Adhyaya 55

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये व्यक्ताव्यक्तलक्षणं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः पिण्डिकालक्षणकथनं भगवानुवाच अतः परंप्रवक्ष्यामि प्रतिमानान्तु पिण्डिकाम् दैर्घ्येण प्रतिमातुल्या तदर्धेन तु विस्तृता

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘వ్యక్తావ్యక్తలక్షణం’ అనే యాభై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇక యాభై ఐదవ అధ్యాయం—పిండికాలక్షణకథనం. భగవానుడు పలికెను: ‘ఇకపై ప్రతిమల పిండిక (ఆధారం) వివరించెదను; దీర్ఘంలో ప్రతిమతో సమానం, విస్తారంలో దాని సగం కావాలి.’

Verse 2

उच्छ्रितायामतोर्धेन सुविस्तारार्धभागतः तृतीयेन तु वा तुल्यं तत्त्रिभागेण मेखला

మేఖలా (బంధం/పట్టీ) కొలత—ఎత్తు/దీర్ఘం యొక్క సగం, మరియు అత్యధిక విస్తారం యొక్క సగం మేరకు ఉండాలి; లేదా ఒక మూడవ వంతుకు సమానంగా కూడా ఉండవచ్చు—అంటే ఆ కొలతను మూడు భాగాలుగా చేసి మేఖలాను నిర్ణయించాలి.

Verse 3

खातं च तत्प्रमाणं तु किञ्चिदुत्तरतो नतम् विस्तारस्य चतुर्थेन प्रणालस्य विनिर्गमः

ఖాతం (పునాది గోతు) ఆ నిర్దిష్ట ప్రమాణంలోనే ఉండాలి, మరియు దానిని స్వల్పంగా ఉత్తర దిశ వైపు వాలుగా చేయాలి. అలాగే ప్రణాల (జల నిష్క్రమణ) యొక్క బయలుదేరుట విస్తారంలో నాలుగవ వంతు దూరంలో ఉండాలి.

Verse 4

समूलस्य विस्तारमग्रे कुर्यात्तदर्धतः विस्तारस्य तृतीयेन तोयमार्गन्तु कारयेत्

ముందుభాగంలో మూలాధార విస్తారాన్ని యథాతథంగా చేయాలి; వెనుక భాగంలో అది దాని సగం కావాలి. అలాగే నీటి మార్గం/కాలువను ప్రధాన విస్తారంలో మూడవ వంతు వెడల్పుతో చేయాలి.

Verse 5

पिण्डिकार्धेन वा तुल्यं दैर्घ्यमीशस्य कीर्तितम् ईशं वा तुल्यदीर्घञ्च ज्ञात्वा सूत्रं प्रकल्पयेत्

ఈశుని (ప్రభువు ప్రతిమ) యొక్క దీర్ఘం పిండికా (ఆధారం) యొక్క అర్ధానికి సమానమని చెప్పబడింది. లేదా నిర్ణీత ప్రమాణానికి సమదీర్ఘమైన ఈశ-ప్రతిమను నిర్ధారించి, దానికి అనుగుణంగా మాపు-సూత్రాన్ని సిద్ధం చేయాలి.

Verse 6

मांशेनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिभागेन तु बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पिण्डिकार्धेन बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दैर्घ्यं कुशस्येति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशम्बाहुल्यदीर्घञ्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः उच्छ्रायं पूर्ववत् कुर्याद्भागषोडशसङ्ख्यया अधः षट्कं द्विभागन्तु कण्ठं कुर्यात्त्रिभागकम्

ఎత్తును ముందుగా చెప్పిన విధంగా పదహారు భాగాలుగా విభజించి చేయాలి. అందులో క్రింది భాగం ఆరు భాగాలు, మధ్య భాగం రెండు భాగాలు, మరియు కంఠం (మెడ) మూడు భాగాలుగా చేయాలి.

Verse 7

शेषास्त्वेकैकशः कार्याः प्रतिष्ठानिर्गमास् तथा पट्टिका पिण्डिका चेयं सामान्यप्रतिमासु च

మిగిలిన అన్ని అవయవాలను ఒక్కొక్కటిగా క్రమంగా తయారు చేయాలి; అలాగే ప్రతిష్ఠా విధికి నిర్దేశించిన నిర్గమాలు/రంధ్రాలు కూడా చేయాలి. పట్టికా మరియు పిండికా గురించిన ఈ నియమం సాధారణ ప్రతిమలకూ వర్తిస్తుంది.

Verse 8

प्रासादद्वारमानेन प्रतिमाद्वारमुच्यते गजव्यालकसंयुक्ता प्रभा स्यात् प्रतिमासु च

ప్రాసాద ద్వార ప్రమాణాన్ని అనుసరించి ప్రతిమా-గృహ ద్వారం చెప్పబడింది. అలాగే ప్రతిమలలో ప్రభ (ఆభామండలం/తోరణం) గజ మరియు వ్యాలక అలంకారాలతో కూడి ఉండాలి.

Verse 9

पिण्डिकापि यथाशोभं कर्तव्या सततं हरेः सर्वेषामेव देवानां शिष्णूक्तं मानमुच्यते देवीनामपि सर्वासां लक्ष्म्युक्तं मानमुच्यते

హరి (విష్ణు) యొక్క పిండికా కూడా ఎల్లప్పుడూ తగిన శోభతో తయారు చేయాలి. సమస్త దేవతలకు శిష్ణు కోసం చెప్పిన ప్రమాణమే ప్రమాణమని చెప్పబడింది; సమస్త దేవీలకు లక్ష్మీ కోసం చెప్పిన ప్రమాణమే ప్రమాణమని చెప్పబడింది.