Adhyaya 53

Verse 1

अः स्कन्दगणा दश विनायका इति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः अत्र चण्डिकादशहस्तेषु खड्गशूलारिशक्तिधृगिति युक्तः पाठः अस्मल्लब्धपुस्तकपञ्चकेषु नायं पाठः अथ त्रिपञ्चाशत्तमोध्यायः लिङ्गलक्षणं भगवानुवाच लिङ्गादिलक्षणं वक्ष्ये कमलोद्भव तच्छृणु दैर्घ्यार्धं वसुभिर्भक्त्वा त्यक्त्वा भागत्रयं ततः

[పాఠాంతర సూచన] ‘స్కందగణాలు పది వినాయకులు’—ఇది ‘ఖ’ గుర్తు ఉన్న ప్రతిలోని పాఠం. ఇక్కడ చండికా దశహస్త వివరణలో ‘ఖడ్గం, శూలం, శత్రునాశక శక్తి’ మొదలైన పాఠమే యుక్తం; కానీ మా వద్ద లభించిన ఐదు ప్రతుల్లో ఇది లేదు. ఇప్పుడు యాభైమూడవ అధ్యాయం—లింగలక్షణం. భగవానుడు పలికెను—హే కమలోద్భవ (బ్రహ్మా), లింగాది లక్షణాలను చెప్పుదును; విను. దైర్ఘ్యార్థాన్ని ఎనిమిది భాగాలుగా విభజించి, తరువాత అందులో మూడు భాగాలను విడిచివేయాలి.

Verse 2

विष्कम्भं भूतभागैस्तु चतुरस्रन्तु कारयेत् आयामं मूर्तिभिर्भक्त्वा एकद्वित्रिक्रमान् न्यसेत्

విష్కంభం (వెడల్పు) భూత-భాగ విభాగాల ప్రకారం నిర్ణయించి చతురస్రంగా నిర్మించాలి. తరువాత ఆయామం (పొడవు) మూర్తి-మానాల ప్రకారం విభజించి, ఒకటి, రెండు లేదా మూడు క్రమాలుగా ప్రమాణాలను స్థాపించాలి.

Verse 3

ब्रह्मविष्णुशिवांशेषु वर्धमानोयमुच्यते चतुरस्रेस्य वर्णार्धं गुह्यकोणेषु लाञ्छयेत्

బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ అంశాలలో దీనిని ప్రయోగించినప్పుడు దీనిని ‘వర్ధమాన’మని అంటారు. చతురస్ర చిత్రంలో గుహ్య కోణాలలో వర్ణాల/అక్షరాల అర్ధభాగాన్ని లాంఛనంగా గుర్తించాలి.

Verse 4

अष्टाग्रं वैष्णवं भागं सिध्यत्येव न संशयः षोडशास्रं ततः कुर्याद्द्वात्रिंशास्रं ततः पुनः

అష్టాగ్ర (ఎనిమిది శిఖరాలు) గల వైష్ణవ భాగం నిస్సందేహంగా సిద్ధమవుతుంది. తరువాత షోడశాస్రం (పదహారు కోణాలు) నిర్మించి, మళ్లీ తరువాత ద్వాత్రింశాస్రం (ముప్పై రెండు కోణాలు) నిర్మించాలి.

Verse 5

चतुःषष्ट्यस्रकं कृत्वा वर्तुलं साधयेत्ततः कर्तयेदथ लिङ्गस्य शिरो वै देशिकोत्तमः

ముందుగా అరవై నాలుగు ముఖాలు/భాగాలతో చేసి, ఆపై వృత్తాకారంగా సరిచేయాలి. తరువాత ఉత్తమ దేశిక ఆచార్యుడు లింగ శిరోభాగాన్ని రూపుదిద్దాలి.

Verse 6

विस्तारमथ लिङ्गस्य अष्टधा संविभाजयेत् भागार्धार्धन्तु सन्त्यज्य च्छत्राकारं शिरो भवेत्

తరువాత లింగ విస్తారాన్ని (వ్యాసాన్ని) ఎనిమిది భాగాలుగా విభజించాలి. ఒక భాగం యొక్క సగం యొక్క సగాన్ని వదిలి, శిరోభాగాన్ని ఛత్రాకారంగా చేయాలి.

Verse 7

त्रिषु भागेषु सदृशमायामं यस्य चिस्तरः तद्विभागसमं लिङ्गं सर्वकामफलप्रदं

ఏ లింగానికి పొడవు మరియు వెడల్పు మూడు సమాన భాగాల ప్రమాణానికి అనుగుణంగా—అంటే ఆ మూడు విభాగాలకు సమమైన కొలతలతో—ఉండునో, ఆ లింగం సర్వకామఫలప్రదమని చెప్పబడింది.

Verse 8

दैर्घ्यस्य तु चतुर्थेन विष्कम्भं देवपूजिते सर्वेषामेव लिङ्गानां लक्षणं शृणु साम्प्रतं

దేవపూజితుడా! మొత్తం పొడవులో నాలుగో వంతు విష్కంభం (వ్యాసం/దృఢత్వం)గా ఉండాలి. ఇప్పుడు అన్ని లింగాల లక్షణాలను వినుము.

Verse 9

मध्यसूत्रं समासाद्य ब्रह्मरुद्रान्तिकं बुधः षोडशाङ्गुललिङ्गस्य षड्भागैर् भाजितो यथा

మధ్యసూత్రం (కేంద్ర రేఖ)ను స్థిరపరచి, జ్ఞాని ఆచార్యుడు బ్రహ్మ-రుద్ర ప్రాంతాలను గుర్తించాలి; ఉదాహరణకు పదహారు అంగుళాల లింగాన్ని ఆరు సమాన భాగాలుగా విభజించినట్లు.

Verse 10

तद्वैयमनसूत्राभ्यां मानमन्तरमुच्यते यवाष्टमुत्तरे कार्यं शेषाणां यवहानितः

దండము మరియు మాపన-సూత్రము (తాడు) ద్వారా నిర్ణయించబడినదే ‘మధ్య’ ప్రమాణమని చెప్పబడింది. తదుపరి (ఎత్తైన) ప్రమాణానికి యవము యొక్క అష్టమభాగం చేర్చాలి; మిగిలిన ప్రమాణాలలో యవాల ప్రకారం హ్రాస నియమము.

Verse 11

अधोभागं त्रिधा कृत्वा त्वर्धमेकं परित्यजेत् व्रजेदात्यन्तिकमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टधा तद्द्वयं कृत्वा ऊर्ध्वभागत्र्यं त्यजेत्

క్రింది భాగాన్ని మూడు భాగాలుగా చేసి, అందులో ఒక అర్ధభాగాన్ని విడిచిపెట్టాలి; అలా ‘ఆత్యంతిక’ (అత్యంత సూక్ష్మ/చివరి) ప్రమాణం లభిస్తుంది—ఇది గుర్తించిన ప్రతిలోని ‘గ’ పాఠం. (లేదా) ఆ జంటను ఎనిమిది భాగాలుగా చేసి, పై భాగంలోని మూడు భాగాలను త్యజించాలి.

Verse 12

ऊर्ध्वञ्च पञ्चमाद्भागाद् भ्राम्य रेखां प्रलम्बयेत् भागमेकं परित्यज्य सङ्गं कारयेत्तयोः

ఐదవ విభాగం నుండి పైకి మళ్లి ఒక లంబ రేఖను దించాలి. ఒక విభాగాన్ని వదిలి, ఆ రెండు రేఖల సంగమాన్ని (జోడింపును) చేయాలి.

Verse 13

एतत् साधारणं प्रोक्तं लिङ्गानां लक्षणं मया सर्वसाधारणं वक्ष्ये पिण्डिकान्तान्निबोध मे

ఇలా నేను లింగముల సాధారణ లక్షణాలను చెప్పాను. ఇప్పుడు పిండికా (ఆధారం) అంతము వరకు వర్తించే సర్వసాధారణ నియమాన్ని వివరిస్తాను; నా మాట వినండి.

Verse 14

ब्रह्मभागप्रवेशञ्च ज्ञात्वा लिङ्गस्य चोच्छ्रयं न्यसेद् ब्रह्मशिलां विद्वान् सम्यक्कर्मशिलोपरि

బ్రహ్మ-భాగ ప్రవేశం (నిర్దిష్ట బ్రహ్మ-బిందువు/మాపు) మరియు లింగము యొక్క ఎత్తును నిర్ణయించి, పండిత ఆచార్యుడు సక్రమంగా సిద్ధం చేసిన కర్మశిలపై బ్రహ్మశిలను యథావిధిగా స్థాపించాలి.

Verse 15

तथा सुमुच्छ्रयं ज्ञात्वा पिण्डिकां प्रविभाजयेत् द्विभागमुच्छ्रितं पीठं विस्तारं लिङ्गसम्मितम्

అదేవిధంగా సరియైన ఉచ్చ్రయము (ఎత్తు/ఉబ్బు) నిర్ణయించి పిండికాను సమ్యక్‌గా విభజించాలి. పీఠము రెండు భాగాల ఎత్తుగా ఉండి, దాని విస్తారము లింగ ప్రమాణానుసారంగా ఉండాలి.

Verse 16

त्रिभागं मध्यतः खातं कृत्वा पीठं विभाजयेत् स्वमानार्धत्रिभागेण बाहुल्यं परिकल्पयेत्

మధ్యంలో ఒక మూడవ భాగం ఖాతము (గోతు) చేసి పీఠాన్ని సమ్యక్‌గా విభజించాలి. అలాగే తన ప్రమాణం యొక్క అర్ధభాగంలో ఒక మూడవ భాగమంత బాహుల్యము (ప్రక్షేప/వెడల్పు) నిర్ణయించాలి.

Verse 17

बाहुल्यस्य त्रिभागेण मेखलामथ कल्पयेत् खातं स्यान्मेखलातुल्यं क्रमान्निम्नन्तु कारयेत्

తర్వాత బాహుల్యము యొక్క ఒక మూడవ భాగంతో మేఖల (చుట్టుముట్టే బంధం) నిర్మించాలి. ఖాతము మేఖలతో సమాన ప్రమాణంలో ఉండి, క్రమంగా దిగువకు వాలేలా చేయాలి.

Verse 18

मेखलाषोडशांशेन खातं वा तत्प्रमाणज्ञः उच्छ्रायं तस्य पीठस्य विकाराङ्गं तु कारयेत्

ప్రమాణజ్ఞుడు మేఖల యొక్క పదహారవ భాగమంత ఖాతము (కత్తిరింపు/ఖాళీ) చేయాలి. అలాగే ఆ పీఠపు ఉచ్చ్రయమును మరియు దాని వికారాంగములను (అలంకార భాగాలు) నిర్మించాలి.

Verse 19

भूमौ प्रविष्टमेकं तु भागैकेन पिण्डिका कण्ठं भागैस्त्रिभिः कार्यं भागेनैकेन पट्टिका

భాగాలలో ఒక భాగాన్ని భూమిలో ప్రవేశపెట్టి పిండికాను చేయాలి. కంఠము మూడు భాగాలుగా చేయాలి, పట్టికా ఒక భాగంగా చేయాలి.

Verse 20

द्यंगेन चोर्ध्वपट्टन्तु एकांशाः शेषपट्टिका भागं भागं प्रविष्टन्तु यावत् कण्ठं ततः पुनः

తర్వాత అవయవాన్ని పైకి ఎత్తి పై పట్టీని సరిగా అమర్చాలి. ఒక భాగాన్ని స్థిరపరచి, మిగిలిన పట్టికను భాగం భాగంగా చొప్పిస్తూ కంఠం వరకు తీసుకెళ్లాలి; అనంతరం మళ్లీ అదే విధంగా అమరిక కొనసాగించాలి.

Verse 21

निर्गमं भागमेकं तु यावद्वै शेषपट्टिका प्रणालस्य त्रिभागेन निर्गमस्तु त्रिभागतः

నిర్గమం (బయటకు వచ్చే ప్రక్షేపం) పరిమాణం ఒక భాగంగా ఉండాలి; అది శేష పట్టికా పరిమితి వరకు. ప్రణాలం (జలస్రావ నాళం) విషయంలో నిర్గమాన్ని మూడు భాగాలుగా విభజించి, అంటే ఒక మూడవ భాగ ప్రమాణంతో స్థాపించాలి.

Verse 22

मध्यतः कृत्वा ततः पीठमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विकारांशांश्चेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः भागेनैकेनेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चार्धपट्टन्तु इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मूलेङ्गुल्यग्रविस्तारमग्रे त्र्यंशेन चार्धतः ईषन्निम्नन्तु कुर्वीत खातं तच्चोत्तरेण वै पिण्डिकासहितं लिङ्गमेतत् साधारणं स्मृतम्

మూలంలో దీని వెడల్పు వేళ్ల కొన వెడల్పు మేరకు ఉండాలి; ముందుభాగంలో ఒక మూడవ వంతు తగ్గించి, అర్ధ ప్రమాణానుసారంగా సన్నగా చేయాలి. స్వల్పంగా లోతైన గోతిని చేసి, ఉత్తర దిశలో ప్రణాల/నిష్కాస మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. పిండికాతో కూడిన ఇలాంటి లింగం ‘సాధారణం’గా స్మరించబడింది.