Adhyaya 73

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानादिविधिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सूर्यपूजाविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यार्चनं स्कन्द कराङ्गन्यासपूर्वकं अहं तेजोमयः सूर्य इति ध्यात्वार्घ्यमर्चयेत्

ఇలా ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో “స్నానాది విధి” అనే డెబ్బై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు డెబ్బై మూడవ అధ్యాయం—“సూర్యపూజావిధి” ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—హే స్కందా! కర-అంగన్యాసములతో ముందుగా చేసి సూర్యార్చనను నేను వివరిస్తాను. ‘నేను తేజోమయ సూర్యుడను’ అని ధ్యానించి అర్ఘ్యమర్పించి పూజించాలి।

Verse 2

पूरयेद्रक्तवर्णेन ललाटाकृष्टविन्दुना तं संपूज्य रवेरङ्गैः कृत्वा रक्षावगुण्ठनं

లలాటం నుండి తీసిన బిందువుతో ఎరుపు వర్ణం (రక్తచందనం మొదలైనది) తో (నిర్దిష్ట స్థలం/ఆకృతి) నింపాలి. ఆపై ఆ చిహ్నాన్ని రవిదేవుని అంగోపచారాలతో సమ్యక్ పూజించి రక్షావగుంఠన (రక్షణ-ఆవరణ) కర్మను చేయాలి।

Verse 3

सम्प्रोक्ष्य तज्जलैर् द्रव्यं पूर्वास्यो भानुमर्चयेत् ॐ अं हृद्वीजादि सर्वत्र पूजनं दण्डिपिङ्गलौ

ఆ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను సమ్యక్ ప్రోక్షించి, తూర్పు ముఖంగా భానువును ఆరాధించాలి. సర్వత్ర హృదయబీజం నుండి—“ఓం అం”—అని పూజ చేయాలి; అలాగే దండిన్, పింగల (పరిచారక దేవతలు)లను కూడా పూజించాలి।

Verse 4

द्वारि दक्षे वामपार्श्वे ईशाने अं गणाय च अग्नौ गुरुं पीठमध्ये प्रभूतं चासनं यजेत्

ద్వారంలో కుడివైపు, ఎడమ పార్శ్వంలో, అలాగే ఈశాన కోణంలో ‘అం’ అక్షరంతో గణేశుని పూజించాలి. అగ్నిలో గురువును పూజించాలి; పీఠమధ్యంలో ప్రభూతుడు (మహాశక్తిమంతుడు) మరియు ఆయన ఆసనాన్ని యజించాలి।

Verse 5

अग्न्यादौ विमलं सारमाराध्यं परमं सुखं सितरक्तपीतनीलवर्णान् सिंहनिभान् यजेत्

అగ్నితో ప్రారంభించి, పరమారాధ్యమైన, పరమానందప్రదమైన నిర్మల సారతత్త్వాన్ని శ్వేత, రక్త, పీత, నీల వర్ణాల సింహసదృశ రూపాలలో పూజించాలి।

Verse 6

पद्ममध्ये रां च दीप्तां रीं सूक्ष्मां रं जयांक्रमात् रूं भद्रां रें विभूतीश् च विमलां रैममोघया

పద్మమధ్యంలో ‘రాం’ను దీప్తశక్తిగా, ‘రీం’ను సూక్ష్మశక్తిగా స్థాపించాలి; తరువాత క్రమంగా ‘రం’ జయాశక్తి, ‘రూం’ భద్రాశక్తి, ‘రేం’ విభూతీశశక్తి, చివరగా ‘రైం’ విమల-అమోఘాశక్తిగా న్యాసం చేయాలి।

Verse 7

रों रौं विद्युता शक्तिं पूर्वाद्याः सर्वतोमुखाः ॐ हां हृद्वीजादीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रुं जयां क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रं मध्ये अर्कासनं स्यात् सूर्यमूर्तिं षडक्षरं

‘రోం’ మరియు ‘రౌం’ అక్షరాలతో విద్యుత్-శక్తిని స్థాపించాలి; తూర్పు మొదలుకొని అన్ని దిశలవైపు ముఖాలు ఉండేలా విన్యాసం చేయాలి। (చిహ్నిత పాఠం: ‘ఓం హాం—హృద్బీజాది’; మరో పాఠం: ‘రుం—జయా క్రమంగా’). మధ్యలో ‘రం’ బీజంతో అర్కాసనం; అక్కడ షడక్షర సూర్యమూర్తిని ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 8

ॐ हं खं खोल्कयेति यजेदावाह्य भास्करं ललाटाकृष्टमञ्जल्यां ध्यात्वा रक्तं न्यसेद्रविं

“ఓం హం ఖం ఖోల్కయే” అని జపిస్తూ భాస్కరుణ్ని ఆవాహన చేసి పూజించాలి। అంజలిని నుదుటివరకు ఎత్తి, రక్తవర్ణ రవిని ధ్యానించి సూర్య న్యాసం చేయాలి।

Verse 9

ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमो मुद्रयावाहनादिकं विधाय प्रीतये विम्बमुद्रां गन्धादिकं ददेत्

“హ్రాం హ్రీం సః సూర్యాయ నమః” అని జపిస్తూ, నియత ముద్రతో ఆవాహనాది పూర్వకర్మలను నిర్వహించాలి; దేవుని ప్రీతికై విమ్బముద్రను చూపి గంధాది ఉపచారాలను సమర్పించాలి।

Verse 10

पद्ममुद्रां बिल्वमुद्रां प्रदर्श्याग्नौ हृदीरितं ॐ आं हृदयाय नमः अर्काय शिरसे तथा

పద్మముద్ర, బిల్వముద్రలను ప్రదర్శించి, అగ్నిపై హృదయమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—“ఓం ఆం హృదయాయ నమః”; అలాగే శిరోమంత్రం—“అర్కాయ శిరసే నమః”।

Verse 11

भूर्भुवः स्वः सुरेशाय शिखायै नैरृते यजेत् हुं कवचाय वायव्ये हां नेत्रायेति मध्यतः

‘భూర్భువః స్వః’ ను దేవాధిపతికి శిఖా-న్యాసంగా నైరృత దిశలో అర్పించాలి; ‘హుం’ ను కవచంగా వాయవ్య దిశలో; ‘హాం’ ను నేత్రమంత్రంగా మధ్యలో అర్పించాలి।

Verse 12

वः अस्त्रायेति पूर्वादौ ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् धेनुमुद्रा हृदादीनां गोविषाणा च नेत्रयोः

తూర్పు దిశ నుండి ప్రారంభించి ‘వః అస్త్రాయ’ అని న్యాసం చేయాలి; తరువాత ముద్రలను ప్రదర్శించాలి. ధేనుముద్రను హృదయాది స్థానాలలో, గోవిషాణా ముద్రను నేత్రాలలో ప్రయోగించాలి।

Verse 13

अस्त्रस्य त्रासनी योज्या ग्रहणां च नमस्क्रिया सों सोमं बुं बुधं वृञ्च जीवं भं भार्गवं यजेत्

అస్త్రానికి త్రాసనీ (అపసారణ-రక్ష)ను ప్రయోగించి, గ్రహాలకు నమస్కారక్రియ చేయాలి. ‘సోం’తో సోముడు, ‘బుం’తో బుధుడు, ‘వృఞ్’తో జీవుడు (బృహస్పతి), ‘భం’తో భార్గవుడు (శుక్రుడు)ను పూజించాలి।

Verse 14

दले पूर्वादिके ऽग्न्यादौ अं भौमं शं शनैश् चरं रं राहुं कें केतवे च गन्धाद्यैश् च खखोल्कया

తూర్పు దళంలో మరియు ఇతర దళాలలో—ఆగ్నేయాది క్రమంగా—బీజాక్షర న్యాసం చేయాలి: భౌమునికి ‘అం’, శనైశ్చరునికి ‘శం’, రాహువుకు ‘రం’, కేతువుకు ‘కేం’. తరువాత గంధాది ఉపచారాలతో, ‘ఖఖోల్కయా’ సహితంగా వారిని పూజించాలి।

Verse 15

मूलं जप्त्वार्घ्यपात्राम्बु दत्वा सूर्याय संस्तुतिः नत्वा पराङ्मुखञ्चार्कं क्षमस्वेति ततो वदेत्

మూలమంత్రం జపించి అర్ఘ్యపాత్రజలాన్ని సూర్యునికి సమర్పించి సూర్యస్తుతి పలకాలి. అనంతరం అర్కునకు నమస్కరించి పరాంగ్ముఖుడై ‘క్షమస్వ’—“క్షమించు” అని చెప్పాలి.

Verse 16

शराणुना फडन्तेन समाहत्याणुसंहृतिं भां नेत्रायेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पराङ्मुखञ्चार्घ्यमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शवानुना फडन्तेन समाहृत्यानुसंहतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शवाणुना फडन्तेन समहत्यार्थं संहतिमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हृत्पद्मे शिवसूर्येतिसंहारिण्योपसंस्कृतिं

‘ఫడ్’ అంతమయ్యే శర-మంత్రంతో సూక్ష్మ అవరోధాన్ని కొట్టి అణు-సంహృతి (సూక్ష్మ సంకోచం/ప్రత్యాహారం) చేయాలి. కొన్ని పాఠాల్లో ‘భాం నేత్రాయ’ అని, మరికొన్నింటిలో ‘పరాంగ్ముఖుడై అర్ఘ్యం’ అని ఉంది. తరువాత హృదయపద్మంలో ‘శివ-సూర్య…’ మంత్రంతో సంహారిణీ ఉపసంస్కృతి (సమాప్తి-సంస్కారం) నిర్వహించాలి.

Verse 17

योजयेत्तेजश् चण्डाय रविनिर्माल्यमर्पयेत् अभ्यर्च्यैशे जपाद्ध्यानाद्धोमात्सर्वं रवेर्भवेत्

తన తేజస్సును చండ (సూర్యుని ఉగ్రరూపం)తో యోజించి, రవికి రవి-నిర్మాల్యాన్ని (అర్పిత మాల/అవశేషం) సమర్పించాలి. ఈశ్వరార్చన చేసి జపం, ధ్యానం, హోమం ద్వారా—అన్నీ రవిద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.