Adhyaya 60

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अधिवासनं नाम ऊनषष्टितमो ऽध्यायः अथ षष्टितमोध्यायः वासुदेवप्रतिष्ठादिविधिः भगवानुवाच पिण्डिकास्थापनार्थन्तु गर्भागारं तु सप्तधा विभजेद् ब्रह्मभागे तु प्रतिमां स्थापयेद् बुधः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ‘అధివాసన’ అనే యాభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు అరవయ్యవ అధ్యాయం ప్రారంభం—‘వాసుదేవ ప్రతిష్ఠాది విధి’. భగవానుడు పలికెను: ‘పిండికా (ఆధార పీఠం) స్థాపనార్థం గర్భగృహాన్ని ఏడు భాగాలుగా విభజించాలి; బ్రహ్మభాగంలో జ్ఞాని ప్రతిమను స్థాపించాలి।’

Verse 2

देवमनुषपैशाचभागेषु न कदाचन ब्रह्मभागं परित्यज्य किञ्चिदाश्रित्य चाण्डज

హే అండజా! దేవ, మనుష్య, పైశాచ భాగాలను కేటాయించేటప్పుడు ఎప్పుడూ బ్రహ్మభాగాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు; బదులుగా ఆ బ్రహ్మభాగాన్ని ఆశ్రయించి (దాని గౌరవార్థం) ఎల్లప్పుడూ ఏదో ఒకటి విడిగా ఉంచాలి।

Verse 3

देवमानुषभागाभ्यां स्थाप्या यत्नात्तु पिण्डिका नपुंसककशिलायान्तु रत्नन्यासं समाचरेत्

దైవ-మానవ భాగాల నిర్దిష్ట ప్రమాణాలను అనుసరించి యత్నపూర్వకంగా పిండికను స్థాపించాలి. అలాగే నపుంసక (లింగనిర్ణయంలేని) శిలలో విధివిధానంగా రత్నన్యాసం చేయాలి.

Verse 4

नारसिंहेन हुत्वा रत्नन्यासं च तेन वै चतस्रः स्थापयेच्च गा इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपठः घोषयेच्च ततो मखे इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेदाशु पिण्डिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वर्णन्यासमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः व्रीहीन् रत्नांस्त्रिधातूंश् च लोहादींश् चन्दनादिकान्

నరసింహ మంత్ర/విధితో హోమం చేసి, అదే విధితో రత్నన్యాసం చేయాలి. తరువాత “గా” అనే ఉచ్చారణతో నాలుగు స్థానం/దిక్కులను స్థాపించాలి; యజ్ఞంలో నియత ప్రకటన చేయాలి; త్వరగా పిండికను ఉంచాలి; మరియు వర్ణన్యాసం చేయాలి. అనంతరం వ్రీహి ధాన్యం, రత్నాలు, త్రిధాతు, ఇనుము మొదలైన లోహాలు, చందనాది ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి/విన్యసించాలి.

Verse 5

पूर्वादिनवगर्तेषु न्यसेन् मध्ये यथारुचि अथ चेन्द्रादिमन्त्रैश् च गर्तो गुग्गुलुनावृतः

తూర్పు మొదలైన తొమ్మిది గర్తాలలో విధివిధానంగా విన్యాసం చేయాలి; మధ్య గర్తాన్ని తన ఇష్టానుసారం అమర్చాలి. తరువాత ఇంద్రాది మంత్రాలతో గర్తాన్ని గుగ్గులు (రెసిన్)తో ఆవరించాలి/కప్పాలి.

Verse 6

रत्नन्यासविधिं कृत्वा प्रतिमामालभेद्गुरुः सशलाकैर् दर्भपुञ्जैश् च सहदेवैः समन्वितैः

రత్నన్యాస విధిని నిర్వహించిన తరువాత గురువు ప్రతిమపై సంస్కారారంభం (ఆలంభం) చేయాలి. శలాకలు, దర్భపు గుత్తులు మరియు సహదేవతల ఆహ్వానంతో కూడి ఉండాలి.

Verse 7

सवाह्यन्तैश् च संस्कृत्य पञ्चगव्येन शोधयेत् प्रोक्षयेद्दर्भतोयेन नदीतीर्थोदकेन च

బాహ్య-ఆంతరిక సహాయక సంస్కారాలతో యథావిధిగా సంస్కరించి పంచగవ్యంతో శుద్ధి చేయాలి. దర్భతో సంస్కరించిన నీటితోను, నది/తీర్థ జలంతోను ప్రోక్షణ చేయాలి.

Verse 8

होमार्थे खण्डिलं कुर्यात् सिकताभिः समन्ततः सार्धहस्तप्रमाणं तु चतुरस्रं सुशोभनं

హోమార్థంగా ఖండిలం (హోమస్థలం) సిద్ధం చేయాలి; చుట్టూ ఇసుకను పరచాలి. అది ఒకన్నర హస్త ప్రమాణముతో, సుగుణంగా అందమైన చతురస్రంగా ఉండాలి.

Verse 9

अष्टदिक्षु यथान्यासं कलशानपि विन्यसेत् पूर्वाद्यानष्टवर्णेन अग्निमानीय संस्कृतं

అష్టదిక్కులలో విధి ప్రకారం కలశాలను విన్యసించాలి. తరువాత తూర్పు నుండి ప్రారంభించి అష్టాక్షర మంత్రంతో సంస్కృతమైన అగ్నిని తీసుకొని స్థాపించాలి.

Verse 10

त्वमग्नेद्युभिरिति गायत्र्या समिधो हुनेत् अष्टार्णेनाष्टशतकं आज्यं पूर्णां प्रदापयेत्

“త్వమగ్నే ద్యుభిః …” అని ప్రారంభమయ్యే గాయత్రీని జపిస్తూ సమిధలను అగ్నిలో హోమం చేయాలి. తరువాత అష్టాక్షర మంత్రంతో ఎనిమిది వందల నెయ్యి ఆహుతులు ఇచ్చి, చివరగా పూర్ణాహుతి చేయాలి.

Verse 11

शान्त्युदकं आम्रपत्रैः मूलेन शतमन्त्रितं सिञ्चेद्देवस्य तन्मूर्ध्नि श्रीश् च ते ह्य् अनया ऋचा

మామిడి ఆకులతో, మూలమంత్రంతో వందసార్లు అభిమంత్రితమైన శాంత్యుదకాన్ని దేవుని శిరస్సుపై చల్లాలి; అలాగే “శ్రీశ్చ తే …” అనే ఋచను పఠించాలి.

Verse 12

ब्रह्मयानेन चोद्धृत्य उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते तद्विष्णोरिति मन्त्रेण प्रासादाभिमुखं नयेत्

బ్రహ్మయానంపై దానిని ఎత్తి “ఉత్తిష్ఠ బ్రహ్మణస్పతే” అని జపించాలి; మరియు “తద్విష్ణోః …” మంత్రంతో ఆలయాభిముఖంగా నడిపించాలి.

Verse 13

शिविकायां हरिं स्थाप्य भ्रामयीत पुरादिकं गीतवेदादिशब्दैश् च प्रासादद्वारि धारयेत्

హరిని శివికపై ప్రతిష్ఠించి నగరమూ పరిసర ప్రాంతాలూ చుట్టి తిప్పాలి. గీతాలు, వేదపాఠం మొదలైన ధ్వనులతో అనంతరం దేవాలయ ద్వారంలో నిలుపాలి.

Verse 14

इतपुस्तकत्रयपाठः अष्टान्तेनाष्टशतकमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शान्त्युदकमाज्यपात्रैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्मपात्रेणेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गीतवाद्यादिशब्दैश् च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्त्रीभिर्विप्रैर् मङ्गलाष्टघटैः संस्नापयेद्धरिं ततो गन्धादिनाभ्यर्च्य मूलमन्त्रेण देशिकः

(కొన్ని ప్రతుల్లో పాఠాంతరాలు—‘అష్టాంతంతో 108’; ‘శాంత్యుదకము మరియు నెయ్యి పాత్రలతో’; ‘బ్రహ్మపాత్రతో’; ‘గీత-వాద్య ధ్వనులతో’)। అనంతరం స్త్రీలు, బ్రాహ్మణులతో కలిసి మంగళకరమైన ఎనిమిది కలశాలతో హరికి అభిషేకం చేయాలి. తరువాత దేశికుడు మూలమంత్రం జపిస్తూ చందనం మొదలైన ఉపచారాలతో ఆరాధించాలి.

Verse 15

अतो देवेति वस्त्राद्यमष्टाङ्गार्घ्यं निवेद्य च स्थिरे लग्ने पिण्डिकायां देवस्य त्वेति धारयेत्

‘అతో దేవే…’ అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వస్త్రాదులను సమర్పించి అష్టాంగ అర్ఘ్యాన్ని నివేదించాలి. స్థిరమైన శుభ లగ్నంలో ‘దేవస్య త్వం…’ మంత్రంతో పిండికపై స్థాపించాలి.

Verse 16

ॐ त्रैलोक्यविक्रान्ताय नमस्तेस्तु त्रिविक्रम संस्थ्याप्य पिण्डिकायान्तु स्थिरं कुर्याद्विचक्षणः

“ఓం. త్రైలోక్యవిక్రాంత త్రివిక్రమా! నీకు నమస్కారం. విధిగా స్థాపించి వివేకి సాధకుడు పిండికపై దానిని దృఢంగా స్థిరంగా చేయాలి.”

Verse 17

ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण विश्वतश् चक्षुरित्यपि पञ्चगव्येन संस्नाप्य क्षाल्य गन्धदकेन च

‘ధ్రువా ద్యౌః’ మంత్రంతో, అలాగే ‘విశ్వతశ్చక్షుః’ మంత్రంతో కూడా పంచగవ్యంతో స్నానం చేయించాలి; తరువాత కడిగి, సుగంధ జలంతో కూడ శుద్ధి చేయాలి.

Verse 18

पूजयेत् सकलीकृत्य साङ्गं सावरणं हरिं ध्यायेत् स्वं तस्य मूर्तिन्तु पृथिवी तस्य पीठिका

పూజను సంపూర్ణంగా సమీకరించి, సాంగముగా సావరణముగా హరిని పూజించాలి. తన స్వరూపమే ఆయన మూర్తి అని ధ్యానించాలి; భూమియే ఆయన పీఠిక.

Verse 19

कल्पयेद्विग्रहं तस्य तैजसैः परमाणुभिः जीवमावाहयिष्यामि पञ्चविंशतितत्त्वगं

ఆయన విగ్రహాన్ని తేజోమయ సూక్ష్మ పరమాణువులతో కల్పించాలి. (అప్పుడు ఆచార్యుడు:) “పంచవింశతి తత్త్వమయమైన జీవసన్నిధిని నేను ఆవాహన చేస్తాను” అని ప్రకటించాలి.

Verse 20

चैतन्यं परमानन्दं जाग्रत्स्वप्नविवर्जितं देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं

అది శుద్ధ చైతన్యం, పరమానందం—జాగ్రత్, స్వప్న స్థితుల నుండి విముక్తం; దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం, అహంకారం లేనిది.

Verse 21

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं हृदयेषु व्यवस्थितं हृदयात् प्रतिमाविम्बे स्थिरो भव परेश्वर

హే పరమేశ్వరా! బ్రహ్మ నుండి తృణస్తంభం వరకు సమస్తుల హృదయాలలో నివసించువాడా, హృదయం నుండి ఈ ప్రతిమలోని ప్రతిబింబసన్నిధిలోకి వచ్చి స్థిరమవు.

Verse 22

सजीवं कुरु बिम्बं त्वं सवाह्याभ्यन्तरस्थितः अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो देहोपाधिषु संस्थितः

హే ప్రభూ! బాహ్యంగా మరియు అంతర్గతంగా స్థితుడై ఈ బింబాన్ని సజీవంగా చేయుము. అంగుష్ఠమాత్ర పురుషుడు దేహోపాధులలో నివసించుచున్నాడు.

Verse 23

ज्योतिर्ज्ञानं परं ब्रह्म एकमेवाद्वितीयकं सजीवीकरणं कृत्वा प्रणवेन निबोधयेत्

పరబ్రహ్మమే జ్యోతిర్మయమైన జ్ఞాన-చైతన్యం; అది ఏకమే, అద్వితీయం. దానిని అంతఃకరణంలో సజీవీకరించి ప్రణవం (ఓం) ద్వారా బోధించాలి.

Verse 24

सान्निध्यकरणन्नाम हृदयं स्पृश्य वै जपेत् सूक्तन्तु पौरुषं ध्यायन् इदं गुह्यमनुं जपेत्

“సాన్నిధ్యకరణ” అనే హృదయమంత్రాన్ని హృదయాన్ని స్పర్శిస్తూ నిశ్చయంగా జపించాలి. పురుషసూక్తాన్ని ధ్యానిస్తూ ఈ గుహ్య మంత్రసూత్రాన్ని జపించాలి.

Verse 25

नमस्तेस्तु सुरेशाय सन्तोषविभवात्मने मङ्गलाष्टघटे इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ज्ञानविज्ञानरूपाय ब्रह्मतेजोनुयायिने

హే సురేశా! నీకు నమస్కారం—సంతోషజనిత వైభవమే నీ స్వరూపం. నీవు జ్ఞాన-విజ్ఞాన (అనుభవసిద్ధ వివేక) స్వరూపుడవు; బ్రహ్మతేజస్సుకు అనుగామివి.

Verse 26

गुणातिक्रान्तवेशाय पुरुषाय महात्मने अक्षयाय पुराणाय विष्णो सन्निहितो भव

హే విష్ణూ! గుణాతీతుడవు, పరమపురుషుడవు, మహాత్ముడవు, అక్షయుడవు, పురాతనుడవు—ఇక్కడ సన్నిహితుడవై (ఉపస్థితుడవై) ఉండుము.

Verse 27

यच्च ते परमं तत्त्वं यच्च ज्ञानमयं वपुः तत् सर्वमेकतो लीनमस्मिन्देहे विबुध्यतां

నీ పరమ తత్త్వమేదో, నీ జ్ఞానమయమైన వపువేదో—అది అంతా ఒకటిగా ఈ దేహంలో లీనమైందని స్పష్టంగా బోధపడుగాక.

Verse 28

आत्मानं सन्निधीकृत्य ब्रह्मादिपरिवारकान् स्वनाम्ना स्थापयेदन्यानायुधान् स्वमुद्रया

ముందుగా తనను పవిత్ర సన్నిధిలో స్థాపించి, బ్రహ్మాది పరివార దేవతలను స్వనామోచ్చారణతో స్థాపించాలి; అలాగే ఇతర దివ్య ఆయుధాలను కూడా వాటి వాటి నామాలను ఉచ్చరించి, నియత ముద్రలతో స్థాపించాలి।

Verse 29

यात्रावर्षादिकं दृष्ट्वा ज्ञेयः सन्निहितो हरिः नत्वा स्तुत्वा स्तवाद्यैश् च जप्त्वा चाष्टाक्षरादिकं

యాత్రా-లక్షణాలు, అర్పణ-వర్షం (అభిషేక) మొదలైనవి చూచి అక్కడ హరి సన్నిహితుడని గ్రహించాలి. తరువాత నమస్కరించి స్తోత్రాదులతో స్తుతించి, అష్టాక్షరమంత్రం మరియు సంబంధిత (విష్ణు) మంత్రాలను జపించాలి।

Verse 30

चण्डप्रचण्डौ द्वारस्थौ निर्गत्याभ्यर्चयेद्गुरुः अग्निमण्डपमासाद्य गरुडं स्थाप्य पूजयेत्

గురు బయటికి వెళ్లి ద్వారస్థులైన చండ, ప్రచండులను అర్చించాలి. తరువాత అగ్నిమండపానికి చేరి గరుడుని స్థాపించి పూజించాలి।

Verse 31

दिगीशान् दिशि देवांश् च स्थाप्य सम्पूज्य देशिकः विश्वक्सेनं तु संस्थाप्य शङ्खचक्रादि पूजयेत्

దేశికుడు (ఆచార్యుడు) దిక్పాలకులను మరియు ఆయా దిశల దేవతలను స్థాపించి సమ్యక్ పూజించాలి. తరువాత విశ్వక్సేనుని స్థాపించి శంఖ, చక్రాది చిహ్నాలు/ఉపకరణాలను పూజించాలి।

Verse 32

सर्वपार्षदकेभ्यश् च बलिं भूतेभ्य अर्चयेत् परमवस्त्रसुवर्णादि गुरवे दक्षिणां ददेत्

సర్వ పరిషదులకు బలిని అర్పించి, భూతాలకు (తత్త్వాత్మక శక్తులకు) కూడా అర్చన చేయాలి. గురువుకు ఉత్తమ వస్త్రాలు, స్వర్ణం మొదలైన దక్షిణను సమర్పించాలి।

Verse 33

यागोपयोगिद्रव्याद्यमाचार्याय नरोर्पयेत् आचार्यदक्षिणार्धन्तु ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां ददेत्

యాగానికి ఉపయోగించిన ద్రవ్యములు మరియు ఇతర అవసర సామగ్రిని యజమాని ఆచార్యునికి సమర్పించాలి. అయితే ఆచార్యదక్షిణలో సగభాగాన్ని ఋత్విజులకు యాగదక్షిణగా ఇవ్వాలి.

Verse 34

अन्येभ्यो दक्षिणां दद्याद्भोजयेद् ब्राह्मणांस्ततः अवारितान् फलान् दद्याद्यजमानाय वै गुरुः

ఇతరులకు కూడా తగిన దక్షిణ ఇవ్వాలి; అనంతరం బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. గురువు యజమానునికి ఆపబడని ఫలములను, అంటే అతనికి చెందవలసిన ప్రాప్తిని, అందించాలి.

Verse 35

विष्णुं नयेत् प्रतिष्ठाता चात्मना सकलं कुलं य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यच्च ते परमं गुह्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यात्रावर्षादिकं कृत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अवारितफलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतिष्ठाकृदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सर्वेषामेव देवानामेष साधारणो विधिः मूलमन्त्राः पृथक्तेषां शेषं कार्यं समानकं

ప్రతిష్ఠాత దేవతను విష్ణురూపంగా నడిపించాలి; ఆ క్రియ ద్వారా అతడు తన ద్వారా తన సమస్త కులాన్ని శుద్ధి చేసి ఉన్నతికి నడిపిస్తాడు. సమస్త దేవతల ప్రతిష్ఠలో ఇది సాధారణ విధి—వారి మూలమంత్రాలు వేరువేరు, మిగిలిన కర్మలు మాత్రం ఒకే విధంగా జరుగుతాయి.