Adhyaya 57

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये दिक्पतियागो नाम षट्पञ्चाशत्तमोध्यायः अथ सप्तपञ्चाशोध्यायः कुम्भाधिवासविधिः भगवानुवाच भूमेः परिग्रहं कुर्यात् क्षिपेद्ब्रीहींश् च सर्षपान् नारसिंहेन रक्षोघ्नान् प्रोक्षोघ्नान् प्रोक्षयेत् पञ्चगव्यतः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయంలో ‘దిక్పతియాగ’ అనే యాభై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు యాభై ఏడవ అధ్యాయం ‘కుంభాధివాసవిధి’ ప్రారంభమవుతుంది. భగవానుడు పలికెను—భూమికి పరిగ్రహం (సంస్కారం) చేయాలి; తరువాత బియ్యం గింజలు మరియు ఆవగింజలు చల్లాలి. నారసింహ మంత్రంతో రక్షోఘ్న ప్రోక్షణం చేయాలి; పంచగవ్యంతో కూడా శుద్ధి కోసం ప్రోక్షించాలి।

Verse 2

भूमिं घटे तु सम्पूज्य सरत्ने साङ्गकं हरिं अस्त्रमन्त्रेण करकं तत्र चाष्टशतं यजेत्

భూమి మరియు ఘటము (కలశం)ను సమ్యక్‌గా పూజించిన తరువాత, రత్నయుక్త పాత్ర/వ్యవస్థలో హరిని సాంగంగా (అంగక్రియలతో) పూజించాలి. అనంతరం అస్త్రమంత్రంతో అక్కడ కరకం (జలపాత్రం)ను పూజించి ఎనిమిది వందల ఆహుతులు/అర్పణలు చేయాలి।

Verse 3

अच्छिन्नधारया सिञ्चन् ब्रीहीन् संस्कृत्य धारयेत् अस्त्रमन्त्रेण कवचमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रदक्षिणं परिभ्राम्य कलशं विकिरोपरि

అవిచ్ఛిన్న ధారతో జలాన్ని సింఛుతూ బియ్యాన్ని సంస్కృతం (శుద్ధం) చేసి చేతిలో ధరించాలి. చిహ్నిత ప్రతిలో ఉన్న పాఠం ప్రకారం అస్త్రమంత్రంతో కవచక్రియ చేయాలి. తరువాత ప్రదక్షిణ చేసి కలశం మీద (ఆ గింజలను) చల్లాలి।

Verse 4

सवस्त्रे कलशे भूयः पूजयेदच्युतं श्रियं योगे योगेति मन्त्रेण न्यसेच्छय्यान्तु मण्डले

వస్త్రంతో కప్పబడిన కలశంలో మళ్లీ అచ్యుతుడు (విష్ణువు) మరియు శ్రీ (లక్ష్మి)ని పూజించాలి. ‘యోగే యోగే’ మంత్రంతో మండలంలో శయ్యను న్యసించాలి (స్థాపించాలి)।

Verse 5

कुशोपरि तूलिकाञ्च शय्यायां दिग्विदिक्षु च विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुघातं त्रिविक्रमं

శయ్యపై కుశాగ్రాసం మీద తూలికను ఉంచి, దిక్కులు మరియు విదిక్కుల్లో పూజావిన్యాసం చేసి విద్యాధిపతులను యజించాలి; అలాగే విష్ణువును మధుఘాతుడిగా, త్రివిక్రముడిగా ఆరాధించాలి।

Verse 6

वामनं दिक्षु वाय्वादौ श्रीधरञ्च हृषीकपं पद्मनाभं दामोदरमैशान्यां स्नानमण्डपे

స్నానమండపంలో వాయవ్యాది దిక్కుల్లో ‘వామన’ నామాన్ని విన్యసించాలి; అలాగే ‘శ్రీధర’ మరియు ‘హృషీకేశ’ నామాలను కూడా; మరియు ఈశాన (ఈశాన్య) దిశలో ‘పద్మనాభ’ ‘దామోదర’ నామాలను నియోగించాలి।

Verse 7

अभ्यर्च्य पश्चादैशान्यां चतुष्कुम्भे सवेदिके स्नानमण्डषके सर्वद्रव्याण्यानीय निक्षिपेत्

అభ్యర్చన చేసిన తరువాత, ఈశాన్య దిశలో వేదికతో కూడిన నాలుగు కుంభాలు ఉన్న స్నానమండపంలో అన్ని అవసర ద్రవ్యాలను తెచ్చి అక్కడ నిక్షిప్తం చేయాలి।

Verse 8

स्नानकुम्भेषु कुम्भांस्तांश् चतुर्दिक्ष्वधिवासयेत् कलशाः स्थापनीयास्तु अभिषेकार्थमादरात्

స్నానకుంభాలలో ఆ కుంభాలను నాలుగు దిక్కుల్లో అధివాసం చేయాలి; మరియు అభిషేకార్థం కలశాలను శ్రద్ధతో స్థాపించాలి।

Verse 9

वटोदुम्बरकाश्वत्थांश् चम्पकाशोकश्रीद्रुमान् पलाशार्जुनप्लक्षांस्तु कदम्बवकुलाम्रकान्

వట, ఉదుంబర, అశ్వత్థ; చంపక, అశోక, శ్రీద్రుమ; అలాగే పలాశ, అర్జున, ప్లక్ష; ఇంకా కదంబ, వకుల, మామిడి వృక్షాలు।

Verse 10

पल्लवांस्तु समानीय पूर्वकुम्भे विनिक्षिपेत् पद्मकं रोचनां दूर्वां दर्भपिञ्जलमेव च

తాజా పల్లవాలను తెచ్చి ముందుగా సిద్ధం చేసిన కుంభంలో నిక్షిప్తం చేయాలి; అలాగే పద్మకము, రోచనా (పసుపు వర్ణకము), దూర్వా, పింగళ దర్భను కూడా వేయాలి।

Verse 11

जातीपुष्पं कुन्दपुष्पचन्दनं रक्तचन्दनं सिद्धार्थं तगरञ्चैव तण्डुलं दक्षिणे न्यसेत्

కుడి (దక్షిణ/కుడి వైపు) భాగంలో జాతి పుష్పం, కుంద పుష్పం, చందనం, రక్తచందనం, సిద్ధార్థం (తెల్ల ఆవాలు), తగరం మరియు తండులు (బియ్యం) న్యసించాలి।

Verse 12

सवर्णं रजतञ्चैव कूलद्वयमृदन्तथा नद्याः समुद्रगामिन्या विशेषात् जाह्नवीमृदं

సువర్ణం, రజతం, అలాగే సముద్రగామి నది యొక్క రెండు తీరం మట్టి—ప్రత్యేకంగా జాహ్నవీ (గంగా) మట్టి—(విశేష ప్రభావకర ద్రవ్యాలుగా చెప్పబడింది)।

Verse 13

गोमयञ्च यवान् शालींस्तिलांश् चैवापरे न्यसेत् विष्णुपर्णीं श्यामलतां भृङ्गराजं शतावरीं

ఇంకా గోమయం, యవాలు, శాలి (బియ్యం/ధాన్యం) మరియు నువ్వులు ఉంచాలి; అలాగే విష్ణుపర్ణీ, శ్యామలత, భృంగరాజం, శతావరీలను కూడా స్థాపించాలి।

Verse 14

दिक्षु वह्न्यादाविति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुस्तम्भे इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मकाशोकश्रीद्रुमानिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पर्णकुम्भ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सहदेवां महादेवीं बलां व्यघ्रीं सलक्ष्मणां ऐशान्यामपरे कुम्भे मङ्गल्यान्विनिवेशयेत्

ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో ఉంచిన మరొక కుంభంలో మంగళదాయినీ దేవతలు—సహదేవీ, మహాదేవీ, బలా, వ్యాఘ్రీ, సలక్ష్మణా—వారిని స్థాపించాలి। (ముందరి భాగంలో పాఠభేదాలు సూచించబడ్డాయి।)

Verse 15

वल्मीकमृत्तिकां सप्तस्थानोत्थामपरे न्यसेत् जाह्नवीवालुकातोयं विन्यसेदपरे घटे

లేదా ఏడు భిన్న స్థలాల నుండి సేకరించిన వల్మీక (చీమగుట్ట) మట్టిని స్థాపించాలి. లేదా మరో ఘటంలో జాహ్నవీ (గంగా) యొక్క ఇసుకతో కూడిన జలాన్ని విన్యసించాలి.

Verse 16

वराहवृषनागेन्द्रविषाणोद्धृतमृत्तिकां मृत्तिकां पद्ममूलस्य कुशस्य त्वपरे न्यसेत्

వరాహం, వృషభం లేదా నాగేంద్రుని దంతం/శృంగం ద్వారా పైకి లేపబడిన మట్టిని స్థాపించాలి; అలాగే వేరుగా పద్మమూల మట్టి మరియు కుశతో సంబంధించిన మట్టిని కూడా ఇతరులు విన్యసిస్తారు.

Verse 17

तीर्थपर्वतमृद्भिश् च युक्तमप्यपरे न्यसेत् नागकेशरपुष्पञ्च काश्मीरमपरे न्यसेत्

కొంతమంది తీర్థమట్టి మరియు పర్వతమట్టితో కలిపిన లేపనం/చిహ్నాన్ని కూడా వినియోగించమని చెబుతారు; మరికొందరు నాగకేశర పుష్పాలను, ఇంకొందరు కాశ్మీర (కుంకుమపువ్వు/కేసరి)ను కలపమని విధిస్తారు.

Verse 18

चन्दनागुरुकर्पूरैः पुष्पं चैवापरे न्यसेत् वैदूर्यं विद्रुमं मुक्तां स्फटिकं वज्रमेव च

ఇతరులు చందనం, అగురు, కర్పూరంతో పాటు పుష్పాలను కూడా విన్యసిస్తారు; అలాగే వైదూర్య (పిల్లి కన్ను రత్నం), విద్రుమం (పగడము), ముత్యం, స్ఫటికం, వజ్రం (వజ్రరత్నం)ను కూడా అర్పిస్తారు.

Verse 19

एतान्येकत्र निक्षिप्य स्थापयेद्देवसत्तम नदीनदतडागानां सलिलैर् अपरं न्यसेत्

హే దేవసత్తమా! ఇవన్నీ ఒకచోట సమర్పించి విధివిధానంగా స్థాపించాలి; అనంతరం నదులు, వాగులు, చెరువుల నుండి తెచ్చిన జలాలతో కూడిన మరో సముదాయాన్ని విన్యసించాలి.

Verse 20

एकाशीतिपदे चान्यान्मण्डपे कलशान् न्यसेत् गन्धोदकाद्यैः सम्पूर्णान् श्रीसूक्तेनाभिमन्त्रयेत्

ఎనభై ఒకటవ స్థానములో కూడా మండపములో ఇతర కలశములను స్థాపించాలి. సుగంధజలము మొదలైన వాటితో పూర్తిగా నింపి శ్రీసూక్తమును జపించి అభిమంత్రించాలి.

Verse 21

यवं सिद्धार्थकं गन्धं कुशाग्रं चाक्षतं तथा तिलान् फलं तथा पुष्पमर्घ्यार्थं पूर्वतो न्यसेत्

అర్ఘ్యార్పణార్థం తూర్పు వైపున యవము, సిద్ధార్థకము (తెల్ల ఆవాలు), సుగంధ ద్రవ్యాలు, కుశాగ్రము, అక్షతలు, నువ్వులు, ఫలము మరియు పుష్పములు ఉంచాలి.

Verse 22

पद्मं श्यामलतां दूर्वां विष्णुपर्णीं कुशांस्तथा पाद्यार्थं दक्षिणे भागे मधुपर्कं तु दक्षिणे

పాద్యార్థం కుడి (దక్షిణ) భాగమున పద్మము, శ్యామలత, దూర్వా, విష్ణుపర్ణీ మరియు కుశలను ఉంచాలి; మధుపర్కమును కూడా దక్షిణ వైపునే ఉంచాలి.

Verse 23

कक्कोलकं लवङ्गञ्च तथा जातीफलं शुभं उत्तरे ह्य् आचमनाय अग्नौ दूर्वाक्षतान्वितं

కక్కోలకము, లవంగము మరియు శుభమైన జాతీఫలము (జాజికాయ) అర్పించాలి; ఉత్తర దిశలో అగ్నిసమీపమున ఆచమనార్థం దూర్వా, అక్షతలతో కూడి నిర్వహించాలి.

Verse 24

पात्रं नीराजनार्थं च तथोद्वर्तनमानिले गन्धपुष्पान्वितं पात्रमैशान्यां पात्रके न्यसेत्

నీరాజనార్థ పాత్రమును, అలాగే ఉద్వర్తన పాత్రమును, చామరము/పవనపంకాతో కూడి; సుగంధ పుష్పములతో కూడిన పాత్రమును ఈశాన (ఈశాన్య) స్థానములో పాత్రకముల మధ్య ఉంచాలి.

Verse 25

सहदेवां सिंहपुच्छीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सहदेवां जवां सिंहीमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मधुपर्कन्तु पश्चिमे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मुरामांसी चामलकं सहदेवां निशादिकं षष्टिदीपान्न्यसेदष्टौ न्यसेन्नीराजनाय च

(పాఠాంతర సూచన) కొన్ని ప్రతుల్లో “సహదేవీ మరియు సింహపుచ్ఛీ”, మరికొన్నింటిలో “సహదేవీ, జవా, సింహీ” అని; ఇంకొక పాఠంలో “మధుపర్కం పశ్చిమంలో ఉంచాలి” అని ఉంది. నీరాజన కర్మలో మురా, మాంసీ, ఆమలక, సహదేవీ, నిశా మొదలైన ద్రవ్యాలను స్థాపించి అరవై దీపాలను అమర్చాలి; అలాగే నీరాజనార్థం ప్రత్యేకంగా ఎనిమిది దీపాలనూ ఉంచాలి।

Verse 26

शङ्खं चक्रञ्च श्रीवत्सं कुलिशं पङ्कजादिकं हेमादिपात्रे कृत्वा तु नानावर्णादिपुष्पकं

శంఖం, చక్రం, శ్రీవత్స చిహ్నం, వజ్రం, పద్మం మొదలైన వాటి (ప్రతీకాలను) స్వర్ణాది పాత్రలో ఉంచి, వివిధ వర్ణాల పుష్పాలు మరియు ఇతర ఉపహార ద్రవ్యాలను కూడా సిద్ధం చేయాలి।