Adhyaya 56

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्षणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः दिक्पालयागकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठापञ्चकं वक्ष्ये प्रतिमात्मा तु पूरुषः प्रकृतिः पिण्डिका लक्ष्मीः प्रतिष्ठा योगकस्तयोः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో “పిండికా-లక్షణం” అనే యాభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు “దిక్పాల యాగకథనం” అనే యాభై ఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. భగవానుడు పలికెను—నేను ప్రతిష్ఠా-పంచకాన్ని వివరిస్తాను. ప్రతిమకు అంతరాత్మ పురుషుడు; పిండికా ప్రకృతి; లక్ష్మీ ప్రతిష్ఠ; ఈ రెండింటి సంయోగమే ‘యోగక’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 2

इच्छाफलार्थिभिस्तस्मात्प्रतिष्ठा क्रियते नरैः गर्भसूत्रं तु निःसार्य प्रासादस्याग्रतो गुरुः

కాబట్టి కోరుకున్న ఫలసిద్ధి కోరువారు ప్రతిష్ఠా క్రియను నిర్వహిస్తారు. గర్భసూత్రాన్ని వెలికి తీసి ఆచార్యుడు దానిని ప్రాసాదం (ఆలయం) ముందుభాగానికి తీసుకువస్తాడు.

Verse 3

अष्टषोडशविंशान्तं मण्डपञ्चाधमादिकम् स्नानं कलशार्थञ्च यागद्रव्यार्थमर्धतः

ఎనిమిది, పదహారు, ఇరవై వరకు (పరిమాణాల) ప్రకారం మండపం మరియు అధమాది నుండి ప్రారంభమయ్యే పంచవిధ విభాగం; అలాగే స్నానవిధి, కలశ ప్రయోజనం, మరియు సంక్షేపంగా యాగద్రవ్యాల అవసరం (ఇక్కడ ఉపదేశించబడింది)।

Verse 4

त्रिभागेणार्धभागेन वेदिं कुर्यात्तु शोभनाम् प्रतिमाद्रव्यमुच्यते इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भसूत्रन्तु निर्मायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलशैर् घटिकाभिश् च वितानाद्यैश् च भूषयेत्

ఒక మూడవ భాగం మరియు అర్ధ భాగం (నిర్దిష్ట) ప్రమాణంతో వేదికను అందంగా నిర్మించాలి. తరువాత కలశాలు, ఘటికాలు, వితానాలు మొదలైన అలంకారాలతో దానిని శోభింపజేయాలి.

Verse 5

पञ्चगव्येन सम्प्रोक्ष्य सर्वद्रव्याणि धारयेत् अलङ्कृतो गुरुर्विष्णुं ध्यात्वात्मानं प्रपूजयेत्

పంచగవ్యంతో సమస్త ద్రవ్యాలను ప్రోక్షించి (శుద్ధి చేసి) అన్ని సామగ్రిని సిద్ధంగా ఉంచాలి. అనంతరం అలంకృతుడైన గురువు విష్ణువును ధ్యానించి తన ఆత్మస్వరూపాన్ని విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 6

अङ्गुलीयप्रभृतिभिर्मूर्तिपान् वलयादिभिः कुण्डे कुण्डे स्थापयेच्च मूर्तिपांस्तत्र पारगान्

ఉంగరం మొదలైన చిహ్నాలు, వలయాది ఆభరణాలతో కలిసి, ప్రతి కుండలో విధిలో పారంగతులైన మూర్తిపులు (అంటే నిపుణ ఋత్విజులు) స్థాపించవలెను।

Verse 7

चतुष्कोणे चार्धकोणे वर्तुले पद्मसन्निभे पूर्वादौ तोरणार्थन्तु पिप्पलोडुम्बरौ वटं

చతురస్రం, అర్ధచతురస్రం మరియు పద్మసదృశ వృత్తాకార విన్యాసంలో, తోరణార్థం కోసం తూర్పు మొదలైన దిశలలో పిప్పల, ఉదుంబర, వట వృక్షాలను స్థాపించాలి।

Verse 8

प्लक्षं सुशोभनं पूर्वं सुभद्रन्दक्षतोरणं सुकर्म च सुहोत्रञ्च आप्ये सौम्ये समुच्छ्रयम्

తూర్పు వైపుకు ప్లక్షము అత్యంత శుభప్రదం. దక్షిణ తోరణానికి సుభద్రము సూచించబడింది. అలాగే సుకర్మ, సుహోత్రములు విధించబడ్డాయి; పశ్చిమం మరియు ఉత్తరంలో సముచ్ఛ్రయము (ఎత్తైన నిర్మాణం) కోసం ఆప్య, సౌమ్యములను వినియోగించాలి।

Verse 9

पञ्चहस्तं तु संस्थाप्य स्योनापृथ्वीति पूजयेत् तोरणस्तम्भमूले तु कलशान्मङ्गलाङ्कुरान्

ఐదు హస్తాల ప్రమాణంతో స్థాపించి ‘స్యోనా పృథ్వీ’ మంత్రంతో పూజించాలి. తోరణ స్తంభమూలంలో మంగళాంకురాలతో కూడిన కలశాలను ఉంచాలి।

Verse 10

प्रदद्यादुपरिष्टाच्च कुर्याच्चक्रं सुदर्शनं पञ्चहस्तप्रमाणन्तु ध्वजं कुर्याद्द्विचक्षणः

పైభాగంలో దానిని ఉంచి సుదర్శన చక్రాన్ని నిర్మించాలి. ధ్వజం ఐదు హస్తాల ప్రమాణంలో ఉండాలి; నిపుణ శిల్పి దానిని ద్విచక్షణ (రెండు కన్నుల వంటి గుర్తులు/రంధ్రాలు)తో తయారు చేయాలి।

Verse 11

वैपुल्यं चास्य कुर्वीत षोडशाङ्गुलसन्मितं सप्तहस्तोच्छ्रितं वास्य कुर्यात् कुण्डं सुरोत्तम

హే దేవోత్తమా, దీని వైపుల్యాన్ని పదహారు అంగుళాల ప్రమాణంగా చేయవలెను; మరియు దీనికై ఏడు హస్తాల ఎత్తుగల అగ్నికుండాన్ని నిర్మించవలెను।

Verse 12

अरुणोग्निनिभश् चैव कृष्णः शुक्लोथ पीतकः रक्तवर्णस् तथा श्वेतः श्वेतवर्णादिकक्रमात्

ఆయన అరుణుడు—అగ్నిసమాన కాంతితో—ఉంటాడు; అలాగే కృష్ణ, శ్వేత, తరువాత పీత; మరల రక్తవర్ణుడు మరియు శ్వేతుడు—ఇట్లు శ్వేతవర్ణాది క్రమముగా।

Verse 13

कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

‘కుముద’, ‘కుముదాక్ష’ (పద్మనేత్రుడు), ‘పుండరీక’ (శ్వేతపద్మసదృశుడు) మరియు ‘వామన’; ‘శంకుకర్ణ’ (శంఖకర్ణుడు), ‘సర్వనేత్ర’ (సర్వద్రష్ట), ‘సుముఖ’ (మంగళముఖుడు) మరియు ‘సుప్రతిష్ఠిత’ (దృఢంగా స్థాపితుడు)।

Verse 14

पूज्या कोटिगुणैर् युक्ताः पूर्वाद्या ध्वजदेवताः जलाढकसुपूरास्तु पक्वविम्बोपमा घटाः

పూర్వదిక్కు మొదలైన ధ్వజదేవతలు కోటిగుణసంపన్నులు; కనుక పూజ్యులు. అలాగే ఘటాలు ఆఢక ప్రమాణముతో నీటితో పూర్తిగా నింపబడి, పక్వ బింబఫలంలా గుండ్రంగా పూర్ణంగా ఉండవలెను।

Verse 15

समाहित इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्वेतवर्नक्रमात् ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णवर्णः क्रमाद्ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाविंशाधिकशतं कालमण्डनवर्जिताः सहिरण्या वस्त्रकण्ठाः सोदकास्तोरणाद्वहिः

‘సమాహిత’—అని ఙ-చిహ్నిత పుస్తకపాఠం. ‘ధ్వజాలు శ్వేతవర్ణ క్రమముగా’—అని ఙ-చిహ్నిత పాఠం; ‘క్రమముగా ధ్వజాలు కృష్ణవర్ణముగా’—అని కూడా ఙ-చిహ్నిత పాఠం. (అవి) నూట ఇరవై ఎనిమిది, కాలమండన రహితములు; హిరణ్యయుక్తములు, వస్త్రకంఠబంధములు, జలసహితములు; తోరణం వెలుపల స్థాపితములు।

Verse 16

घटाः स्थाप्याश् च पूर्वादौ वेदिकायाश् च कोणगान् चतुरः स्थापयेत् कुम्भानाजिघ्रेति च मन्त्रतः

తూర్పు దిశ నుండి ప్రారంభించి ఘటాలను స్థాపించి, వేదిక యొక్క నాలుగు మూలల్లో నాలుగు కుంభాలను స్థాపించాలి; విధివిధాన మంత్రాల ప్రకారం ‘ఆజిఘ్రేతి’ మంత్రంతో ఘ్రాణ/వాయన కర్మను చేయాలి.

Verse 17

कुम्भेष्वावाह्य शक्रादीन् पूर्वादौ पूजयेत् क्रमात् इन्द्रागच्छ देवराज वज्रहस्त गजस्थित

కుంభాలలో శక్రాది దేవతలను ఆవాహన చేసి, తూర్పు స్థానం నుండి క్రమంగా పూజించాలి. (ఆవాహన:) “ఇంద్రా, రా—దేవరాజా, వజ్రహస్తా, గజస్థితా!”

Verse 18

पूर्वद्वारञ्च मे रक्ष देवैः सह नमोस्तु ते त्रातारमिन्द्रमन्त्रेण अर्चयित्वा यजेद् बुधः

“దేవులతో కలిసి నా తూర్పు ద్వారాన్ని రక్షించు; నీకు నమస్కారం.” ఇలా ఇంద్ర-మంత్రంతో రక్షకుడైన ఇంద్రుని అర్చించి, జ్ఞాని తదుపరి యజ్ఞకర్మను నిర్వహించాలి.

Verse 19

आगच्छाग्रे शक्तियुत च्छागस्थ बलसंयुत रक्षाग्नेयीं दिशं देवैः पूजां गृह नमोस्तु ते

“ముందుకు రా—శక్తియుతుడవై, మేకపై ఆసీనుడవై, బలసంపన్నుడవై. దేవులతో కలిసి ఆగ్నేయ దిశను రక్షించు; ఈ పూజను స్వీకరించు; నీకు నమస్కారం.”

Verse 20

अग्निमूर्धेतिमन्त्रेण यजेद्वा आग्नेय नमः महिषस्थ यमागच्छ दण्डहस्त महाबल

‘అగ్నిమూర్ధా…’ అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో యజించాలి, లేదా ‘ఆగ్నేయ నమః’ అని నమస్కరించి పూజించాలి. తరువాత (ఆవాహన:) “మహిషస్థ యమా, రా; దండహస్తా, మహాబలా!”

Verse 21

रक्ष त्वं दक्षिणद्वारं वैवस्वत नमोस्तु ते वैवस्वतं सङ्गमनमित्यनेन यजेद्यमं

హే వైవస్వత (యమా)! నీవు దక్షిణ ద్వారాన్ని రక్షించు; నీకు నమస్కారం. ‘వైవస్వతం సంగమనమ్’ అని ప్రారంభమయ్యే ఈ మంత్రంతో యముని పూజించాలి.

Verse 22

नैरृतागच्छ खड्गाढ्य बलवाहनसंयुत इदमर्घ्यमिदं पाद्यं रक्ष त्वं नैरृतीं दिशं

హే నైరృత దిక్పాలా! ఖడ్గధారి, బలవంతమైన వాహనంతో కూడి రా. ఇది అర్ఘ్యం, ఇది పాద్యం; నీవు నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశను రక్షించు.

Verse 23

एष ते नैरृते मन्त्रेण यजेदर्घ्यादिभिर् नरः मकरारूढ वरुण पाशहस्त महाबल

ఈ నైరృత-దిశ మంత్రంతో మనిషి అర్ఘ్యాది సమర్పించి పూజించాలి— ‘మకరారూఢ వరుణా! పాశహస్తా! మహాబలా!’

Verse 24

आगच्छ पश्चिमं द्वारं रक्ष रक्ष नमोस्तु ते उरुं हि राजा वरुणं यजेदर्घ्यादिभिर्गुरुः

పడమర ద్వారానికి రా; రక్షించు, రక్షించు—నీకు నమస్కారం. గురువు మార్గదర్శకత్వంలో రాజు (యజమాని) అర్ఘ్యాది సమర్పణలతో వరుణుని పూజించాలి.

Verse 25

आगच्छ वायो सबल ध्वजहस्त सवाहन वायव्यं रक्ष देवैस्त्वं समरुद्भिर् नमोस्तु ते

హే వాయూ! బలవంతుడవై, ధ్వజం చేతబట్టి, వాహనంతో కూడి రా. దేవులతోను మరుత్‌గణాలతోను కలిసి వాయవ్య (వాయవ్య/ఉత్తర-పడమర) దిశను రక్షించు; నీకు నమస్కారం.

Verse 26

शक्तिहस्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निमूर्ध्वेति अर्घ्याद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नरवाहनसंयुत इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वात इत्य् आदिभिश्चार्वेदोन्नमो वायवेपि वा आगच्छ सोम सबला गदाहस्त सवाहन

పాఠాంతర ప్రకారం దేవుడు ‘శక్తిహస్తుడు’ మరియు ‘నరవాహనసంయుతుడు’ అని వర్ణించబడుతున్నాడు. ‘వాత…’తో ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో పూజ చేయాలి, లేదా ‘ఓం నమో వాయవే’ అని జపించాలి. తరువాత—‘హే సోమా, సబలతో రా; గదాహస్తుడవై, వాహనంతో కూడి రా’ అని పలకాలి.

Verse 27

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘ఉత్తర ద్వారాన్ని రక్షించు; కుబేరునితో కూడిన నీకు నమస్కారం.’ లేదా అక్కడ ‘సోమం రాజానం’ మంత్రంతో పూజించి—‘సోమాయ వై నమః’ అని పలకాలి.

Verse 28

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

హే ఈశానా, రమ్ము—సబలుడవై, శూలహస్తుడవై, వృషభారూఢుడవై. ఈ యజ్ఞమండపంలోని ఈశానీ (ఈశాన్య) దిశను రక్షించు; నీకు నమస్కారం.

Verse 29

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोपि वा ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्थ स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ఈశానమస్య…’ మంత్రంతో పూజించాలి, లేదా ‘ఈశానాయ నమః’ అని కూడా. తరువాత—‘హే బ్రహ్మన్, రా; హంసారూఢుడవై, స్రుక్-స్రువలతో నిమగ్నమైన చేతులతో’ అని పలకాలి.

Verse 30

सलोकोर्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘తన లోకంతో కూడిన ఊర్ధ్వ దిశను రక్షించు, హే యజ్ఞాధిపతీ; నీకు నమస్కారం.’ ‘హిరణ్యగర్భ’ మంత్రంతో పూజించాలి, లేదా ‘హే బ్రహ్మన్, నీకు నమస్కారం’ అని కూడా.

Verse 31

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्मस्थाहिगणेश्वर अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

హే అనంతా, రా—చక్రధరా, కూర్మంపై నివసించే నాగగణాధిపతీ! అధోదిక్కును రక్షించు, రక్షించు. హే అనంతేశా, నీకు నమస్కారం, నమస్కారం. ‘నమః సర్ప’ అనే మంత్రంతో గాని, లేక ‘నమోऽనంతాయ’ అని మాత్రమే చెప్పి గాని పూజించాలి।