అశీతితమ అధ్యాయం—‘దమనకారోహణ విధి’ ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—దమనకారోహణ విధిని చెప్పుదును; పూర్వవిధంగా ఆచరించవలెను. పూర్వం హరుని కోపమునుండి భైరవుడు జన్మించాడు; అతనిచేత సురులు దమింపబడ్డారు.

Verse 2

तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा प्रसन्नेनेरितं चेदं पूजयिष्यन्ति ये नराः

అప్పుడు ఆ వృక్షము శపింపబడినట్లైంది—ప్రసన్నుడైన త్రిపురారి (శివుడు) ఇలా ప్రకటించాడు: ‘ఈ (పవిత్ర తత్త్వం)ను పూజించే మనుష్యులు…’

Verse 3

परिपूर्णफलं तेषां नान्यथा ते भविष्यति सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां दमनं संहितात्मभिः

వారికి ఫలితం సంపూర్ణమగును; ఇతరథా కాదు. సప్తమి లేదా త్రయోదశి నాడు సంయమితులు, సమాహితచిత్తులు దమన (పవిత్ర తృణం/అర్పణ) సమర్పించవలెను.

Verse 4

सम्पूज्य बोधयेद्वृक्षं भववाक्येन मन्त्रवित् हरप्रसादसंभूत त्वमत्र सन्निधीभव

సమ్యక్ పూజించి మంత్రవేత్త శివవాక్యముతో వృక్షమును బోధించాలి (ఆహ్వానించాలి): ‘హరప్రసాదసంభూతా, నీవు ఇక్కడ సన్నిధానమగు.’

Verse 5

शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्यो ऽसि शिवाज्ञया गृहे ऽप्यामन्त्रणं कुर्यात् सायाह्ने चाधिवासनं

‘శివకార్యమును ఉద్దేశించి నీవు శివాజ్ఞచేత ఇక్కడికి తీసికొనివచ్చబడవలెను. గృహములోనూ ఆహ్వానక్రియ చేయాలి; సాయంకాలము అధివాసనము (పూర్వప్రతిష్ఠ) చేయాలి.’

Verse 6

यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्यशङ्करपावकान् देवस्य पश्चिमे मूलं दद्यात्तस्य मृदा युतं

విధివిధానంగా సూర్యుడు, శంకరుడు, పావకుడు (అగ్ని)లను ఆరాధించిన తరువాత, దేవుని పశ్చిమ భాగంలో అభిమంత్రిత మట్టితో కూడిన మూలాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 7

वामेन शिरसा वाथ नालं धात्रीं तथोत्तरे दक्षिणे भग्नपत्रञ्च प्राच्यां पुष्पञ्च धारणं

ఎడమ వైపున శిరస్సును ధారణ చేయాలి; నాలం మరియు ధాత్రీని ఉత్తర దిశలో ఉంచాలి; భగ్నపత్రాన్ని దక్షిణంలో; పుష్పాన్ని తూర్పులో—ఇదే ధారణావిధి।

Verse 8

पुटिकास्थं फलं मूलमथैशान्यां यजेच्छिवं पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा आमन्त्र्य शिरसि न्यसेत्

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో శివుని పూజించాలి. పుటికాలో ఉన్న ఫలం మరియు మూలాన్ని అంజలిలో పెట్టుకొని, ఆహ్వానించి, శిరస్సుపై న్యసించాలి।

Verse 9

आमन्त्रितो ऽसि देवेश प्रातःकाले मया प्रभो कर्तव्यस्तपसो लाभः पूर्णं सर्वं तवाज्ञया

హే దేవేశా, హే ప్రభూ! ప్రాతఃకాలంలో నేను మిమ్మల్ని ఆహ్వానించాను. ఇప్పుడు తపస్సు ఫలాన్ని పొందవలెను; మీ ఆజ్ఞచేత సమస్తం సంపూర్ణమగును।

Verse 10

मूलेन शेषं पात्रस्थं पिधायाथ पवित्रकं प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

మూలమంత్రంతో పాత్రలో ఉన్న శేషాన్ని మూసి, తరువాత పవిత్రకము (కుశవలయం) ధరించి, ప్రాతఃస్నానం చేసి జగన్నాథుని గంధ, పుష్పాది ద్రవ్యాలతో పూజించాలి।

Verse 11

नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा दमनैः पूजयेत्ततः शेषमञ्जलिमादाय आत्मविद्याशिवात्मभिः

నిత్య, నైమిత్తిక కర్మలను నిర్వహించి, తరువాత దమనక సమర్పణలతో పూజ చేయాలి. ఆపై మిగిలిన పుష్పాలను అంజలిలో తీసుకొని ఆత్మవిద్యా, శివాత్మ మంత్రాలతో అర్పించాలి.

Verse 12

मूलाद्यैर् ईश्वरान्तैश् च चतुर्थाञ्जलिना ततः ॐ हौं मखेश्वराय मखं पूरय शूलपाणये नमः देवेश पूजाकाले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धपुष्पादिनार्चयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं वह्निं च सम्पूज्य गुरुं प्रार्च्याथ बोधयेत्

తదుపరి మూలమంత్రం మొదలుకొని ఈశ్వరాంత మంత్రాలతో, నాల్గవ అంజలి సమర్పణతో ఇలా జపించాలి—“ఓం హౌం మఖేశ్వరాయ; మఖం పూరయ; శూలపాణయే నమః; దేవేశ, పూజాకాలే.” (ఒక పాఠాంతరం). (మరొక పాఠాంతరం) “గంధ, పుష్పాది ద్రవ్యాలతో అర్చన చేయాలి.” శివుని మరియు పవిత్ర అగ్నిని సమ్యక్‌గా పూజించి, ముందుగా గురువును ఆరాధించి, తరువాత దేవతను బోధన/ఆవాహన చేయాలి.

Verse 13

भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मया कृतं सर्वं तदस्तु सम्पूर्णं यच्च दामनकं मम सकलं चैत्रमासोत्थं फलं प्राप्य दिवं व्रजेत्

భగవాన్! నావలన జరిగినది అధికమైనా తక్కువైనా, అది అంతా సంపూర్ణమగునుగాక. నా ఈ సమస్త దమనక సమర్పణ చైత్రమాసోత్పన్న సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందించి నన్ను స్వర్గానికి చేర్చుగాక.

Frequently Asked Questions

The rite is prescribed on Saptamī (7th) or Trayodaśī (13th), performed by disciplined practitioners (saṃhita-ātmabhis).

Adhivāsana functions as a pre-consecratory lodging/installation step done in the late afternoon, following formal invitation (āmantraṇa), to stabilize the rite before the morning worship sequence.

It explicitly centers Śiva worship in the north-east (Īśāna) direction and uses directional placement (dik-vinyāsa) of ritual components, expressing sacred space as a mandalic, Śaiva-ordered field.