Adhyaya 61

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वासुदेवप्रतिष्ठादिकथनं नाम षष्टितमो ऽध्यायः अथ एकषष्टितमो ऽध्यायः द्वारप्रतिष्ठाध्वजारोहाणादिविधिः भगवानुवाच वक्षे चावभृतस्नानं विष्णोर् नत्वेति होमयेत् एकाशीतिपदे कुम्भान् स्थाप्य संस्थापयेद्धरिं

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో “వాసుదేవ ప్రతిష్ఠాది కథనం” అనే షష్టితమ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక ఏకషష్టితమ అధ్యాయం—“ద్వారప్రతిష్ఠ, ధ్వజారోహణాది విధి.” భగవానుడు పలికెను—నేను అవభృతస్నానాన్ని వివరిస్తాను; ‘విష్ణువుకు నమస్కరించి’ అనే ఉచ్చారణతో హోమం చేయాలి. ఎనభై ఒక స్థానాలలో కుంభాలను స్థాపించి హరిని (విష్ణువును) ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 2

पूजयेद् गन्धपुष्पाद्यैर् बलिं दत्वा गुरुं यजेत् द्वारप्रतिष्ठां वक्ष्यामि द्वाराधो हेम वै ददेत्

గంధపుష్పాదులతో పూజ చేయాలి; బలిని సమర్పించి గురువును పూజించి గౌరవించాలి. ఇప్పుడు ద్వారప్రతిష్ఠను వివరిస్తాను—ద్వారం క్రింద తప్పక బంగారాన్ని ఉంచాలి.

Verse 3

अष्टभिः कलशैः स्थाप्य शाखोदुम्बरकौ गुरुः गन्धादिभिः समभ्यर्च्य मन्त्रैर् वेदादिभिर्गुरुः

ఎనిమిది కలశాలతో ప్రతిష్ఠ చేసి, శాఖా మరియు ఉదుంబరంతో గురువును స్థాపించాలి. తరువాత గంధాది ద్రవ్యాలతో పూజించి, వేదాది మంత్రాలతో గురువును గౌరవించాలి.

Verse 4

कुण्डेषु होमयेद्वह्निं समिल्लाजतिलादिभिः दत्वा शय्यादिकञ्चाधो दद्यादाधारशक्तिकां

కుండాలలో సమిధలు, లాజాలు, నువ్వులు మొదలైన వాటితో అగ్నిలో హోమం చేయాలి. అలాగే క్రింద శయ్యాది దానమిచ్చి ‘ఆధారశక్తికా’ అనే దీక్ష/శక్తిని ప్రసాదించాలి.

Verse 5

शाखयोर्विन्यसेन्मूले देवौ चण्डप्रचण्दकौ ऊर्ध्वोदुम्बरके देवीं लक्ष्मीं सुरगणार्चितां

రెండు శాఖల మూలంలో చండ, ప్రచండ అనే రెండు దేవతలను స్థాపించాలి. అలాగే ఉదుంబరపు పైభాగంలో దేవగణార్చిత దేవి లక్ష్మిని స్థాపించాలి.

Verse 6

न्यस्याभ्यर्च्य यथान्यायं श्रीसूक्तेन चतुर्मुखं दत्वा तु श्रीफलादीनि आचार्यादेस्तु दक्षिणां

న్యాసం చేసి, నియమానుసారం శ్రీసూక్తంతో చతుర్ముఖ (బ్రహ్మ)ను పూజించాలి. తరువాత శ్రీఫలాది సమర్పించి, ఆచార్యాది వారికి దక్షిణ ఇవ్వాలి.

Verse 7

प्रतिष्ठासिद्धद्वारस्य त्वाचार्यः स्थापयेद्धरिं विष्णुर्नुकेति घ, ङ, चिह्नितपुर्स्तकद्वयपाठः समिदाज्यतिलादिभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथाभ्यर्च्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रासादादस्य प्रतिष्ठन्तु हृत्प्रतिष्ठेति तां शृणु

ప్రతిష్ఠకు ద్వారం సిద్ధమైన తరువాత ఆచార్యుడు హరి (విష్ణు)ను స్థాపించాలి. కొన్ని పాఠాలలో ‘విష్ణుర్నుకే’ ఇతి అని ఉంది. (ఙ-పాఠం ప్రకారం) సమిధలు, ఆజ్యం, నువ్వులు మొదలైన వాటితో కర్మ నిర్వహించి, తరువాత ‘అథాభ్యర్చ్య’ ప్రకారం పూజ చేసి, ప్రాసాదం నుండి (దేవతను) ప్రతిష్ఠించాలి. ‘హృత్ప్రతిష్ఠ’ అనే ఆ విధానాన్ని వినండి.

Verse 8

समाप्तौ शुकनाशाया वेद्याः प्राग्दर्भमस्तके सौवर्णं राजतं कुम्भमथवा शुक्लनिर्मितं

శుకనాశా సమాప్తిలో, వేదిక తూర్పు దర్భ-శిఖరంపై స్వర్ణమయమైన లేదా రజతమయమైన కుంభాన్ని, లేక శ్వేత (శుద్ధ) పదార్థంతో చేసిన కుంభాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 9

अष्टरत्नौषधीधातुवीजलौहान्वितं शुभं सवस्त्रं पूरितं चाद्भिर्मण्डले चाधिवासयेत्

అష్టరత్నాలు, ఔషధులు, ధాతువులు, విత్తనాలు, ఇనుముతో కూడిన శుభమైన వస్తువు (లేదా కుంభం) వస్త్రంతో కప్పి నీటితో నింపి మండలంలో అధివాసం (సంస్కారార్థ ప్రతిష్ఠ) చేయించాలి।

Verse 10

सपल्लवं नृसिंहेन हुत्वा सम्पातसञ्चितं नारायणाख्यतत्त्वेन प्राणभूतं न्यसेत्ततः

నృసింహమంత్రంతో పల్లవాలతో కూడి హోమం చేసి, సంపాత ద్వారా దానిని సంచితం చేసి, అనంతరం ‘నారాయణతత్త్వం’ ద్వారా దానిని ప్రాణస్వరూపంగా భావించి న్యాసం చేయాలి।

Verse 11

वैराजभूतान्तं ध्यायेत् प्रासादस्य सुरेश्वर ततः पुरुषवत्सर्वं प्रासादं चिन्तयेद् बुधः

హే సురేశ్వరా! ప్రాసాదాన్ని వైరాజ-భూత స్థాయి వరకు విస్తరించినదిగా ధ్యానించాలి; అనంతరం జ్ఞాని సమస్త ప్రాసాదాన్ని పురుషస్వరూపంగా భావించి చింతన చేయాలి।

Verse 12

अधो दत्वा सुवर्णं तु तद्ववद् भूतं घटं न्यसेत् गुर्वादौ दक्षिणां दद्याद् ब्राह्मणादेश् च भोजनं

కింద స్వర్ణాన్ని ఉంచి, విధిపూర్వకంగా సిద్ధం చేసిన ఘటాన్ని (కలశాన్ని) స్థాపించాలి। తరువాత ముందుగా గురువులకు మొదలైనవారికి దక్షిణ ఇవ్వాలి; బ్రాహ్మణులకు మొదలైనవారికి భోజనం సమర్పించాలి।

Verse 13

ततः पश्चाद्वेदिबन्धं तदूर्ध्वं कण्ठबन्धनं कण्ठोपरिष्टात् कर्तव्यं विमलामलसारकं

ఆ తరువాత వేదిక బంధం (వేది-బంధ) చేయాలి. దాని పైన కంఠం పైభాగంలో ‘కంఠ-బంధన’ాన్ని నిర్మించాలి; అది శుద్ధంగా, నిర్మలంగా, దృఢంగా/సారవంతంగా ఉండాలి.

Verse 14

तदूर्ध्वं वृकलं कुर्याच्चक्रञ्चाद्यं सुदर्शनं मूत्तिं श्रीवासुदेवस्य ग्रहगुप्तां निवेदयेत्

దాని పైన రక్షకమైన ‘వృకల’ను నిర్మించి, ఆద్యమైన సుదర్శన చక్రాన్ని కూడా తయారు చేయాలి. తరువాత గ్రహదోష నివారణ (గ్రహ-గుప్తి) కోసం శ్రీ వాసుదేవుని అభిషిక్త మూర్తిని నివేదించి/స్థాపించాలి.

Verse 15

कलशं वाथ कुर्वीत तदूर्ध्वं चक्रमुत्तमं वेद्याश् च परितः स्थाप्या अष्टौ विघ्नेश्वरास्त्वज

తర్వాత కలశాన్ని స్థాపించాలి; దాని పైన ఉత్తమ చక్రాన్ని ఉంచాలి. అలాగే వేదిక చుట్టూ ఎనిమిది విఘ్నేశ్వరులను (విఘ్ననాశకులను) స్థాపించాలి.

Verse 16

ः तत्त्वभूतमिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चूर्णकं कुर्यादिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदूर्ध्वं चुल्वकं कुर्यादिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अष्टौ वेद्येश्वरास्त्वज इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः चत्वारो वा चतुर्दिक्षु स्थापनीया गरुत्मतः ध्वजारोहं च वक्ष्यामि येन भूतादि नश्यति

‘తత్త్వభూతమ్’—అనే పాఠం ఘ, ఙ-చిహ్నిత ప్రతుల్లో ఉంది. దాని పైన ‘చూర్ణకం కుర్యాత్’—అనే పాఠం గ, ఙ-ప్రతుల్లో. దాని పైన ‘చుల్వకం కుర్యాత్’—అనే పాఠం ఖ, ఘ-రెండు ప్రతుల్లో. ‘అష్టౌ వేద్యేశ్వరాః’—అనే పాఠం గ, ఘ, ఙ-మూడు ప్రతుల్లో. నాలుగు దిక్కులలో గరుత్మత్ (గరుడ) ధ్వజ-చిహ్నాలను ఎనిమిది లేదా నాలుగు స్థాపించాలి. ఇప్పుడు ధ్వజారోహణాన్ని వివరిస్తాను; దానివల్ల భూతాది నశిస్తాయి.

Verse 17

प्रासादविम्बद्रव्याणां यावन्तः परमाणवः तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्ता विष्णुलोकभाक्

ప్రాసాదం మరియు విగ్రహ నిర్మాణ ద్రవ్యాలలో ఎంతమంది పరమాణువులు ఉన్నాయో, అంత సహస్ర సంవత్సరాలు దాని కర్త విష్ణులోకం (వైకుంఠం)లో భాగస్వామి అవుతాడు.

Verse 18

कुम्भाण्डवेदिविम्बानां भ्रमणाद्वायुनानघ कण्ठस्यावेष्टनाज् ज्ञेयं फलं कोटिगुणं ध्वजात्

ఓ నిర్దోషీ! కుంభాండ-అలంకారాలు, వేది, విమ్బం వాయుప్రేరితంగా చుట్టుతూ కదలడం వల్ల, అలాగే ధ్వజదండ కంఠాన్ని చుట్టుకుని రెపరెపలాడడం వల్ల, ధ్వజం ద్వారా పుణ్యఫలం కోటిగుణమవుతుందని తెలుసుకోవాలి।

Verse 19

पताकानां प्रकृतिं विद्धि दण्डं पुरुषरूपिणं प्रासादं वासुदेवस्य मूर्तिभेदं निबोध मे

పతాకల యథార్థ స్వభావాన్ని తెలుసుకో; ధ్వజదండాన్ని పురుషరూపంగా గ్రహించు; అలాగే వాసుదేవుని ప్రాసాదభేదాలు, మూర్తిభేదాలు నన్ను నుండి నేర్చుకో।

Verse 20

धारणाद्धरणीं विद्धि आकाशं शुषिरात्मकं तेजस्तत् पावकं विद्धि वायुं स्पर्शगतं तथा

ధారణధర్మం వల్ల ధరణిని తెలుసుకో; ఆకాశాన్ని శుషిర/అవకాశ స్వభావంగా గ్రహించు. తేజస్సే పావకము (అగ్ని) అని తెలుసుకో; అలాగే వాయువును స్పర్శగుణంతో కూడినదిగా తెలుసుకో।

Verse 21

पाषाणादिष्वेव जलं पार्थिवं पृथिवीगुणं प्रतिशब्दोद्भवं शब्दं स्पर्शं स्यात् कर्कशादिकं

రాయి మొదలైన వాటిలో కూడా జలం ఉంటుంది; అది పార్థివమై భూమిగుణాలతో కూడి ఉంటుంది. అక్కడ శబ్దం ప్రతిశబ్దం (ప్రతిధ్వని) నుండి ఉద్భవిస్తుంది; స్పర్శం కర్కశం మొదలైన రీతిగా ఉంటుంది।

Verse 22

शुक्लादिकं भवेद्रूपं रसमन्नादिदर्शनं धूपादिगन्धं गन्धन्तु वाग् भेर्यादिषु संस्थिता

రూపం శుక్లం మొదలైన లక్షణాలతో ఉంటుంది; రసం అన్నం మొదలైన వాటి అనుభవంతో తెలిసేది; గంధం ధూపం మొదలైన వాటి ద్వారా. అయితే శబ్దం వాక్కులోను, భేరి మొదలైన వాద్యాలలోను స్థితమై ఉంటుంది।

Verse 23

शुकनाशाश्रिता नासा बाहू तद्रथकौ स्मृतौ शिरस्त्वण्डं निगदितं कलशं मूर्धजं स्मृतं

ముక్కును శుకనాస (ప్రాసాదపు ముందుభాగ ప్రక్షేపం)గా చెప్పారు; భుజాలను దాని రథకాలు (పార్శ్వ ప్రక్షేపాలు)గా భావించారు. శిరస్సు అండం (గుమ్మటసదృశ భాగం)గా, మూర్ధజం కలశం (శిఖర కలశం)గా పేర్కొన్నారు.

Verse 24

कण्ठं कण्ठमिति ज्ञेयं स्कन्धं वेदी निगद्येते पायूपस्थे प्रणाले तु त्वक् सुधा परिकीर्तिता

కంఠాన్ని ‘కంఠ’మనే తెలుసుకోవాలి; స్కంధం (భుజసంధి/భుజం)ను ‘వేది’గా పేర్కొన్నారు. పాయు మరియు ఉపస్థ ప్రాంతంలో ‘ప్రణాల’ (నాళం/ప్రవాహమార్గం) ఉంటుంది; చర్మం (త్వక్)ను ‘సుధా’ (లేపనం/తెల్లపూత)గా ప్రకటించారు.

Verse 25

मुखं द्वारं भवेदस्य प्रतिमा जीव उच्यते तच्छक्तिं पिण्डिकां विद्धि प्रकृतिं च तदाकृतिं

దీని ముఖం దీని ‘ద్వారం’ అవుతుంది; ప్రతిమను ‘జీవ’మని అంటారు. దీని శక్తిని ‘పిండికా’ (ఆధార పీఠం)గా తెలుసుకో, దీని ప్రకృతిని దీని ‘ఆకృతి’ (రూపం)గానే గ్రహించు.

Verse 26

अपाठः धारणीं धरणीं विद्धि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीतलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पार्थिवं पृथिवीजलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः रसमास्थाय दर्शनं रसमाह्वादि दर्शनमिति ख, चिह्नितप्सुअतकपाठः निश् चलत्वञ्च गर्भोस्या अधिष्ठाता तु केशवः एवमेव हरिः साक्षात्प्रासादत्वेन संस्थितः

కొన్ని పాఠాలలో—‘ధారణీని ధరణీగా తెలుసుకో’ అని ఉంది. చిహ్నిత పాఠాలలో ‘పార్థివం’ను ఎక్కడో ‘పృథివీ తలం’గా, మరెక్కడో ‘పృథివీ జలం’గా చదువుతారు. అలాగే ‘రసాన్ని ఆశ్రయించి దర్శనం కలుగుతుంది’ లేదా ‘రస ఆహ్వానాది నుండే దర్శనం’ అనే పాఠభేదమూ ఉంది. దీని గర్భగృహం నిశ్చలత్వంతో ఉంటుంది; దాని అధిష్ఠాత దేవుడు కేశవుడు. ఈ విధంగా హరి స్వయంగా సాక్షాత్ ప్రాసాదరూపంగా స్థాపితుడై ఉన్నాడు.

Verse 27

जङ्घा त्वस्य शिवो ज्ञेयः स्कन्धे धाता व्यवस्थितः ऊर्ध्वभागे स्थितो विष्णुरेवं तस्य स्थितस्य हि

దీని జంఘాలలో శివుడు నివసిస్తున్నాడని తెలుసుకో; స్కంధ ప్రాంతంలో ధాతా స్థాపితుడై ఉన్నాడు; మరియు ఊర్ధ్వభాగంలో విష్ణువు స్థితుడై ఉన్నాడు—ఇదే దాని (దైవ) స్థితి.

Verse 28

प्रासादस्य प्रतिष्ठान्तु ध्वजरूपेण मे शृणु ध्वजं कृत्वा सुरैर् दैत्या जिताः शस्त्रादिचिह्नितं

ఇప్పుడు నా నుండి ధ్వజరూపంగా ప్రాసాద ప్రతిష్ఠను వినుము. ఆయుధాది చిహ్నాలతో గుర్తించబడిన ధ్వజాన్ని చేసి, అందులో దేవతలచే జయింపబడిన దైత్యులను చిత్రించవలెను.

Verse 29

अण्डोर्ध्वं कलशं न्यस्य तदूर्ध्वं विन्यसेद्ध्वजं विम्बार्धमानं दण्डस्य त्रिभागेनाथ कारयेत्

అండ భాగం పై కలశాన్ని నిలిపి, దాని పై ధ్వజాన్ని స్థాపించాలి. తరువాత దండం యొక్క మూడో భాగ ప్రమాణానుసారం అర్ధమానమైన విమ్బాన్ని (వృత్తాకార పలకను) చేయించాలి.

Verse 30

अष्टारं द्वादशारं वा मध्ये मूर्तिमतान्वितं नारसिंहेन तार्क्ष्येण ध्वजदण्डस्तु निर्ब्रणः

ఎనిమిది ఆరాలు గాని పన్నెండు ఆరాలు గాని గల చక్రాన్ని చేయించాలి; మధ్యలో మూర్తియుక్త రూపం ఉండాలి. అది నరసింహుడు మరియు తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) తో కూడి ఉండవచ్చు. ధ్వజదండం గాయములూ లోపములూ లేనిదై శుద్ధంగా ఉండాలి.

Verse 31

प्रासादस्य तु विस्तारो मानं दण्डस्य कीर्तितं शिखरार्धेन वा कुर्यात् तृतीयार्धेन वा पुनः

ప్రాసాద విస్తారమే దండ ప్రమాణమని చెప్పబడింది. దానిని శిఖరార్ధంతో గాని, లేదా మళ్లీ దాని మూడో భాగంతో గాని నిర్ణయించాలి.

Verse 32

द्वारस्य दैर्घ्याद् द्विगुणं दण्डं वा परिकल्पयेत् ध्वजयष्टिर्देवगृहे ऐशान्यां वायवेथवा

ద్వారం పొడవుకు రెండింతల దండాన్ని కూడా నిర్ణయించవచ్చు. దేవగృహంలో ధ్వజయష్టిని ఈశాన్య (ఉత్తర-తూర్పు) లేదా వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిశలో స్థాపించాలి.

Verse 33

क्षौमाद्यैश् च ध्वजं कुर्याद्विचित्रं वैकवर्णकं घण्टाचामरकिङ्किण्या भूषितं पापनाशनं

క్షౌమాది వస్త్రాలతో నానావర్ణములైన విచిత్ర ధ్వజాన్ని చేయవలెను. దానిని గంట, చామరము, కింకిణీలతో అలంకరించాలి; అటువంటి ధ్వజము పాపనాశకము.

Verse 34

दण्डाग्राद्धरणीं यावद्धस्तैकं विस्तरेण तु महाध्वजः सर्वदः स्यात्तुर्यांशाद्धीनतोर्चितः

దండాగ్రం నుండి భూమివరకు వెడల్పు ఒక హస్తమైతే అది ‘మహాధ్వజం’ అని, సర్వఫలప్రదమని చెప్పబడింది. నాలుగవ భాగం తగ్గితే అది హీనమైనదైనా పూజార్హమే.

Verse 35

ध्वजे चार्धेन विज्ञेया पताका मानवर्जिता विस्तरेण ध्वजः कार्यो विंशदङ्गुलसन्निभः

ధ్వజ విషయంలో, మానవాకృతి చిహ్నాన్ని విడిచి, పతాకను దాని అర్ధమానంగా గ్రహించాలి. ధ్వజ వెడల్పు సుమారు ఇరవై అంగుళముల పరిమాణంగా చేయాలి.

Verse 36

अधिवासविधानेन चक्रं दण्डं ध्वजं तथा जिताः शक्त्यादिचिह्नितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जिताः शक्रादिचिह्नितमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विम्बार्धमानं चक्रन्तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विचित्रञ्चैव वर्णकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देववत् सकलं कृत्वा मण्डपस्नपनादिकं

అధివాస విధానమున ప్రకారం చక్రం, దండం, ధ్వజమును కూడా స్థాపించాలి; అవి శక్తి మొదలైన చిహ్నాలతో గుర్తింపబడినవై ఉండాలి (కొన్ని పాఠాలలో—శక్రాది చిహ్నాలు). చక్ర పరిమాణం విగ్రహ పరిమాణానికి అర్ధముగా ఉండాలి, మరియు అది విచిత్ర వర్ణాలతో రంగవేయబడాలి. సమస్తాన్ని దేవునివలె సిద్ధం చేసి మండపస్నపనాది కర్మలను నిర్వహించాలి.

Verse 37

नेत्रोन्मीलनकं त्यक्ता पूर्वोक्तं सर्वमाचरेत् अधिवासयेच्च विधिना शय्यायां स्थाप्य देशिकः

‘నేత్రోన్మీలన’ కర్మను విడిచి, దేశికుడు ముందుగా చెప్పిన సమస్త విధులను ఆచరించాలి. తరువాత విధిప్రకారం (విగ్రహం/దేవతను) శయ్యపై స్థాపించి అధివాసనాన్ని నిర్వహించాలి.

Verse 38

ततः सहस्रशीर्षेति सूक्तं चक्रे न्यसेद् बुधः तथा सुदर्शनं मन्त्रं मनस्तत्त्वं निवेशयेत्

అనంతరం బుద్ధిమంతుడైన సాధకుడు ‘సహస్రశీర్షా’తో ప్రారంభమయ్యే సూక్తమును దివ్యచక్రంపై న్యాసం చేయవలెను. అలాగే సుదర్శనమంత్రాన్ని స్థాపించి, అందులో మనస్తత్త్వాన్ని నివేశింపవలెను.

Verse 39

मनोरूपेण तस्यैव सजीवकरणं स्मृतं अरेषु मूर्तयो न्यस्याः केशवाद्याः सुरोत्तम

దాని సజీవకరణం కేవలం మానసిక రూప ధ్యానముచేతనే చేయబడుతుందని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఓ దేవోత్తమా! అరకలలో (స్పోక్స్‌లో) కేశవాది మూర్తులను న్యాసం చేయవలెను.

Verse 40

नाभ्यब्जप्रतिनेमीषु न्यसेत्तत्त्वानि देशिकः नृसिंहं विश्वरूपं वा अब्जमध्ये निवेशयेत्

దేశిక ఆచార్యుడు నాభికమలం, దళాలు మరియు పరివేష్టిత నేమిపై తత్త్వాలను న్యాసం చేయవలెను; మరియు కమలమధ్యంలో నృసింహమును లేదా విశ్వరూపమును స్థాపించవలెను.

Verse 41

सकलं विन्यसेद्दण्डे सूत्रात्मानं सजीवकं निष्कलं परमात्मानं ध्वजे ध्यायन् न्यसेद्धरिं

ధ్వజదండంలో ‘సకల’ రూపాన్ని విన్యసించవలెను, ప్రాణశక్తితో కూడిన సూత్రాత్మను ధ్యానిస్తూ. మరియు ‘నిష్కల’ పరమాత్మను ధ్యానించి ధ్వజంలో హరిని న్యాసం చేయవలెను.

Verse 42

तच्छक्तिं व्यापिनीं ध्यायेद् ध्वजरूपां बलाबलां मण्डपे स्थाप्य चाभ्यर्च्य होमं कुण्डेषु कारयेत्

ఆ సర్వవ్యాపినీ శక్తిని ధ్యానించవలెను; ఆమె ధ్వజరూపంగా బలప్రదాయిని, దౌర్బల్యనాశినిగా భావించబడును. తరువాత మండపంలో స్థాపించి విధివిధానంగా ఆరాధించి కుండాలలో హోమం చేయించవలెను.

Verse 43

कलशे स्वर्णकलशं न्यस्य रत्नानि पञ्च च स्थापयेच्चक्रमन्त्रेण स्वर्णचक्रमधस्ततः

కలశంపై స్వర్ణకలశాన్ని ఉంచి ఐదు రత్నాలను కూడా స్థాపించాలి. అనంతరం చక్రమంత్రంతో దాని క్రింద స్వర్ణచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 44

पारदेन तु सम्प्लाव्य नेत्रपट्टेन च्छादयेत् ततो निवेशयेच्चक्रं तन्मध्ये नृहरिं स्मरेत्

పారదంతో బాగా ప్రక్షాళనం చేసి నేత్రపట్టంతో కప్పాలి. తరువాత చక్రాన్ని స్థాపించి దాని మధ్యలో నృహరిని స్మరించి ధ్యానించాలి.

Verse 45

ॐ क्षों नृसिंहाय नमः पूजयेत् स्थापयेद्धरिं ततो ध्वजं गृहीत्वा तु यजमानः सबान्धवः

‘ఓం క్షోం నృసింహాయ నమః’ అని జపించి హరిని పూజించి ప్రతిష్ఠించాలి. తరువాత ధ్వజాన్ని తీసుకొని యజమానుడు బంధువులతో కలిసి విధిని కొనసాగించాలి.

Verse 46

इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डले इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः स्वर्णचक्रन्तु मध्यत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नेत्रं यत्नेन च्छादयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्षौं नृसिंहाय नम इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दधिभक्तयुते पात्रे ध्वजस्याग्रं निवेशयेत् ध्रुवाद्येन फडन्तेन ध्वजं मन्त्रेण पूजयेत्

పెరుగు మరియు అన్నం కలిపిన పాత్రలో ధ్వజపు అగ్రభాగాన్ని స్థాపించాలి. తరువాత ‘ధ్రువా-’తో ప్రారంభమై ‘ఫడ్’తో ముగిసే మంత్రంతో ధ్వజాన్ని పూజించాలి.

Verse 47

शिरस्याधाय तत् पात्रं नारायनमनुस्मरन् प्रदक्षिणं तु कुर्वीत तुर्यमङ्गलनिःस्वनैः

ఆ పాత్రను శిరస్సుపై ఉంచుకొని నారాయణుని అనుస్మరిస్తూ ప్రదక్షిణ చేయాలి; మంగళకర వాద్యనాదాలు తోడుగా ఉండాలి.

Verse 48

ततो निवेशयेत् दण्डं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण तु मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन ध्वजं मुञ्चेद्विचक्षणः

ఆపై అష్టాక్షరీ మంత్రంతో ధ్వజదండాన్ని స్థాపించాలి. ‘ముఞ్చామి త్వా’ అని ప్రారంభమయ్యే సూక్తంతో వివేకవంతుడైన ఋత్విక్ ధ్వజాన్ని విప్పి విడిపించాలి.

Verse 49

पात्रं ध्वजं कुञ्जरादि दद्यादाचार्यके द्विजः एष साधारणः प्रोक्तो ध्वजस्यारोहणे विधिः

ద్విజుడు ఆచార్యునికి పాత్రను, ధ్వజాన్ని, అలాగే ఏనుగు మొదలైన దానాలను సమర్పించాలి. ధ్వజారోహణానికి ఇది సాధారణ విధిగా చెప్పబడింది.

Verse 50

यस्य देवस्य यच्चिह्नं तन्मन्त्रेण स्थिरं चरेत् स्वर्गत्वा ध्वजदानात्तु राजा बली भवेत्

ఏ దేవునికి ఏ చిహ్నమో, దానిని ధ్వజంపై దృఢంగా ఏర్పాటు చేసి, ఆ దేవుని మంత్రంతోనే కర్మాచరణ చేయాలి. ధ్వజదానంతో రాజు స్వర్గాన్ని పొందిన తరువాత బలవంతుడవుతాడు.