Adhyaya 58

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कलशाधिवासो नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ अष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः स्नानादिविधिः भगवानुवाच ऐशान्यां जनयेत् कुण्डं गुरुर्वह्निञ्च वैष्णवं गायत्र्यष्टशतं हुत्वा सम्पातविधिना घटान्

ఇలా ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయంలో “కలశాధివాసం” అనే యాభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు యాభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం “స్నానాది విధి” ప్రారంభం. భగవానుడు పలికెను—ఈశాన దిశలో గురువు కుండాన్ని నిర్మించి వైష్ణవ అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేయాలి; గాయత్రీ మంత్రంతో ఎనిమిది వందల ఆహుతులు సమర్పించి ‘సంపాత విధి’ ప్రకారం ఘటాలను సంస్కరించాలి।

Verse 2

प्रोक्षयेत् कारुशालायां शिल्पिभिर्मूर्तिपैर् व्रजेत् तूर्यशब्दैः कौतुकञ्च बन्धयेद्दक्षिणे करे

కారుశాలలో (కార్మికుల శాల) ప్రోక్షణం చేయాలి; శిల్పులు, మూర్తికారులతో కలిసి ముందుకు సాగాలి; తూర్యనాదాల మధ్య కుడిచేతికి కౌతుకం (రక్షాసూత్రం) కట్టాలి।

Verse 3

विष्णवे शिपिविष्टेति ऊर्णासूत्रेण सर्षपैः पट्टवस्त्रेण कर्तव्यं देशिकस्यापि कौतुकं

“విష్ణవే శిపివిష్టే” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ, ఉన్నసూత్రంతో, ఆవగింజలతో కలిసి, పట్టవస్త్రం (పట్టు/వస్త్రపట్టీ) ద్వారా కౌతుకం (రక్షాసూత్రం) సిద్ధం చేయాలి; దేశికుడు (ఆచార్యుడు) కోసం కూడా అలానే కౌతుకం చేయవలెను।

Verse 4

मण्डपे प्रतिमां स्थाप्य सवस्त्रां पूजितान् स्तुवन् नमस्तेर्च्ये सुरेशानि प्रणीते विश्वकर्मणा

మండపంలో ప్రతిమను స్థాపించి, వస్త్రాలతో అలంకరించి పూజించి స్తుతించి ఇలా పలకాలి—“నమస్కారం, ఆరాధ్య దేవీ, దేవేశ్వరీ! విశ్వకర్మ నిర్మితమైన నీకు నమః।”

Verse 5

प्रभाविताशेषजगद्धात्रि तुभ्यं नमो नमः त्वयि सम्पूजयामीशे नारायणमनामयं

సమస్త జగత్తును ధారించే, అన్ని లోకాలను ప్రవర్తింపజేసిన దేవీ! నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే ఈశ్వరా! నీలోనే నేను నిరామయుడు, నిర్దోషుడు అయిన నారాయణుని సమ్యక్‌గా పూజిస్తున్నాను.

Verse 6

रहिता शिल्पिदोषैस्त्वमृद्धियुक्ता सदा भव एवं विज्ञाप्य प्रतिमां नयेत्तां स्नानमण्डपं

“నీవు శిల్పదోషాల నుండి విముక్తురాలవై, ఎల్లప్పుడూ సమృద్ధితో యుక్తురాలవై ఉండుగాక”—ఇలా విజ్ఞప్తి చేసి ఆ ప్రతిమను స్నానమండపానికి తీసుకువెళ్లాలి.

Verse 7

शिल्पिनन्तोषयेद्द्रव्यैर् गुरवे गां प्रदापयेत् चित्रं देवेति मन्त्रेण नेत्रे चोन्मीलयेत्ततः

శిల్పిని ద్రవ్యాలతో సంతృప్తిపరచాలి; గురువుకు ఒక ఆవును దానం చేయాలి. తరువాత “చిత్రం దేవ” మంత్రంతో దేవప్రతిమకు నేత్రోన్మీలనాన్ని చేయాలి.

Verse 8

मण्डले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निर्ज्योतीति दृष्टिञ्च दद्याद्वै भद्रपीठके ततः शुक्लानि पुष्पाणि घृतं सिद्धार्थकं तथा

“మండలే”—ఇది చిహ్నిత పుస్తకపాఠం. భద్రపీఠంపై “అగ్నిర్జ్యోతిః” మంత్రంతో దృష్టి (దర్శన-న్యాస/భావన)ను ప్రసాదించాలి; తరువాత తెల్ల పుష్పాలు, నెయ్యి, అలాగే సిద్ధార్థకము (తెల్ల ఆవాలు) అర్పించాలి.

Verse 9

दूर्वां कुशाग्रं देवस्य दद्याच्छिरसि देशिकः मधुवातेति मन्त्रेण नेत्रे चाभ्यञ्जयेद्गुरुः

దేశిక ఆచార్యుడు దేవప్రతిమ శిరస్సుపై దూర్వా గడ్డి మరియు కుశాగ్రాన్ని ఉంచాలి; “మధు-వాతా…” మంత్రంతో గురువు నేత్రాలకూ అభ్యంజనం చేయాలి।

Verse 10

हिरण्यगर्भमन्त्रेण इमं मेति च कीर्तयेत् घृतेनाभ्यञ्जयेत् पश्चात् पठन् घृतवतीं पुनः

హిరణ్యగర్భ మంత్రంతో “ఇమం మే” అనే వాక్యాన్ని కూడా ఉచ్చరించాలి; అనంతరం నెయ్యితో అభ్యంజనం చేసి, పఠిస్తూ మళ్లీ “ఘృతవతీ” ఋక్‌ను జపించాలి।

Verse 11

मसूरपिष्टे नोद्वर्त्य अतो देवेति कीर्तयन् क्षालयेदुष्णतोयेन सप्त ते ऽग्रेति देशिकः

మసూర పిండితో ఉద్భర్తనం చేస్తూ “అతో దేవే…” అని జపించాలి; తరువాత దేశికుడు “సప్త తే’గ్రే…” అని పలుకుతూ గోరువెచ్చని నీటితో కడగాలి।

Verse 12

द्रुपदादिवेत्यनुलिम्पेदापो हि ष्ठेति सेचयेत् नदीजैस्तीर्थजैः स्नानं पावमानीति रत्नजैः

“ద్రుపదాదివ…” మంత్రం పఠిస్తూ లేపనం చేయాలి; “ఆపో హి ష్ఠా…” అని జపిస్తూ జలసేచనం చేయాలి। నదీ-తీర్థ జలాలతో స్నానం, రత్నాలతో శుద్ధి “పావమానీ” స్తోత్రంతో చేయాలి।

Verse 13

समुद्रं गच्छ चन्दनैस्तीर्थमृत्कलशेन च शन्नो देवीः स्नापयेच्च गायत्र्याप्युष्णवारिणा

చందనంతో పాటు తీర్థమట్టితో నింపిన కలశాన్ని తీసుకొని సముద్రానికి వెళ్లాలి. “శం నో దేవీః” మంత్రం పఠించి స్నానం చేయించాలి; అలాగే గాయత్రి జపిస్తూ గోరువెచ్చని నీటితో కూడా స్నానం చేయించాలి।

Verse 14

पञ्चमृद्धिर्हिरण्येति स्नापयेत्परमेश्वरं सिकताद्भिरिर्मं मेति वल्मीकोदघटेन च

“పఞ్చమృద్ధిః” మరియు “హిరణ్యేతి” మంత్రాలను జపించి పరమేశ్వరునికి స్నానం చేయించాలి. తరువాత ఇసుకతో “ఇర్మం మే” జపిస్తూ, వల్మీకంతో చేసిన ఘటంలో తెచ్చిన నీటితో కూడా అభిషేకం చేయాలి.

Verse 15

तद्विष्णोरिति ओषध्यद्भिर्या ओषधीति मन्त्रतः यज्ञायज्ञेति काषायैः पञ्चभिर्गव्यकैस्ततः

“తద్విష్ణోః” మంత్రం జపిస్తూ ఔషధ ద్రవ్యాలతో కర్మ చేయాలి. “యా ఔషధీః” మంత్ర విధానానుసారం, అలాగే “యజ్ఞాయయజ్ఞేతి” మంత్రంతో; తరువాత కషాయాలు మరియు గోవు పంచగవ్యాలతో తదుపరి క్రియ చేయాలి.

Verse 16

पयः पृथिव्यां मन्त्रेण याः फलिनी फलाम्बुभिः विश्वतश् चक्षुः सौम्येन पूर्वेण कलसेन च

మంత్రంతో భూమిపై పాలను అర్పించాలి/చల్లాలి. “యాః ఫలినీ” మంత్రంతో ఫలమిశ్రిత జలంతో ఫలదాయక శక్తులను ఆహ్వానించాలి. “విశ్వతశ్చక్షుః” మంత్రంతో సర్వదర్శి నేత్రాన్ని స్థాపించి, సౌమ్యమైన తూర్పు దిశ కలశంతో కూడా ఈ కర్మ చేయాలి.

Verse 17

सोमं राजानमित्येवं विष्णो रराटं दक्षतः हंसः शुचिः पश्चिमेन कुर्यादुद्वर्तनं हरेः

“సోమం రాజానమ్…” మంత్రం జపిస్తూ విష్ణువు నుదుటిని రుద్ది శుద్ధి చేయాలి. కుడి వైపు నుండి “హంసః”, ఎడమ వైపు నుండి “శుచిః” మంత్రంతో, మరియు పడమర వైపు నుండి హరికి ఉద్భర్తనం (పొడి రుద్దే శుద్ధి) చేయాలి.

Verse 18

मूर्धानन्दिवमन्त्रेण धात्रीं मांसीं च के ददेत् मानस्तोकेति मन्त्रेण गन्धद्वारेति गन्धकैः

“మూర్ధానం దివమ్…” మంత్రంతో ధాత్రీ (ఉసిరికాయ) మరియు మాంసీని సమర్పించాలి. “మా నః స్తోకే…” మంత్రంతో, అలాగే “గంధద్వారే…” వైదిక సూక్తంతో, సుగంధ ద్రవ్యాలను అర్పించాలి.

Verse 19

मयूरपिच्छेनोद्वर्त्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गायत्र्या गन्धवारिणा इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः धात्रीमांस्युदकेन चेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इदमापेति च घटैर् एताशीतिपदस्थितैः एह्येहि भगवन् विष्णो लोकानुग्राहकारक

‘నెమలి ఈకతో శరీరాన్ని ఉద్భర్తనం చేయాలి’—అని ఒక పాఠం; ‘గాయత్రీ జపిస్తూ సుగంధ జలంతో స్నానం చేయాలి’—అని మూడు పాఠాలు; ‘ధాత్రీ (ఉసిరి) మరియు మాంసీ (జటామాంసీ) కలిపిన నీటితో’—అని మరో పాఠం. తరువాత ఎనభై స్థానాలలో స్థాపించిన కలశాలతో ‘ఇదమ్ ఆపః…’ మంత్రం జపిస్తూ—‘రండి రండి, భగవాన్ విష్ణో, లోకానుగ్రహకారకా’ అని ఆహ్వానించాలి.

Verse 20

यज्ञभागं गृहाणेमं वासुदेव नमोस्तु ते अनेनावाह्य देवेशं कुर्यात् कौतुकमोचनं

‘ఓ వాసుదేవా, యజ్ఞభాగాన్ని స్వీకరించుము; నీకు నమస్కారం.’ ఈ మంత్రంతో దేవేశ్వరుణ్ని ఆహ్వానించి కౌతుక (రక్షాసూత్రం) మోచనాన్ని చేయాలి.

Verse 21

मुञ्चामि त्वेति सूक्तेन देशिकस्यापि मोचयेत् हिरण्मयेन पाद्यं दद्यादतो देवेति चार्घ्यकं

‘ముఞ్చామి త్వా…’ అని ప్రారంభమయ్యే సూక్తంతో దేశికుడు (ఆచార్యుడు)కూడా మోచనాన్ని పొందేలా చేయాలి. బంగారు పాత్రలో పాద్యం సమర్పించి, తరువాత ‘అతో దేవ…’ మంత్రంతో అర్ఘ్యాన్ని నివేదించాలి.

Verse 22

मधुवाता मधुपर्कं मयि गृह्णामि चाचमेत् अक्षन्नमीमदन्तेति किरेद्दर्वाक्षतं बुधः

‘మధువాతా…’ మంత్రం జపిస్తూ మధుపర్కాన్ని స్వీకరించి, తరువాత ఆచమనం చేయాలి. ‘అక్షన్నమీమదంతేతి’ అని పలుకుతూ పండితుడు దర్వీతో అక్షతలు (అఖండ బియ్యం) చల్లాలి.

Verse 23

काण्डान्निर्मञ्छनं कुर्याद्गन्धं गन्धवतीति च उन्नयामीति माल्यञ्च इदं विष्णुः पवित्रकं

కాండాల నుండి తంతువులను తీసి పవిత్రకం (శుద్ధి హారం/సూత్రం) సిద్ధం చేయాలి. గంధం సమర్పించేటప్పుడు ‘గంధవతీ’ అని పలకాలి; మాలను పైకి ఎత్తి స్థాపించేటప్పుడు ‘ఉన్నయామి’ అని పలకాలి. ఇది విష్ణువుకు పవిత్రక విధి.

Verse 24

वृहस्पते वस्त्रयुग्मं वेदाहमित्युत्तरीयकं महाव्रतेन सकलीपुष्पं चौषधयः क्षिपेत्

బృహస్పతికి ‘వేదాహమ్’ మంత్రం జపిస్తూ వస్త్రయుగ్మాన్ని అర్పించాలి; ‘మహావ్రతేన’ మంత్రంతో ఉత్తరీయ వస్త్రాన్ని సమర్పించాలి; అలాగే ‘సకలీ’ పుష్పం మరియు ఔషధ ద్రవ్యాలను కూడా అర్పించాలి।

Verse 25

धूपं दद्याद्धूरसीति विभ्राट्सूक्तेन चाञ्जनं युञ्जन्तीति च तिलकं दीर्घायुष्ट्वेति माल्यकं

‘ధూరసి’ మంత్రంతో ధూపం అర్పించాలి; విభ్రాట్-సూక్తంతో అంజనం (కాజల్) సమర్పించాలి; ‘యుఞ్జంతీ’ మంత్రంతో తిలకం పెట్టాలి; ‘దీర్ఘాయుష్ట్వే’ మంత్రంతో మాల్యాన్ని అర్పించాలి।

Verse 26

इन्द्रच्छत्रेति छत्रन्तु आदर्शन्तु विराजतः चामरन्तु विकर्णेन भूषां रथन्तरेण च

ఛత్రాన్ని ‘ఇంద్రఛత్రం’ అని పేర్కొనాలి; అద్దాన్ని ‘విరాజతః’ మంత్రంతో; చామరాన్ని ‘వికర్ణేన’ మంత్రంతో; మరియు భూషణాలను ‘రథంతరేణ’ మంత్రంతో అర్పించాలి।

Verse 27

व्यजनं वायुदैवत्यैर् मुञ्चामि त्वेति पुष्पकं वेदाद्यैः संस्तुतिं कुर्याद्धरेः पुरुषसूक्ततः

వాయు దేవతల అధిపత్యంలో ఉన్న వ్యజనం (పంకా) అర్పిస్తూ ‘ముఞ్చామి త్వే’—“నీ కోసం దీనిని ఊపుతున్నాను/విడుస్తున్నాను”—అని పలకాలి; తరువాత పుష్పాలతో పురుషసూక్తం మొదలైన వైదిక సూక్తాలతో హరిని స్తుతించాలి।

Verse 28

सर्वमेतत्समं कुर्यात् पिण्डिकादौ हरादिके देवस्योत्थानसमये सौपर्णं सूक्तमुच्चरेत्

పిండికా మొదలైన సందర్భాల్లోను, హరుడు (శివుడు) మొదలైన ఇతర దేవతల విషయంలోను ఇదంతా అదే విధంగా చేయాలి. దేవుని ఉత్థాన/జాగరణ సమయంలో సౌపర్ణ సూక్తాన్ని పఠించాలి।

Verse 29

उत्तिष्ठेति समुत्थाप्य शय्याया मण्डपे नयेत् शाकुनेनैव सूक्तेन देवं ब्रह्मरथादिना

“ఉత్తిష్ఠ” అని పలికి దేవుని లేపి శయ్య నుండి మండపానికి తీసుకువెళ్లాలి; శాకున సూక్తం మాత్రమే జపిస్తూ బ్రహ్మరథాది ద్వారా దేవుని యాత్ర నిర్వహించాలి।

Verse 30

अतो देवेति सूक्तेन प्रातिमां पिण्डिकां तथा श्रीसूक्तेन च शय्यायां विष्णोस्तु शकलीकृतिः

“అతో దేవ…” అనే సూక్తంతో ప్రతిమను, అలాగే పిండికను (ఆధార గుండ్రం) తయారు చేయాలి; శ్రీ సూక్తంతో శయ్యపై విష్ణువు యొక్క శకలీకృతి/సంయోజిత నిర్మాణం చేయాలి।

Verse 31

तत्त्वायामीति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः मृगराजं वृषं नागं व्यजनं कलशं तथा वैजयन्तीं तथा भेरीं दीपमित्यष्टमङ्गलं

‘తత్త్వాయామితి…’—ఇది గుర్తుచేసిన పుస్తక-పాఠం. అష్టమంగళాలు: మృగరాజం (సింహం), వృషభం, నాగం, వ్యజనం (చామరం), కలశం, వైజయంతీ, భేరీ, దీపం।

Verse 32

दर्शयेदश्वसूक्तेन पाददेशे त्रिपादिति उखां पिधानकं पात्रमम्बिकां दर्विकां ददेत्

అశ్వ సూక్తంతో (క్రియను) దర్శింపజేయాలి; పాదదేశంలో త్రిపాదం (మూడు కాళ్ల ఆధారం) స్థాపించాలి. తరువాత ఉఖా, దాని పిధానకం (మూత), పాత్రం, అంబికా, దర్వీ ఇవ్వాలి।

Verse 33

मुषलोलूखलं दद्याच्छिलां सम्मार्जनीं तथा तथा भोजनभाण्डानि गृहोपकारणानि च

ముషలం, ఉలూఖలం (ఒఖలి), శిల (రుబ్బే రాయి) మరియు సమ్మార్జనీ (చీపురు) ఇవ్వాలి; అలాగే భోజన పాత్రలు మరియు ఇతర గృహోపకరణాలు కూడా సమర్పించాలి।

Verse 34

शिरोदेशे च निद्राख्यं वस्त्ररत्नयुतं घटं खण्डखाद्यैः पूरयित्वा स्नपनस्य विधिः स्मृतः

శిరోదేశంలో ‘నిద్రా’ అనే, వస్త్రరత్నాలతో అలంకరించిన ఘటాన్ని స్థాపించాలి. దానిని ఖండమధురభక్ష్యఖండాలతో నింపి, ఇదే స్నపన (ఆచారస్నానం) విధిగా స్మరించబడింది.