Adhyaya 66

Verse 1

आग्नेये सभागृहस्थापनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः गोपुच्छहस्तक इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः देवाज्ञां प्राप्य इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ षट्षष्टितमो ऽध्यायः साधारणप्रतिष्ठाविधानं भगवानुवाच समुदायप्रतिष्ठाञ्च वक्ष्ये सा वासुदेववत् आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे ऽश्विनौ तथा

అగ్ని పురాణంలో ‘సభాగృహస్థాపనం’ అనే పంచషష్టితమ అధ్యాయం. ఇప్పుడు ‘సాధారణ ప్రతిష్ఠావిధానం’ అనే షట్షష్టితమ అధ్యాయం ప్రారంభమగును. భగవానుడు పలికెను—సముదాయ ప్రతిష్ఠను కూడా చెప్పుదును; అది వాసుదేవ విధి ప్రకారమే. (ఆహ్వానించవలెను) ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, విశ్వేదేవులు మరియు అశ్వినులు।

Verse 2

ऋषयश् च तथा सर्वे वक्ष्ये तेषां विशेषकं यस्य देवस्य यन्नाम तस्याद्यं गृह्य चाक्षरं

అన్ని ఋషుల విషయములోనూ వారి ప్రత్యేక వర్గీకరణను నేను వివరిస్తాను. ఏ దేవునికి ఏ నామమో, ఆ నామంలోని మొదటి అక్షరాన్ని ఆధారంగా గ్రహించాలి.

Verse 3

मात्राभिर्भेदयित्वा तु दीर्घाण्यङ्गानि भेदयेत् प्रथमं कल्पयेद्वीजं सविन्दुं प्रणवं नतिं

మాత్రల ప్రకారం భేదింపజేసి, దీర్ఘ అంగాలను కూడా వేరు చేయాలి. మొదట బిందుతో కూడిన బీజాన్ని, అలాగే ప్రణవం (ఓం) మరియు నతి (నమః-రూప)ను నిర్మించాలి.

Verse 4

सर्वेषां मूलमन्त्रेण पूजनं स्थापनं तथा नियमव्रतकृच्छ्राणां मठसङ्क्रमवेश्मनां

అందరికీ మూలమంత్రం ద్వారా పూజ మరియు స్థాపన చేయాలి; అలాగే నియమాలు, వ్రతాలు, కృచ్ఛ్ర (ప్రాయశ్చిత్త తపస్సు), మఠాలు, సంక్రమ (ప్రవేశ మార్గాలు) మరియు గృహాల విషయములోనూ ఇదే విధి వర్తిస్తుంది.

Verse 5

मासोपवासं द्वादश्यां इत्य् आदिस्थापनं वदे शिलां पूर्णघटं कांस्यं सम्भारं स्थापयेत्ततः

‘ద్వాదశీనాడు మాసోపవాసం’ మొదలైన వాటితో ప్రారంభమయ్యే స్థాపన విధిని నేను వివరిస్తాను. అనంతరం శిల, పూర్ణఘటము, కాంస్య పాత్రము మరియు కావలసిన సామగ్రిని స్థాపించాలి.

Verse 6

ब्रह्मकूर्चं समाहृत्य श्रपेद् यवमयं चरुं क्षीरेण कपिलायास्तु तद्विष्णोरिति साधकः

బ్రహ్మకూర్చాన్ని సమాహరించి సాధకుడు యవమయ చరువును వండాలి; కపిలా గోవు పాలతో, ‘తద్విష్ణోః’ అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ.

Verse 7

प्रणवेनाभिघार्यैव दर्व्या सङ्घट्टयेत्ततः साधयित्वावतार्याथ विष्णुमभ्यर्च्य होमयेत्

ముందుగా ప్రణవం (ఓం)తో హవ్యద్రవ్యాన్ని అభిఘార్యము చేసి, తరువాత దర్వి (కరచి)తో కలిపి మథించాలి. సమ్యక్ సిద్ధం చేసి ఉంచి, శ్రీ విష్ణువును అభ్యర్చించి అనంతరం హోమం చేయాలి.

Verse 8

व्याहृता चैव गायत्र्या तद्विप्रासेति होमयेत् विश्वतश् चक्षुर्वेद्यैर् भूरग्नये तथैव च

వ్యాహృతులు మరియు గాయత్రీతో, ‘తద్విప్రాస…’ అని ఉచ్చరిస్తూ ఆహుతులు సమర్పించాలి. అలాగే ‘విశ్వతశ్చక్షుః’, ‘వేద్యాః’ మొదలైన విశేషణాలతో భూర్-అగ్నికి కూడా హవిస్సు అర్పించాలి.

Verse 9

सूर्याय प्रजापतये अन्तरिक्षाय होमयेत् द्यौः स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा पृथिवी महाराजकः

సూర్యునికి, ప్రజాపతికి, అంతరిక్షానికి హోమం చేయాలి. ‘ద్యౌః స్వాహా’, ‘బ్రహ్మణే స్వాహా’ అని, అలాగే ‘పృథివీ మహారాజకః’ అని ఉచ్చరిస్తూ ఆహుతులు అర్పించాలి.

Verse 10

तस्मै सोमञ्च राजानं इन्द्राद्यैर् होममाचरेत् अङ्गानि कल्पयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रणवं गतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं हुत्वा चरोर्भागान् दद्याद्दिग्बलिमादरात्

ఆ కర్మలో రాజసోమునికి, ఇంద్రాది దేవతలతో కూడి హోమం ఆచరించాలి. ఈ విధంగా ఆహుతులు సమర్పించిన తరువాత, చరు భాగాలను శ్రద్ధతో దిక్‌బలిగా సమర్పించాలి.

Verse 11

समिधो ऽष्टशतं हुत्वा पालाशांश्चाज्यहोमकं कुर्यात् पुरुषसूक्तेन इरावती तिलाष्टकं

అగ్నిలో ఎనిమిది వందల సమిధలను హుతం చేసి, పలాశ కాష్ఠాలతో కూడిన ఆజ్యహోమం చేయాలి. పురుషసూక్తంతో ఇది నిర్వహించి, తరువాత ఇరావతీ కర్మను మరియు తిలాష్టకం—ఎనిమిది విధాల నువ్వుల ఆహుతులను—విధివిధానంగా చేయాలి.

Verse 12

हुत्वा तु ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानामनुयायिनां ग्रहाणामाहुतीर्हुत्वा लोकेशानामथो पुनः

బ్రహ్మా, విష్ణు, ఈశ (శివ) దేవుల అనుచరులైన గ్రహదేవతలకు ఆహుతులు సమర్పించిన తరువాత, మళ్లీ లోకపాలకులకు ఆహుతులు అర్పించాలి।

Verse 13

पर्वतानां नदीनाञ्च समुद्राणां तथाअहुतीः हुत्वा च व्याहृतीर्दद्द्यात् स्रुवपूर्णाहुतित्रयं

పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలను ఆహ్వానిస్తూ అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, తరువాత వ్యాహృతులతో స్రువం నిండా మూడు పూర్తి ఆహుతులు ఇవ్వాలి।

Verse 14

वौषडन्तेन मन्त्रेण वैष्णवेन पितामह पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य दत्वाचार्याय दक्षिणां

ఓ పితామహా! ‘వౌషట్’తో ముగిసే వైష్ణవ మంత్రంతో పంచగవ్యము మరియు చరువును ప్రసాదంగా స్వీకరించి, ఆచార్యునికి విధిపూర్వక దక్షిణ సమర్పించాలి।

Verse 15

तिलपात्रं हेमयुक्तं सवस्त्रं गामलङ्कृतां प्रीयतां भगवान् विष्णुरित्युत्सृजेद्व्रतं बुधः

బంగారంతో అలంకరించిన నువ్వుల పాత్రను వస్త్రంతో సహా దానం చేసి, అలంకృత గోవును సమర్పించి—‘భగవాన్ విష్ణువు ప్రసన్నుడగుగాక’ అని చెప్పి జ్ఞాని వ్రతాన్ని ముగించాలి।

Verse 16

मासोपवासादेरन्यां प्रतिष्ठां वच्मि पूर्णतः यज्ञेनातोष्य देवेशं श्रपयेद्वैष्णवं चरुं

ఇప్పుడు మాసోపవాసం మొదలైన వాటితో ప్రారంభమయ్యే మరో ప్రతిష్ఠా విధిని పూర్తిగా వివరిస్తాను। యజ్ఞంతో దేవేశ్వరుని తృప్తిపరచి వైష్ణవ చరువును వండాలి।

Verse 17

तिलतण्डुलनीवारैः श्यामाकैर् अथवा यवैः आज्येनाधार्य चोत्तार्य होमयेन्मूर्तिमन्त्रकैः

నువ్వులు, బియ్యపు గింజలు, నీవార, శ్యామాక లేదా యవాలు—వాటిని ఘృతంతో ఆధారమిచ్చి పైకి ఎత్తి, మూర్తి-మంత్రాలతో హోమం చేయవలెను।

Verse 18

विष्ण्वादीनां मासपानां तदन्ते होमयेत् पुनः ॐ विष्णवे स्वाहा ॐ विष्णवे निभूयपाय स्वाहा ॐ विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहा ॐ नरसिंहाय स्वाहा ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा द्वादशाश्वत्थसमिधो होमयेद्घृतसम्प्लुताः

విష్ణువుతో ప్రారంభమయ్యే మాసిక పానార్పణల అనంతరం మళ్లీ హోమం చేయవలెను—“ఓం విష్ణవే స్వాహా”, “ఓం విష్ణవే నిభూయపాయ స్వాహా”, “ఓం విష్ణవే శిపివిష్టాయ స్వాహా”, “ఓం నరసింహాయ స్వాహా”, “ఓం పురుషోత్తమాయ స్వాహా।” ఘృతంతో తడిపిన అశ్వత్థ సమిధలను పన్నెండు అగ్నిలో ఆహుతి చేయాలి।

Verse 19

विष्णो रराटमन्त्रेण ततो द्वादश चाहुतीः एवं दत्वा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः एतान् दत्वा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ विष्णवे प्रवृषाय स्वाहा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इदं विष्णुरिरावती चरोर्द्वादश आहुतीः

తదనంతరం ‘విష్ణు-రరాట’ మంత్రంతో పన్నెండు ఆహుతులు సమర్పించాలి. (కొన్ని ప్రతుల్లో “ఏవం దత్వా”, మరికొన్నింటిలో “ఏతాన్ దత్వా”; మరో పాఠంలో ఆహుతి వాక్యం “ఓం విష్ణవే ప్రవృషాయ స్వాహా” అని ఉంది.) ఈ విధంగా విష్ణువుకూ ఇరావతీకూ చరు యొక్క పన్నెండు ఆహుతులు చేయాలి।

Verse 20

हुत्वा चाज्याहुतीस्तद्वत्तद्विप्रासेति होमयेत् शेषहोमं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतित्रयं

అదేవిధంగా ఘృత ఆహుతులు సమర్పించి, “తద్ విప్రాసే” అని ముగిసే మంత్రప్రకారం హోమం చేయాలి. తరువాత శేష-హోమం పూర్తిచేసి, మూడు పూర్ణాహుతులు అర్పించాలి।

Verse 21

युञ्जतेत्यनुवाकन्तु जप्त्वा प्राशीत वै चरुं प्रणवेन स्वशब्दान्ते कृत्वा पात्रे तु पैप्पले

“యుఞ్జతే…” అని ప్రారంభమయ్యే అనువాకాన్ని జపించి, నిజంగా చరువును ప్రాశనం చేయాలి. తన నియత వాక్యాంతంలో ప్రణవం (ఓం) జోడించి, దానిని పిప్పల పాత్రలో ఉంచాలి।

Verse 22

ततो मासाधिपानान्तु विप्रान् द्वादश भोजयेत् त्रयोदश गुरुस्तत्र तेभ्यो दद्यात्त्रयोदश

ఆ తరువాత నెలల అధిపతులైన పన్నెండు బ్రాహ్మణులను భోజనం చేయించాలి; వారిలో పదమూడవవాడు గురువు (ఆచార్యుడు)గా ఉండాలి. ఆ బ్రాహ్మణులకు పదమూడు దానాలు/దక్షిణలు ఇవ్వాలి.

Verse 23

कुम्भान् स्वाद्वम्बुसंयुक्तान् सच्छत्रोपानहान्वितान्

మధురమైన నీటితో నిండిన కుంభాలను దానం చేయాలి; వాటితో పాటు మంచి ఛత్రం మరియు పాదుకలు/చెప్పులు కూడా ఇవ్వాలి.

Verse 24

गावः प्रीतिं समायान्तु प्रचरन्तु प्रहर्षिताः इति गोपथमुत्सृज्य यूपं तत्र निवेशयेत्

“ఆవులు సంతోషాన్ని పొందుగాక, ఆనందంతో సంచరించుగాక” అని చెప్పి వాటిని గోపథంలో విడిచిపెట్టి, అదే స్థలంలో యూపం (యజ్ఞస్తంభం) స్థాపించాలి.

Verse 25

दशहस्तं प्रपाअराममठसङ्क्रमणादिषु गृहे च होममेवन्तु कृत्वा सर्वं यथाविधि

ప్రపా (జలశాల), ఉద్యానం, మఠం, సంక్రమణ/సీమా-సంబంధ కర్మలు మొదలైన చోట్లలోను, ఇంటిలోను, దశహస్త ప్రమాణాన్ని పాటిస్తూ కేవలం హోమం చేసి, అనంతరం సమస్తాన్ని విధిపూర్వకంగా పూర్తి చేయాలి.

Verse 26

पूर्वोक्तेन विधानेन प्रविशेच्च गृहं गृही अनिवारितमन्नाद्यं सर्वेष्वेतेषु कारयेत्

ముందు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి గృహస్థుడు ఇంటిలో ప్రవేశించాలి; మరియు ఈ అన్ని కర్మలలో అన్నాదులు నిర్బంధం లేకుండా అందేలా చేయాలి.

Verse 27

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया यथाशक्त्या विचक्षणैः आरामं कारयेद्यस्तु नन्दने स चिरं वसेत्

విచక్షణులు తమ శక్తి మేరకు ద్విజులకు దక్షిణ ఇవ్వాలి. మరియు ఎవడు ఆరామం (ఉద్యానం) నిర్మింపజేస్తాడో, అతడు ఇంద్రుని నందనవనంలో దీర్ఘకాలం నివసిస్తాడు.

Verse 28

मठप्रदानात् स्वर्लोके शक्रलोके वसेत्ततः प्रपादानाद्वारुणेन सङ्क्रमेण वसेद्दिवि

మఠాన్ని దానం చేస్తే స్వర్గలోకంలో, ముఖ్యంగా శక్ర (ఇంద్ర) లోకంలో నివాసం లభిస్తుంది. ప్రపా (తాగునీటి స్థానం) దానం చేస్తే వరుణసంబంధ శుభసంక్రమ మార్గం ద్వారా దివ్యలోకంలో నివసిస్తాడు.

Verse 29

इष्टकासेतुकारी च गोलोके मार्गकृद्गवां नियमव्रतकृद्विष्णुः कृच्छ्रकृत्सर्वपापहा

ఇష్టకాసేతు (ఇటుకల వంతెన/బంధం) నిర్మించేవాడు, గోలోకంలో గోవులకు మార్గం చేయేవాడు; నియమవ్రతాలు ఆచరించేవాడు, విష్ణుభక్తుడు, కృచ్ఛ్ర ప్రాయశ్చిత్తం చేయువాడు—ఇవన్నీ సమస్త పాపాలను నశింపజేసేవారే.

Verse 30

गृहं दत्वा वसेत्स्वर्गे यावदाभूतसम्प्लवं अञ्जतेत्यनुवाकस्तु इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वाद्वन्नसंयुक्तानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः समुदायप्रतिष्ठेष्टा शिवादीनां गृहात्मनां

గృహాన్ని దానం చేస్తే మహాప్రళయం వరకు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు. అలాగే గృహాంతర్వాసి దేవతలుగా శివాది దేవతల సమూహ ప్రతిష్ఠ (స్థాపన/నిధి) చేయవలెను.