Adhyaya 51

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवीप्रतिमालक्षणं नाम पञ्चाशो ऽध्यायः अथ एकपञ्चाशो ऽध्यायः सूर्यादिप्रतिमालक्षणं भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्यो द्विपद्मधृक् मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన ఆగ్నేయ పురాణంలో ‘దేవీ ప్రతిమా లక్షణం’ అనే యాభైవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘సూర్యాది ప్రతిమా లక్షణం’ అనే ఏకపంచాశత్తమ అధ్యాయం ప్రారంభం. భగవానుడు పలికెను—సూర్యుని ఏడు అశ్వములు లాగు, ఒక చక్రముగల రథముపై చిత్రించాలి; ఆయన రెండు పద్మములు ధరించాలి; మసీభాజనము (దవాత) మరియు లేఖనీని ధరించి, దక్షిణ భాగమున కుండీ (జలపాత్రం) ఉంచాలి।

Verse 2

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः शिवाच्युतेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वज्रदृष्टय इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः महारथ्यो रूपिण्यो ऽप्सरस इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विस्फोटकरुणर्दन इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

ఎడమ ద్వారమున దండము ధరించిన పింగలుడు నిలుచును—అతడు రవి (సూర్యుడు) యొక్క గణుడు (పరిచారకుడు). రెండు పార్శ్వములలో వ్యజనములు (వీచికలు) పట్టిన ఇద్దరు యువ పరిచారకులు ఉంటారు; మరియు రాణి (సహధర్మిణి) నిష్ప్రభ, అనగా కాంతిరహితగా వర్ణించబడింది।

Verse 3

अथवाश्वारूढः कार्य एकस्तु भास्करः वरदा द्व्यब्जनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

లేదా భాస్కరుడిని (సూర్యుని) అశ్వారూఢుడిగా, ఏకమూర్తిగా నిర్మించాలి; ఆయన చేతుల్లో వరదముద్ర మరియు రెండు పద్మాలు చూపించాలి. అలాగే సమస్త దిక్పాలులను క్రమంగా తమ చేతుల్లో ఆయుధాలు ధరించినవారిగా చేయాలి।

Verse 4

मुद्गरशूलचक्राब्जभृतोग्न्यादिविदिक्स्थिताः सूर्यार्यमादिरक्षोन्ताश् चतुर्हस्ता द्विषड्दले

అగ్ని మొదలైన మధ్యదిశలలో చతుర్భుజ దేవతలను స్థాపించాలి; వారు గద, త్రిశూలం, చక్రం, పద్మం ధరించి ఉండాలి. సూర్య-ఆర్యమా మొదలుకొని ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) రక్షకుని వరకు, వారు రెండు సమూహాల ఆరు రేకులున్న పద్మంపై క్రమంగా అమర్చబడతారు।

Verse 5

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस् तथापरः धाता तपनसञ्ज्ञश् च सविताथ गभस्तिकः

ఆయనను ‘వరుణ’ అని, అలాగే పేరుగా ‘సూర్య’ అని కూడా అంటారు; ‘సహస్రాంశు’ (వెయ్యి కిరణాలవాడు), అలాగే ‘అపర’; ‘ధాతృ’; ‘తపన’ అనే సంజ్ఞతో; ‘సవితృ’; మరియు ‘గభస్తిక’ (ప్రకాశ కిరణధారి) అని కూడా పిలుస్తారు।

Verse 6

रविश् चैवाथ पर्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः मेषादिराशिसंस्थाश् च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

రవి, పర్జన్య, త్వష్టృ, మిత్ర, మరియు విష్ణుక—ఇవన్నీ మేషాది రాశులపై అధిష్ఠితంగా ఉంటాయి; అలాగే (సంబంధిత) విభాగాలు మార్గశీర్షం నుండి కార్త్తికాంతం వరకు సాగుతాయి।

Verse 7

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः कपिलः पीतवर्णश् च शुकाभो धवलस् तथा

కృష్ణం, రక్తం, స్వల్ప రక్తాభం, పీతం, పాండుర-రక్తం (లేదా తెల్లటి ఫాన్), శ్వేతం, కపిలం, పీతవర్ణం, శుకసదృశ హరితం, అలాగే ధవలం—ఇవి వర్ణభేదాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి।

Verse 8

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः इडा सुषुम्ना विश्वार्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

వాటి వర్ణాలు క్రమంగా ధూమ్రం మరియు నీలం. ఈ శక్తులు కేశశిఖాగ్రంలో సంచరిస్తాయి; వీటికి ఇడా, సుషుమ్నా, విశ్వార్చిస్, ఇందు, ప్రమర్దినీ అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

Verse 9

प्रहर्षिणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

శక్తులు ఇవి—ప్రహర్షిణీ, మహాకాళీ, కపిలా, ప్రబోధనీ, నీలాంబరా, ఘనాంతస్థా, అలాగే అమృతా అనే శక్తి।

Verse 10

वरुणादेश् च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत् तेजश् चण्डो महावक्रो द्विभुजः पद्मखद्गभृत्

వరుణుని అక్షరన్యాసాన్ని మరియు దానికి తగిన వర్ణాలను కేశాగ్రాలపై విన్యసించాలి. ఆయనను తేజస్సుతో, చండంగా, మహావక్రరూపుడిగా, ద్విభుజుడిగా, పద్మం మరియు ఖడ్గం ధరించినవాడిగా ధ్యానించాలి.

Verse 11

कुण्डिकाजप्यामालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

ఇందు (చంద్రుడు) కుండికా మరియు జపమాల ధరించినవాడిగా చిత్రించాలి. కుజ (మంగళుడు) శక్తి (భాలం) మరియు అక్షమాల ధరించును. బుధుడిని ధనుస్సు మరియు మాల చేతుల్లో చూపాలి. జీవ (బృహస్పతి) కుండికా మరియు అక్షమాల ధరించును.

Verse 12

प्रवर्धनी इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः महारक्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मार्तण्डश् च महारक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मखड्गधृगिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपुस्तकपाठः खड्गचर्मभृदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किण्किणीसूत्रवाञ्छनिः अर्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

[చిహ్నిత ప్రతుల్లో పాఠభేదాలు—“ప్రవర్ధనీ”, “మహారక్త”, “మార్తండశ్చ మహారక్త”, “పద్మఖడ్గధృక్”, “ఖడ్గచర్మభృత్”.] శుక్రుడిని కుండికా మరియు అక్షమాల ధరించినవాడిగా, కింకిణీలతో అలంకరించిన సూత్రం/కటిబంధంతో శోభితుడిగా చిత్రించాలి. రాహువు అర్ధచంద్రచిహ్నం ధరించును. కేతువు ఖడ్గధారి, దీపమును కూడా ధరించును.

Verse 13

अनन्तस्तक्षकः कर्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः

అనంత, తక్షక, కర్క, పద్మ, మహాబ్జ, శంఖక, కులిక, సూత్రిణ—ఇవన్నీ ఫణముకుటిత ముఖములు గల మహాప్రభావంతమైన మహానాగులు.

Verse 14

इन्द्रो वज्री गजारूढश्छागगोग्निश् च शक्तिमान् यमो दण्डी च महिषे नैरृतः खड्गवान् करे

ఇంద్రుడు వజ్రధారి, గజారూఢుడు. అగ్ని ఛాగారూఢుడు, శక్తిమంతుడు, శక్తి (భాలము) ధరించువాడు. యముడు దండధారి, మహిషారూఢుడు. నైరృతుడు చేతిలో ఖడ్గం ధరించును.

Verse 15

मकरे वरुणः पाशी वायुर्ध्वजधरो मृगे गदी कुवेरो मेषस्थ ईशानश् च जटी वृषे

మకరంలో వరుణుడు పాశధారి; ధనుస్సులో వాయువు ధ్వజధారి; మేషంలో కుబేరుడు గదాధారి; వృషభంలో ఈశానుడు జటాధారి.

Verse 16

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्माक्षसूत्रभृत् हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

లోకపాలులను ద్విభుజులుగా చిత్రించాలి. విశ్వకర్మను అక్షసూత్రం (జపమాల) ధరించినవాడిగా చూపాలి. హనుమానును చేతిలో వజ్రంతో, పాదాలతో ఆధారాన్ని నొక్కి నిలిచినట్లుగా చూపాలి.

Verse 17

वीणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश् च खे दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

కిన్నరులు చేతిలో వీణలు కలిగినవారై ఉండాలి; విద్యాధరులు ఆకాశంలో మాలాధారులై ఉండాలి. పిశాచులు దుర్బలాంగులై; వేతాళులు వికృతముఖులై ఉండాలి. క్షేత్రపాలులు శూలధారులు; ప్రేతులు కృశులు, మహోదరులు కావాలి.