Adhyaya 75

Verse 1

ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरहस्ते इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवज्ञानामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नमेदष्ताङ्गमूर्तये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः अग्निस्थापनादिविधिः ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ఇప్పుడు డెబ్బై ఐదవ అధ్యాయం—అగ్నిస్థాపనాది విధి. ఈశ్వరుడు పలికెను: అర్ఘ్యపాత్రాన్ని చేతబట్టి, నియమసంయమంతో సుసంవృతుడై అగ్న్యాగారానికి వెళ్లాలి. యాగానికి కావలసిన సమస్త ఉపకరణాలను దివ్య (శుద్ధ, సంస్కృత) దృష్టితో యథావిధిగా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 2

उदङ्मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रओक्षणं ताडनंकुशैः विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्मणाभ्युक्षणं मतं

ఉత్తరముఖంగా కుండాన్ని పరిశీలించాలి. కుశతో ప్రోక్షణం (చల్లడం) మరియు తాడనం (స్పర్శ/తట్టడం) చేయాలి; అలాగే అస్త్రమంత్రంతో వర్మం (రక్షాకవచం) వలె అభ్యుక్షణం నిర్వహించాలి—ఇదే సమ్మత విధి.

Verse 3

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि कुर्वीत वर्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

ఖడ్గం (ఖడ్గము)తో తవ్విన మట్టిని తొలగించాలి. తరువాత పూరణం చేసి సమతలపరచాలి. వర్మం (రక్షాసాధనం)తో సేకం/చల్లడం చేయాలి; బాణదండంలాంటి దండంతో కుట్టనం (దబాయించడం/తట్టడం) చేయాలి.

Verse 4

सम्मार्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनं त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्मणाभ्यर्चनं सदा

ఎల్లప్పుడూ శుభ్రపరచడం (సమ్మార్జనం), లేపనం/లిపాయి, కళారూపాల ప్రణాళిక, త్రిసూత్రీ (యజ్ఞోపవీతం) ధరించడం, మరియు వర్మం (రక్షాకవచం) ద్వారా నిరంతర అర్చన చేయాలి.

Verse 5

रेखात्रयमुदक् कुर्यादेकां पूर्वाननामधः कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्ययः

నీటితో మూడు రేఖలను గీయాలి; వాటిలో ఒక రేఖను క్రింద, తూర్పుముఖంగా ఉంచాలి. ఇది కుశాగ్రాసంతోను శివాస్త్రం (శివుని మంత్రాయుధం)తోను చేయవలెను; లేదా ఆ రేఖల క్రమాన్ని విరుద్ధంగా కూడా చేయవచ్చు.

Verse 6

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भैश् चतुष्पथं अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

వజ్రీకరణ మంత్రంతోను హృదయమంత్రంతోను దర్భలతో చతుష్పథం (నాలుగు దిశల క్రాస్ ఆకృతి) విన్యసించాలి. తతనుత్ర మంత్రంతో అక్షపాత్రాన్ని స్థాపించాలి; తరువాత హృదయమంత్రంతో విష్టరము (ఆసనం) ఉంచాలి.

Verse 7

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशामावाह्य पूजयेत् वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितं

అక్కడ హృదయమంత్రంతో వాగీశ్వరీ (వాణీదేవి)ని ఆవాహన చేసి పూజించాలి; అలాగే ఈశాను కూడా ఆవాహన చేయాలి. అనంతరం సదాశ్రయం నుండి తెచ్చిన పవిత్ర అగ్నిని శుద్ధ పాత్రపై ఉంచి స్థాపించాలి.

Verse 8

क्रव्यादांशं परित्यज्य वीक्षणादिविशोधितं औदर्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयं

క్రవ్యాదాంశం (మాంససదృశ/అశుద్ధ భాగం)ను విడిచిపెట్టి, పరిశీలన మొదలైన విధానాలతో శుద్ధి చేసి, జీర్ణక్రియకు సంబంధించిన ద్రవ్యాలలోని చైందవ (చంద్రసంబంధ శీతల) మరియు భౌత (భూతతత్త్వసంబంధ) భాగాలను ఏకీకృతం చేసి ‘అనలత్రయం’ (మూడు అగ్నుల సమూహం)ను సిద్ధం చేయాలి.

Verse 9

ॐ हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत् संहितामन्त्रितं वह्निं धेनुमुद्रामृतीकृतं

వహ్నిబీజంతో ‘ఓం హూం—వహ్నిచైతన్యాయ’ అని ఉచ్చరించి న్యాసం చేయాలి. తరువాత సంహితామంత్రాలతో అభిమంత్రితమైన అగ్నిని ధేనుముద్రచే అమృతసదృశంగా చేసి స్థాపించాలి.

Verse 10

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितं पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योर्ध्वं प्रदक्षिणं

హేతి-మంత్రంతో రక్షించి, కవచంతో ఆవరించి, విధిగా పూజించి, కుండం పై అంచు చుట్టూ దానిని కుడివైపు ఉంచుకొని మూడు సార్లు ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 11

दिव्यदृष्ट्या विल्प्कयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शराणुनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

శివ-బీజాన్ని ధ్యానించి, వాగీశ (వాక్కు అధిపతి) యొక్క పరిధిలో వాగీశ్వర దేవుడు దానిని విసురుతున్నట్లు భావించి దర్శించాలి; కొన్ని ప్రతుల్లో ‘దివ్యదృష్ట్యా…’ మరికొన్నింటిలో ‘శరాణునా/శరాణునే…’ అనే పాఠభేదం ఉంది।

Verse 12

भूमिष्ठजानुक्को मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत् ततो ऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहनं

భూమిపై మోకాళ్లు పెట్టి మంత్రసాధకుడు హృదయం మరియు తన ముందున్న ఆత్మతత్త్వం వైపు ప్రక్షేపించాలి; తరువాత అంతఃస్థిత బీజాన్ని నాభి ప్రాంతంలో సమీకరించి సంకేంద్రీకరించాలి।

Verse 13

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

వస్త్రధారణకు తగిన సిద్ధత చేసి, శౌచం మరియు ఆచమనాన్ని హృదయ ఏకాగ్రతతో నిర్వహించి, గర్భాగ్నిని పూజించాలి; దాని రక్షణార్థం శరాణుతో రక్షాక్రియ చేయాలి।

Verse 14

बध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकं

గర్భాధానార్థం దేవి (భార్య) యొక్క సున్నితమైన చేతిపై గర్భజ కకంకణం (తాయితు-కంకణం) కట్టాలి; తరువాత విధిగా పూజించి సద్యోజాత మంత్రంతో పావకాన్ని సంస్కరించి పవిత్రం చేయాలి।

Verse 15

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयं पुंसवनाय वामेन तृतीये यासि पूजयेत्

తదనంతరం హృదయమంత్రంతో అగ్నిలో మూడు ఆహుతులు హోమం చేయాలి. పుంసవన కర్మలో ఎడమ చేతి/పక్షంతో మూడవ ఆహుతి వేళ ‘యాసి’ అని పలుకుతూ ఆహ్వానిత శక్తి/దేవతను పూజించాలి.

Verse 16

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

తలపై నీటి చుక్కలు చల్లుతూ మూడు ఆహుతులు సమర్పించాలి. అనంతరం ఆరవ నెలలో రూపధారి దేవతను సమ్యకంగా పూజించి సీమంతోన్నయనం (గర్భిణి జుట్టు విడగొట్టే సంస్కారం) నిర్వహించాలి.

Verse 17

जुहुयादाहुतीस्तिस्रः शिखया शिखयैव तु वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्याद्वक्त्रोद्घाटननिष्कृती

మూడు ఆహుతులు హోమం చేయాలి. శిఖ/జ్వాల ద్వారానే—జ్వాల ద్వారానే—ముఖం మరియు అవయవాల నియత కల్పన/న్యాసం చేయాలి. ఇది ‘వక్త్రోద్ఘాటన’ అనే నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్త)గా ప్రసిద్ధి.

Verse 18

जातकर्मनृकर्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत् वह्निं सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

జాతకర్మ మరియు తదనంతర మానవ సంస్కారాల కోసం, పదవ నెలలో మునుపటిలానే: పవిత్ర అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి దర్భ మొదలైన వాటితో స్నానం చేయాలి; అది గర్భమలాన్ని/అశుద్ధిని తొలగిస్తుంది.

Verse 19

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्चयेत् सद्यःसूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

దేవి స్వర్ణబంధనంతో (బంగారు అలంకార బంధం) అలంకృతురాలై ఉందని ధ్యానించి హృదయంలో ఆమెను అర్చించాలి. తక్షణ సూతకనాశార్థం అస్త్రమంత్రంతో అభిమంత్రిత జలాన్ని ప్రోక్షించాలి.

Verse 20

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्मणोक्षयेत् अस्त्रेणोत्तरपूर्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

కుంభం (జలకలశం)ను వహ్న్యస్త్రంతో తాడించాలి; అనంతరం వర్మణ (కవచ) మంత్రంతో ప్రోక్షణ చేయాలి. అస్త్ర మంత్రంతో మేఖలల వెలుపల కుశలను ఉత్తర–పూర్వాగ్రాలుగా ఉంచాలి.

Verse 21

ततोन्तस्थितदेवस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः आस्थाप्य स्थापयेत्तेषु हृदा परिधिविस्तरं वक्ताणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापन्नुत्तये

అనంతరం దేవతలు/ఉపకరణాలను యథాస్థానంలో స్థాపించి, హృదా-మంత్రంతో పరిధి (సీమ) విస్తారాన్ని స్థాపించాలి. తరువాత అస్త్ర-మంత్రంతో యజమాని మరియు ఋత్వికులకు రక్షా-విధి చేయాలి, విఘ్నం కలగకుండా.

Verse 22

समिधिः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तञ्च हृदार्चयेत्

ఐదు సమిధలను హోమంలో అర్పించాలి—అగ్రభాగం మరియు మూలభాగం నెయ్యితో సిక్తం చేసి. అలాగే హృదయంలో బ్రహ్మ, శంకర, విష్ణు, అనంతులను ఆరాధించాలి.

Verse 23

दूर्वाक्षतैश् च पर्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात् इन्द्रादीशानपर्यन्तान्तान्विष्टरस्थाननुक्रमात्

దూర్వా మరియు అక్షతాలతో పరిధి-స్థానాల క్రమానుసారం చుట్టూ (పూజ/చిహ్నీకరణ) చేయాలి. అలాగే విష్టర (ఆసన) స్థానాల క్రమంలో ఇంద్రాది దేవతలను ఈశానాంతం వరకు స్థాపించాలి.

Verse 24

अग्नेरभिमुखीभूतान् निजदिक्षु हृदार्चयेत् निवार्य विघ्नसङ्घातं वालकं पालयिष्यथ

అగ్నికి అభిముఖంగా నిలిచి, తన తన దిశలలో హృదయభక్తితో ఆరాధించాలి. విఘ్నసమూహాన్ని నివారించి, నీవు బాలుడిని రక్షించుదువు.

Verse 25

शैवीमाज्ञाभिमान्तेषां श्रावयेत्तदनन्तरं गृहीत्वा स्रुक्स्रुवावूर्ध्ववदनाधोमुखैः क्रमात्

ఆపై వేదిక చుట్టూ నిలిచినవారికి శైవీ ఆజ్ఞ (ఆజ్ఞా-మంత్రం) వినిపించాలి. తదనంతరం స్రుక్, స్రువ అనే రెండు ఆహుతి-చమచాలు తీసుకొని క్రమంగా ఒకదాని ముఖాన్ని పైకి, మరొకదాని ముఖాన్ని కిందికి ఉంచి ప్రయోగించాలి.

Verse 26

प्रताप्याग्नौ त्रिधा दर्भमूलमध्याग्रकैः स्पृशेत् कुशस्पृष्टप्रदेशे तु आत्मविद्याशिवात्मकं

దర్భను అగ్నిలో వేడిచేసి, దాని మూలం, మధ్యము, అగ్రభాగము—ఈ మూడింటితో క్రమంగా మూడు విధాలుగా స్పర్శించాలి. కుశస్పర్శిత ప్రాంతంలో శివస్వరూపమైన ఆత్మవిద్యను భావించి స్థాపించాలి.

Verse 27

क्रमात्तत्त्वत्रयं न्यस्य हां हीं हूं सं रवैः क्रमात् स्रुवि शक्तिं स्रुवे शम्भुं विन्यस्य हृदयाणुना

తదుపరి క్రమంగా తత్త్వత్రయ న్యాసం చేయాలి; హాం, హీం, హూం, సం అనే బీజధ్వనులను తగిన నాదంతో వరుసగా ఉచ్చరించి, హృదయ-మంత్రంలోని సూక్ష్మ అణువును ఆధారంగా చేసుకొని స్రువలో శక్తిని, స్రుక్‌లో శంభువును విన్యసించాలి.

Verse 28

त्रिसूत्रीवेष्टितग्रीवो पूजितौ कुसुमादिभिः कुशानामुपरिष्टात्तौ स्थापयित्वा स्वदक्षिणे

త్రిసూత్రీతో గ్రీవాన్ని చుట్టి, ఆ రెండింటిని పుష్పాదులతో పూజించి, కుశపై తన కుడివైపున స్థాపించాలి.

Verse 29

गव्यमाज्यं समादाय वीक्षणादिविशोधितं स्वकां ब्रह्ममयीं मूर्तिं सञ्चिन्त्यादाय तद्घृतं

గవ్య ఘృతాన్ని తీసుకొని, వీక్షణాది సంస్కారాలతో శుద్ధి చేసి, తనకు అభీష్టమైన బ్రహ్మమయీ మూర్తిని ధ్యానించి, ఆ ఘృతాన్ని (ఆహుతి కార్యానికి) గ్రహించాలి.

Verse 30

कुण्डस्योर्ध्वं हृदावर्त्य भ्रामयित्वाग्निगोचरे पुनर्विष्णुमयीं ध्यात्वा घृतमीशानगोचरे

కుండం నుండి చైతన్యాన్ని పైకి ఎత్తి హృదయంలో ఆవర్తింపజేసి, అగ్నిగోచరంలో పరిభ్రమింపజేయాలి. తరువాత హవిస్సును విష్ణుమయంగా ధ్యానించి, ఈశానగోచరంలో ఘృతాన్ని ఆహుతి చేయాలి.

Verse 31

धृत्वादाय कुशाग्रेण स्वाहान्तं शिरसाणुना आस्तीर्येति घ, ङ, चिह्नितपुस्तद्वयपाठः हां ह्रीं ह्रं समिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं हां क्रूं समिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिरसात्मना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जुहुयाद्विष्णवे विन्दुं रुद्ररूपमनन्तरं

కుశాగ్రంతో తీసుకొని పట్టుకొని, ‘శిరస్’ బీజంతో ‘స్వాహా’ంత మంత్రాన్ని ఆస్తీర్య/న్యాసం చేయాలి. పాఠభేదంగా ‘హాం హ్రీం హ్రం’ లేదా ‘హూం హాం క్రూం’ లేదా ‘శిరసాత్మనా’ అని కనిపిస్తుంది. అనంతరం రుద్రరూపమైన ‘బిందు’ను విష్ణువుకు ఆహుతి చేయాలి.

Verse 32

भावयन्निजमात्मानं नाभौ धृत्वाप्लवेत्ततः प्रादेशमात्रदर्भाभ्यामङ्गुष्टानामिकाग्रकैः

నిజాత్మను భావిస్తూ చిత్తాన్ని నాభిలో స్థిరపరచాలి. తరువాత ‘ప్లవన’ సాధన చేయాలి—ప్రాదేశమాత్రమైన రెండు దర్భలను తీసుకొని, వాటి చివరలను బొటనవేలు మరియు ఉంగర వేళ్ల చివర మధ్య పట్టుకోవాలి.

Verse 33

धृताभ्यां सम्मुखं वह्नेरस्त्रेणाप्लवमाचरेत् हृदात्मसम्मुखं तद्वत् कुर्यात् सम्प्लवनन्ततः

రెండు చేతులను విధిగా పట్టుకొని అగ్ని ఎదురుగా ‘అస్త్ర’ మంత్రంతో ‘అప్లవ’ కర్మ చేయాలి. అలాగే హృదయ-ఆత్మ ఎదురుగా నిలిచి, అనంతరం ‘సంప్లవన’ (సంపూర్ణ ఆవర్తన/వ్యాప్తి) చేయాలి.

Verse 34

हृदालब्धदग्धदर्भं शस्त्रक्षेपात् पवितयेत् दीप्तेनापरदर्भेण निवाह्यानेन दीपयेत्

హృదయస్పర్శ మొదలైన కారణాలతో దర్భ దగ్ధమై అనర్హమైతే, ‘శస్త్ర’ మంత్రక్షేపంతో దానిని పవిత్రం చేయాలి. తరువాత మరొక దీప్త దర్భను తీసుకెళ్లి, దానితోనే (అగ్ని/కర్మ) ప్రదీప్తం చేయాలి.

Verse 35

अस्त्रमन्त्रेण निर्दग्धं वह्नौ दर्भं पुनः क्षिपेत् क्षिप्त्वा घृते कृतग्रन्थिकुशं प्रादेशसम्मितं

అస్త్రమంత్రంతో దర్భను దగ్ధం చేసి మళ్లీ అగ్నిలో వేయాలి. ఆపై ఘృతంలో చేతి ప్రదేశమితమైన, గంతి చేసిన కుశాన్ని ఉంచాలి.

Verse 36

पक्षद्वयमिडादीनां त्रयं चाज्ये विभावयेत् क्रामाद्भागत्रयादाज्यं स्रुवेणादाय होमयेत्

ఇడా మొదలైన వాటికి రెండు భాగాలు, ఘృతంలో మూడు భాగాలు అని మనసులో విభజించాలి. తరువాత క్రమంగా స్రువతో మూడు భాగాల ఘృతాన్ని తీసుకొని హోమం చేయాలి.

Verse 37

स्वेत्यग्नौ हा घृते भागं शेषमाज्यं क्षिपेत् क्रमात् ॐ हां अग्नये स्वाहा ॐ हां सोमाय स्वाहा ॐ हां अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा उद्घाटनाय नेत्राणां अग्नेर्नेत्रत्रये मुखे

శుద్ధ/దీప్త అగ్నిలో ఘృతంలోని ఒక భాగాన్ని ఆహుతి ఇవ్వాలి; తరువాత మిగిలిన ఆజ్యాన్ని క్రమంగా వేయాలి—“ఓం హాం అగ్నయే స్వాహా”, “ఓం హాం సోమాయ స్వాహా”, “ఓం హాం అగ్నీషోమాభ్యాం స్వాహా”—ఇది నేత్రోద్ఘాటనార్థం, అగ్నியின் త్రినేత్రముఖంలో ఉచ్చరించబడుతుంది.

Verse 38

स्रुवेण घृतपूर्णेन चतुर्थीमाहुतिं यजेत् ॐ हां अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा अभिमन्त्र्य षडङ्गेन बोधयेद्धेनुमुद्रया

ఘృతంతో నిండిన స్రువతో నాల్గవ ఆహుతిని సమర్పించాలి—“ఓం హాం అగ్నయే స్విష్టకృతే స్వాహా।” తరువాత షడంగ మంత్రాలతో అభిమంత్రించి ధేనుముద్ర ద్వారా (క్రియను) బోధింప/సక్రియం చేయాలి.

Verse 39

अवगुण्ठ्य तनुत्रेण रक्षेदाज्यं शराणुना हृदाज्यविन्दुविक्षेपात् कुर्यादभ्युक्ष्य शोधनं

తనుత్రం (రక్షాకవచం) తో కప్పి, శరము (బాణం) ద్వారా ఘృతాన్ని రక్షించాలి. హృదయప్రదేశం నుండి ఘృతబిందువులు చిందితే అభ్యుక్షణం (చల్లడం) ద్వారా శోధనం చేయాలి.

Verse 40

वक्त्राभिघारसन्धानां वक्त्रैकीकरणं तथा ॐ हां सद्योजाताय स्वाहा ॐ हां वामदेवाय स्वाहा ॐ हां स्वाहेत्यग्नौ घृते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शरात्मनेति ण, चिह्नितपुस्तकपाठः अघोराय स्वाहा ॐ तत्पुरुषाय स्वाहा ॐ हां ईशानाय स्वाहा इत्येकैकघृताहुत्या कुर्याद्वक्त्राभिघारकं

‘వక్త్రాభిఘార-సంధాన’ మరియు ‘వక్త్ర-ఏకీకరణ’ కర్మల కోసం అగ్నిలో నెయ్యిని ఒక్కొక్క ఆహుతిగా సమర్పించి, క్రమంగా ఈ మంత్రాలను జపించాలి—“ఓం హాం సద్యోజాతాయ స్వాహా”, “ఓం హాం వామదేవాయ స్వాహా”, (కొన్ని గుర్తించిన ప్రతుల్లో పాఠాంతరాలు), “అఘోరాయ స్వాహా”, “ఓం తత్పురుషాయ స్వాహా”, “ఓం హాం ఈశానాయ స్వాహా।” ఈ ఒక్కొక్క నెయ్యాహుతులతో వక్త్రాభిఘారక కర్మ సిద్ధిస్తుంది।

Verse 41

औं हां सद्योजातवामदेवाभ्यां स्वाहा ॐ हां वामदेवाघोराभ्यां स्वाहा ॐ हां अघोरतत्पुरुषाभ्यां स्वाहा ॐ हां तत्पुरुषेशानाभ्यां स्वाहा इतिवक्त्रानुसन्धानं मन्त्रैर् एभिः क्रमाच्चरेत् अग्रितो गतया वायुं निरृतादिशिवान्तया

“ఔం హాం—సద్యోజాత-వామదేవాభ్యాం స్వాహా; ఓం హాం—వామదేవ-అఘోరాభ్యాం స్వాహా; ఓం హాం—అఘోర-తత్పురుషాభ్యాం స్వాహా; ఓం హాం—తత్పురుష-ఈశానాభ్యాం స్వాహా।” ఈ మంత్రాలతో క్రమంగా ముఖాల ‘అనుసంధానం/సంయోజనం’ చేయాలి—తూర్పు (అగ్ని) నుండి ప్రారంభించి వాయు-దిశగా సాగుతూ, నిరృతి దిక్కు నుండి క్రమంగా శివ (ఈశాన) వరకు।

Verse 42

वक्त्राणामेकतां कुर्यात् स्रुवेण घृतघारया ॐ हां सद्योजातवामदेवाघोरतत्पुरुषेशानेभ्यः स्वाहा इतीष्टवक्त्रे वक्त्राणामन्तर्भावस्तदाकृतिः

స్రువంతో నెయ్యి ధారను పోసి (ఐదు) ముఖాల ఏకత్వాన్ని కలిగించి, ఇలా జపించాలి—“ఓం హాం సద్యోజాత-వామదేవ-అఘోర-తత్పురుష-ఈశానేభ్యః స్వాహా।” ఇలా కోరుకున్న (ప్రధాన) ముఖంలో ఇతర ముఖాలు లీనమై, అదే ఆకారాన్ని పొందుతాయి।

Verse 43

ईशेन वह्निमभ्यर्च्य दत्वास्त्रेणाहुतित्रयं कुर्यात् सर्वात्मना नाम शिवाग्निस्त्वं हुताशन

ఈశాన మంత్రంతో అగ్నిని అభ్యర్చించి, అనంతరం అస్త్ర మంత్రంతో మూడు ఆహుతులు సమర్పించాలి; సంపూర్ణ ఆత్మభావంతో ఇలా పలకాలి—“నామముగా నీవు శివాగ్ని; ఓ హుతాశన, ఈ హవిస్సును స్వీకరించు।”

Verse 44

हृदार्चितौ विसृष्टाग्नौ पितरौ विधिपूरणीं मूलेन वौषडन्तेन दद्यात् पूर्णां यथाविधि

హృదయభక్తితో రెండు పితృదేవతలను ఆరాధించి, అగ్నిని విధిగా విసర్జించిన తరువాత, విధిని పూర్ణం చేసే ‘పూర్ణాహుతి’ని నియమానుసారం సమర్పించాలి—మూలమంత్రంతో జపించి, చివర ‘వౌషట్’ అని ముగిస్తూ।

Verse 45

ततो हृदम्बुजे साङ्गं ससेनं भासुरं परं यजेत् पूर्ववदावाह्य प्रार्थ्याज्ञान्तर्पयेच्छिवं

అనంతరం హృదయపద్మంలో, అంగోపాంగములతోను గణసహితముగా పరమ తేజోమయుడైన శివుని పూర్వవిధంగా ఆహ్వానించి పూజించాలి; ప్రార్థించి జ్ఞానాహుతితో శివుని తృప్తిపరచాలి।

Verse 46

यागाग्निशिवयोः कृत्वा नाडीसन्धानमात्मना शक्त्या मूलाणुना होमं कुर्यादङ्गैर् दशांशतः

యాగాగ్ని మరియు శివుని మధ్య నాడీ-సంధానాన్ని స్థాపించి, స్వీయ అంతఃశక్తి (శక్తి)తో మూలమంత్ర అణువు (అక్షర-ఏకకం) ద్వారా హోమం చేయాలి; తరువాత అంగమంత్రాలను దశాంశ భాగాలుగా ఆహుతి ఇవ్వాలి।

Verse 47

घृतस्य कार्षिको होमः क्षीरस्य मधुनस् तथा शक्तिमात्राहुतिर्दध्नः प्रसृतिः पायस्यतु

నెయ్యి ఆహుతి ఒక కార్షిక ప్రమాణముగా ఉండాలి; పాలు మరియు తేనెకు కూడా అలాగే. పెరుగుకు శక్తిమాత్ర (ఒక చెంచా) ఆహుతి అని చెప్పబడింది; పాయసానికి ఒక ప్రసృతి (చేతి కప్పు) ప్రమాణం।

Verse 48

यथावत् सर्वभक्षाणां लाजानां मुष्टिसम्मितं खण्डत्रयन्तु मूलानां कलानां स्वप्रमाणतः

సర్వ భక్ష్య పదార్థాల పరిమాణం యథావిధిగా పాటించాలి. లాజా (వేపిన బియ్యం) ఒక ముష్టి; మూలాలు (కందమూలాలు) మూడు ముక్కలు; కళలు (భాగాలు) తమ తమ ప్రమాణం ప్రకారం।

Verse 49

ससेनं भास्करं परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं भास्करं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शाशनं भास्रं परमिति ङ चिह्नितपुस्तकपाठः शासनं त्र्यक्षरं परमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ग्रासार्धमात्रमन्नानां सूक्ष्माणि पञ्च होमयेत् इक्षोरापर्विकं मानं लतानामङ्गुलद्वयं

‘ససేనం భాస్కరం పరమ్’—ఖ-చిహ్నిత ప్రతిలోని పాఠం; ‘శాసనం భాస్కరం పరమ్’—గ-పాఠం; ‘శాశనం భాస్రం పరమ్’—ఙ-పాఠం; ‘శాసనం త్ర్యక్షరం పరమ్’—ఘ-పాఠం. అన్నాహుతులలో అర్ధగ్రాస ప్రమాణమున్న ఐదు సూక్ష్మ భాగాలను హోమం చేయాలి. ఇక్షువు (చెరకు) ప్రమాణం ‘ఆపర్విక’; లతల ప్రమాణం రెండు అంగుళాలు।

Verse 50

पुष्पं पत्रं स्वमानेन समिधां तु दशाङ्गुलं चन्द्रचन्दनकाश्मीरकस्तूरीयक्षकर्दमान्

పుష్పములు, పత్రములు తమ సంప్రదాయ ప్రమాణముతో అర్పించవలెను; హోమ సమిధలు పది అంగుళముల పొడవుండవలెను; అలాగే చంద్రవర్ణ చందనం, కుంకుమపువ్వు (కేశరం), కస్తూరి, యక్షకర్దమం అనే సుగంధ లేపనమును కూడా సమర్పించవచ్చు।

Verse 51

कलायसम्मितानेनान् गुग्गुलं वदरास्थिवत् कन्दानामष्टमं भागं जुहुयाद्विधिवत् परं

ఈ ద్రవ్యాలను శనగగింజ (కలాయ) పరిమాణముగా కొలిచి, గుగ్గులును జూజుబ్ గింజలవలె ముక్కలుగా చేసి విధివిధానంగా ఆహుతి ఇవ్వవలెను; కందములలో ఎనిమిదవ భాగమును తీసుకొని నియమానుసారంగా—ఇదే శ్రేష్ఠ విధి—హోమం చేయవలెను।

Verse 52

होमं निर्वर्तयेदेवं ब्रह्मवीजपदैस्ततः घृतेन स्रुचि पूर्णायां निधायाधोमुखं स्रुवं

ఈ విధంగా బ్రహ్మ-బీజాక్షరములు మరియు మంత్రపదములతో హోమమును నిర్వర్తించవలెను; అనంతరం స్రుచిని నెయ్యితో నింపి, స్రువము (ఆహుతి చెంచా)ను క్రిందికి ముఖముగా ఉంచవలెను।

Verse 53

स्रुगग्रे पुष्पमारोप्य पश्चाद्वामेन पाणिना पुनः सव्येन तौ धृत्वा शङ्खसन्निभमुद्रया

స్రువ అగ్రభాగమున పుష్పమును ఉంచి, తరువాత ఎడమ చేతితో దానిని గ్రహించవలెను; మళ్లీ కుడిచేతితో ఆ రెండింటినీ (యజ్ఞోపకరణాలను) పట్టుకొని శంఖసదృశ ముద్రతో తదుపరి క్రియను ఆచరించవలెను।

Verse 54

समुद्गतो अर्धकायश् च समपादः समित्थितः नाभौ तन्मूलमाधाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः

అర్ధదేహమంత వరకు లేచి, రెండు పాదములను సమంగా ఉంచి స్థిరంగా నిలవవలెను; దాని మూలమును నాభిలో స్థాపించి, స్రుగ/స్రువ అగ్రభాగముపై ఏకాగ్ర దృష్టిని నిలుపవలెను।

Verse 55

ब्रह्मादिकारणात्यागाद्विनिःसृत्य सुषुम्णया वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः

బ్రహ్మాది కారణకేంద్రాలను విడిచి సుషుమ్ణా నాడి ద్వారా వెలువడి, ఆ ప్రాణధారను ఎడమ స్తనాంతం వరకు తీసుకువెళ్లాలి; ఆపై అప్రమత్తంగా ఉండి ఆ జంట యొక్క మూలస్థానంపై మనస్సు నిలపాలి।

Verse 56

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत् तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

మూలమంత్రాన్ని మృదువుగా, స్పష్టంగా కాకుండా (అతి గట్టిగా కాక) చివర “వౌషట్” తో ఉచ్చరించాలి; తరువాత ఆ అగ్నిలో యవగింజ పరిమాణ ధారగా నెయ్యి ఆహుతి ఇవ్వాలి।

Verse 57

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि भक्त्या तद्भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परां

ఆచమన జలాన్ని, చందనాన్ని సమర్పించి, తాంబూలం మొదలైనవీ అర్పించాలి; తరువాత ఆ దివ్య విభూతిని భక్తితో వందించి పరమ ప్రణామం చేయాలి।

Verse 58

ततो वह्निं समभ्यर्च्य पडन्तास्त्रेण संवरान् संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

ఆపై అగ్నిని సమ్యకంగా అర్చించి ‘పడంతాస్త్ర’ ద్వారా పరిసరాలను ఆవరించి రక్షించాలి; తరువాత సంహారముద్రను చేసి ‘క్షమస్వ’ అని పలికి ముగించాలి।

Verse 59

भासुरान् परिधीस्तांश् च पूरकेण हृदाणुना विनिःसृत्य स्वपृष्टया इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विनिःसृत्य स्वपुष्टया इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भास्वरानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृदात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रद्धया परयात्मीये स्थापयेत हृदम्बुजे

హృదయంలోని సూక్ష్మ అణువులోనుండి పూరక (శ్వాసగ్రహణ) ద్వారా ఆ ప్రకాశవంతమైన పరిధివలయాలను వెలువరించి, తన ఏకాగ్ర అవగాహనతో—పరమ శ్రద్ధతో—పరమాత్మస్వరూప హృదయకమలంలో స్థాపించాలి।

Verse 60

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयं अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

అన్ని వండిన ఆహారాలలోని శ్రేష్ఠ భాగాన్ని తీసుకొని, రెండు మండలాలను చేసి, అంతర్భలి మరియు బహిర్బలిని అర్పించాలి; అగ్నేయ దిశలో కుండ సమీపంలో సమర్పించాలి।

Verse 61

ॐ हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृभ्यो दक्षिणे तथा वारुणे हां गणेभ्यश् च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ఓం। ‘హాం’—రుద్రులకు స్వాహా। తూర్పున మాతృగణాలకు, అలాగే దక్షిణాన కూడా। వారుణ దిశలో ‘హాం’—గణులకు స్వాహా। వారికే ఈ బలి।

Verse 62

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ अग्नौ हामसुरेभ्यश् च रक्षोभ्यो नैरृते बलिः

ఉత్తర దిశలో ‘హాఞ్’ అని ఉచ్చరించి యక్షులకు బలి అర్పించాలి; ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో ‘హాం’ అని గ్రహాలకు। అగ్నేయ దిశలో ‘హామ్’ అని అసురులకు; నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో రాక్షసులకు బలి।

Verse 63

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश् च मध्यतः हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैरृते यथा

వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిశలో ‘హాఞ్’ అని నాగులకు బలి అర్పించాలి; మధ్యస్థానంలో నక్షత్రాలకు కూడా। ‘హాం’ అని రాశులకు ‘స్వాహా’ పలికి అగ్నిలో ఆహుతి ఇవ్వాలి; అలాగే నైరృత దిశలో విశ్వేదేవులకు కూడా।

Verse 64

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्यायाग्नियमाय च

వారుణ దిశలో క్షేత్రపాలునికి అంతర్భలి విధించబడింది। రెండవ, బాహ్య మండలంలో ఇంద్రునికి, అగ్నికి, యమునికి కూడా బలి అర్పించాలి।

Verse 65

नैरृताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

నైరృత (దక్షిణ-పడమర) అధిపతికి, జలేశుడైన జలాధిపతికి, వాయువుకు, ధనరక్షకునికి, ఈశానునికి నమస్కారం; అలాగే పూర్వాది సమస్త దిక్కులలో, ఈశాన (ఈశాన్య) దిశలో బ్రహ్మకు నమస్కారం।

Verse 66

नैरृते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाअत्मनि

నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో “విష్ణవే స్వాహా” మంత్రంతో ఆహుతి సమర్పించి, కాకులు మొదలైనవాటికై బాహ్య బలి ఉంచాలి. తరువాత రెండు బలుల్లో వినియోగించిన మంత్రాలను సంహారముద్ర ద్వారా తనలోనికి తిరిగి లయింపజేయాలి।