Adhyaya 50

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिमालक्षणं नाम ऊनपञ्चाशो ऽध्यायः अथ पञ्चाशोध्यायः देवीप्रतिमालक्षणकथनं भगवानुवाच चण्डी विंशतिबाहुः स्याद्बिभ्रती दक्षिणैः करः शूलासिशक्तिचक्राणि पाशं खेटायुधाभयं

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘ప్రతిమాలక్షణం’ అనే నలభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు యాభైవ అధ్యాయం—దేవీ ప్రతిమ లక్షణాల వివరణ—ప్రారంభం. భగవానుడు పలికెను: చండీని ఇరవై భుజాలతో చిత్రించాలి; కుడి చేతుల్లో త్రిశూలం, ఖడ్గం, శక్తి, చక్రం, పాశం, ఖేటం (ఢాలు), ఆయుధం మరియు అభయముద్రను ధరించాలి.

Verse 2

डमरुं शक्तिकां वामैर् नागपाशञ्च खेटकं कुठाङ्कुशचापांश् च घण्टाध्वजगदांस् तथा

ఎడమ చేతుల్లో డమరువు మరియు శక్తికా; నాగపాశం మరియు ఖేటకం (ఢాలు); కుఠారం, అంకుశం, ధనుస్సు-బాణాలు; అలాగే గంట, ధ్వజం మరియు గదను కూడా ధరించాలి.

Verse 3

आदर्शमुद्गरान् हस्तैश् चण्डी वा दशबाहुका तदधो महिषश्छिन्नमूर्धा पतितमस्तकः

లేదా చండీని దశభుజగా చూపాలి; చేతుల్లో అద్దం మరియు ముద్గరం (గద) ధరించి ఉండాలి. ఆమె కింద మహిషుడు (మహిషాసురుడు) శిరఛ్ఛేదితుడై, తెగిన తల పడివున్నట్లు చూపాలి.

Verse 4

चर्म चोत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शस्त्रोद्यतकरः क्रुद्धस्तद्ग्रीवासम्भवः पुमान् शूलहस्तो वमद्रक्तो रक्तस्रङ्मूर्धजेक्षणः

‘చర్మమే ఉత్తమం’—అని గుర్తించిన పాఠాంతరం ఉంది. (అతడు) క్రోధంతో, ఆయుధం ఎత్తిన చేతితో, గ్రీవా ప్రాంతం నుండి ఉద్భవించిన పురుషుడు; త్రిశూలధారి, రక్తం వాంతి చేసే వాడు, రక్తమాల ధరించినవాడు, జటాధారి మరియు ఉగ్రనేత్రుడు.

Verse 5

सिंहेनास्वाद्यमानस्तु पाशबद्धो गले भृशं याम्याङ्घ्य्राक्रान्तसिंहा च सव्याङ्घ्रिर्नीचगासुरे

అతడు సింహం చేత చింపబడి‑చవిచూడబడి బాధపడతాడు; అతని గొంతు పాశంతో బిగిగా బంధించబడుతుంది. యమలోకంలో పాదంతో సింహాన్ని అణచి, పాపిని ఎడమ పాదంతో నొక్కుతూ మలినమైన అధోప్రదేశానికి క్రిందికి లాగుతారు।

Verse 6

चण्डिकेयं त्रिनेत्रा च सशस्त्रा रिपुमर्दनी नवपद्मात्मके स्थाने पूज्या दुर्गा स्वमूर्तितः

చండికాస్వరూపిణి, త్రినేత్రి, శస్త్రధారిణి, శత్రుమర్దిని అయిన దుర్గను నవపద్మ (తొమ్మిది కమల) యంత్రరూప స్థానంలో, ఆమె స్వమూర్తి‑లక్షణానుసారం పూజించాలి।

Verse 7

आदौ मध्ये तथेन्द्रादौ नवातत्त्वात्मभिः क्रमात् अष्टादशभुजैका तु दक्षे मुण्डं च खेटकं

ఆదిలో, మధ్యలో, అలాగే ఇంద్రస్థానాది దిక్స్థానాలలో ఆమెను క్రమంగా నవతత్త్వాత్మికగా స్థాపించాలి. ఒక రూపం అష్టాదశభుజ; ఆమె కుడి చేతుల్లో ముండం మరియు ఖేటకం (ఢాలు) ఉంటాయి।

Verse 8

आदर्शतर्जनीचापं ध्वजं डमरुकं तथा पाशं वामे बिभ्रती च शक्तिमुद्गरशूलकं

ఆమె ఎడమ చేతుల్లో అద్దం, తర్జనీ‑ముద్ర, విల్లు, ధ్వజం, డమరువు మరియు పాశం ఉంటాయి; అలాగే శక్తి (భాలం), ముద్గరం (గద) మరియు శూలం కూడా ధరిస్తుంది।

Verse 9

वज्रखड्गाङ्कुशशरान् चक्रन्देवी शलाकया एतैर् एवायुधैर् युक्ता शेषाः षोडशबहुकाः

దేవి వజ్రం, ఖడ్గం, అంకుశం, బాణాలు, చక్రం మరియు శలాకా (సూచి వంటి దండం)ను ధరిస్తుంది. ఇవే ఆయుధాలతో యుక్తమైన మిగిలిన రూపాలు షోడశభుజాలు।

Verse 10

डमरुं तर्जनीं त्यक्त्वा रुद्रचण्डादयो नव रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका

డమరు మరియు తర్జనీ (భయప్రదర్శక సూచికవేలు)ను విడిచి, రుద్రచండా మొదలైన తొమ్మిది రూపాలను ఆహ్వానించాలి—రుద్రచండా, ప్రచండా, చండోగ్రా, చండనాయికా మొదలైనవి।

Verse 11

चण्डा चण्दवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका उग्रचण्डा च मध्यस्था रोचनाभारुणासिता

ఆమె చండా, చండవతీ కూడా; అత్యంత భయంకర రూపముగలది—అతిచండికా; ఉగ్రచండా; మధ్యలో నిలిచే ధారణకేంద్రం—మధ్యస్థా; అలాగే కాంతిమయి రోచనా, భారధారిణి భారుణా, శ్యామవర్ణా అసితా।

Verse 12

नीला शुक्ला धूम्रिका च पीता श्वेता च सिंहगाः महिषोथ पुमान् शस्त्री तत्कचग्रहमुष्टिकाः

నీల, శ్వేత, ధూమ్రిక, పీత, శ్వేతవర్ణ—ఇవి ‘సింహగామి’ రకాలు; అలాగే ‘మహిషగామి’ రకం, ‘పుమాన్’ (పురుష) రకం, ‘శస్త్రీ’ (అస్త్రధారి) రకం, మరియు జుట్టు పట్టి ముష్టిప్రహారం చేసే లక్షణమున్న రకాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 13

आलीढा नव दुर्गाः स्युः स्थाप्याः पुत्रादिवृद्धये तथा गौरी च चण्डिकाद्या कुण्ड्यक्षररदाग्निधृक्

ఆలీఢ ముద్రలో తొమ్మిది దుర్గలను పుత్రాది వృద్ధి మరియు శ్రేయస్సు కోసం స్థాపించాలి; అలాగే గౌరీ మరియు చండికా మొదలైన సమూహాన్ని కూడా—కుండ్యవ్యవస్థలో అక్షర (మంత్ర), దంత (దంష్ట్ర) మరియు అగ్నిశక్తిని ధరించేవారిగా।

Verse 14

सैव रम्भा वने सिद्धाग्निहीना ललिता तथा स्कन्धमूर्धकरा वामे द्वितीये धृतदर्पणा

ఆమెనే రంభా; అరణ్యంలో ఆమె సిద్ధా అని ప్రసిద్ధి; ఆమె అగ్నిహీనా మరియు లలితా కూడా. ఎడమవైపు రెండవ చేతిలో ఆమె స్కంధమస్తక చిహ్నాన్ని ధరించి, దర్పణాన్ని కూడా పట్టుకుంటుంది।

Verse 15

नवतत्वादिभिरिर्ति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शालासु नव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः याम्ये फलाञ्जलिहस्ता सौभाग्या तत्र चोर्ध्विका लक्ष्मीर्याम्यकराम्भोजा वामे श्रीफलसंयुता

దక్షిణ (యామ్య) కుడిచేతిలో ఫలాల అంజలి పట్టుకున్న ‘సౌభాగ్యా’ను చూపించాలి. అక్కడ పైభాగంలో ‘లక్ష్మీ’ని చిత్రించాలి—ఆమె కుడి పద్మహస్తం దక్షిణదిశకు, ఎడమచేతిలో శ్రీఫలము (కొబ్బరి) ఉండాలి; కొన్ని ప్రతుల్లో పాఠభేదాలు గుర్తించబడ్డాయి.

Verse 16

पुस्ताक्षमालिकाहस्ता वीणाहस्ता सरस्वती कुम्भाब्जहस्ता श्वेताभा मकरोपरि जाह्नवी

సరస్వతి చేతుల్లో పుస్తకం, అక్షమాల ఉండి, వీణను కూడా ధరిస్తుంది. జాహ్నవీ (గంగా) కుంభం, పద్మం పట్టుకుంటుంది; ఆమె శ్వేతవర్ణా, మకరంపై ఆసీనురాలు.

Verse 17

कूर्मगा यमुना कुम्भकरा श्यामा च पूज्यते सवीणस्तुम्बुरुः शुक्लः शूली मात्रग्रतो वृषे

కూర్మగా, యమునా, కుంభకరా, శ్యామా—వీరు పూజింపబడవలసినవారు. వీణాధారి తుంబురు, అలాగే శుక్ల, శూలీ (త్రిశూలధారి), మాత్రగ్రత—ఓ వృషధ్వజ (శివా), వీరును కూడా పూజించాలి.

Verse 18

गौरी चतुर्मुखी ब्राह्मी अक्षमालासुरान्विता कुण्डक्षपात्रिणी वामे हंसगा शाङ्करी सिता

ఆమె గౌరీ—చతుర్ముఖి బ్రాహ్మీ—అక్షమాల ధరిచి, దివ్య పరివారంతో కూడినది. ఎడమచేతిలో జలకుండం (కలశం) మరియు భిక్షాపాత్రం; ఆమె హంసారూఢ, శాంకరీ, శ్వేతవర్ణా.

Verse 19

शरचापौ दक्षिणे ऽस्या वामे चक्रं धनुर्वृषे कौमारी शिखिगा रक्ता शक्तिहस्ता द्विबाहुका

ఆమె కుడివైపు బాణం, ధనుస్సు; ఎడమవైపు చక్రం, వృషభం ఉన్నాయి. ఓ వృషధ్వజ, ఈమె కౌమారీ—మయూరారూఢ, రక్తవర్ణా, శక్తి (భాలం) ధారిణి, ద్విభుజా.

Verse 20

चक्रशङ्खधरा सव्ये वामे लक्ष्मीर्गदाब्जधृक् दण्डशङ्खासि गदया वाराहो महिषस्थिता

కుడి వైపున చక్రం, శంఖం ధరించును; ఎడమ వైపున లక్ష్మీ గదా మరియు పద్మం ధరించును. దండం, శంఖం, ఖడ్గం, గదా ఆయుధాలతో వరాహావతారాన్ని మహిషంపై నిలిచినట్లు చిత్రించాలి.

Verse 21

ऐन्द्री वामे वज्रहस्ता सहस्राक्षी तु सिद्धये चामुण्डा कोटराघ्नी स्यान्निर्मांसा तु त्रिलोचना

ఎడమ వైపున ఐంద్రీ—చేతిలో వజ్రం ధరించినది, సహస్రాక్షి—సిద్ధి సాధనార్థం. అలాగే చాముండా కోటరాఘ్ని, నిర్మాంస, త్రిలోచనగా ఉండాలి.

Verse 22

निर्मांसा अस्थिसारा वा ऊर्ध्वकेशी कृशोदरी द्वीपचर्मधरा वामे कपालं पट्टिशङ्करे

ఆమె నిర్మాంసగా లేదా అస్తిసార స్వరూపంగా; పైకి లేచిన జుట్టుతో, కృశోదరితో ఉండాలి. వ్యాఘ్రచర్మం ధరించి, ఎడమ చేతిలో కపాలపాత్రం, కుడి చేతిలో పట్టిశ (యుద్ధకుఱ్ఱ) ధరించాలి.

Verse 23

शूलं कर्त्री दक्षणे ऽस्याः शवारूढास्थितभूषणा विनायको नराकारो वृहत्कुक्षिर्गजाननः

ఆమె కుడి చేతిలో శూలం మరియు కర్త్రీ ఉండాలి. ఆభరణాలతో అలంకరింపబడి, శవంపై ఆరూఢగా (లేదా నిలిచినట్లు) చిత్రించాలి. వినాయకుడు నరాకారుడు, విస్తారమైన ఉదరంతో, గజాననుడని చెప్పబడెను.

Verse 24

वृहच्छुण्डो ह्य् उपवीतो मुखं सप्तकलं भवेत् विस्ताराद्दैर्घ्यतचैव शुण्डं षट्त्रिंशदङ्गुलं

బింబానికి పెద్ద శుండ ఉండి, ఉపవీతంతో అలంకరింపబడాలి. ముఖ పరిమాణం ఏడు కళలుగా చెప్పబడింది. విస్తారానికి అనుగుణంగా శుండ పొడవు ముప్పై ఆరు అంగుళాలు కావాలి.

Verse 25

कला द्वादश नाडी तु ग्रीवा सार्धकलोच्छ्रिता षट्त्रिंशदङ्गुलं कण्ठं गुह्यमध्यर्धमङ्गुलं

పన్నెండు కళలు కలసి ఒక నాడీ అవుతుంది. గ్రీవ ఎత్తు ఒకన్నర కళ. కంఠ పరిమాణం ముప్పై ఆరు అంగుళాలు. గుహ్యప్రదేశ మధ్యము అర అంగుళం.

Verse 26

मकरेद्धरि जाह्नवीति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तत्रयकपाठः वामे वज्रमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शङ्खारि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नाभिरूरू द्वादशञ्च जङ्घे पादे तु दक्षिणे स्वदन्तं परशुं वामे लड्डुकञ्चोत्पलं शये

కొన్ని చిహ్నిత ప్రతుల పాఠం ప్రకారం—“మకరధారి, జాహ్నవీ (గంగా)ను ధరిస్తాడు.” ఇతర చిహ్నిత సాక్ష్యాల్లో—“ఎడమ చేతిలో వజ్రం.” మరొక పాఠంలో—“శంఖధారి.” నాభి, ఊరువుల వద్ద పన్నెండు చిహ్నాలు; జంఘలు మరియు కుడి పాదంలో కూడా. కుడి చేతిలో స్వదంతం, ఎడమలో పరశు; శయనస్థితిలో లడ్డుక/మోదకము మరియు కమలం.

Verse 27

सुमुखी च विडालाक्षी पार्श्वे स्कन्दो मयूरगः स्वामी शाखो विशाखश् च द्विभुजो बालरूपधृक्

అలాగే సుముఖీ, విడాలాక్షీ (ఉన్నారు). పక్కన మయూరారూఢుడైన స్కందుడు నిలుచున్నాడు—స్వామీ, శాఖ, విశాఖ అనే నామాలతో ప్రసిద్ధుడు—రెండు భుజాలు కలిగి, బాలరూపాన్ని ధరించినవాడు.

Verse 28

दक्षे शक्तिः कुक्कुटोथ एकवक्त्रोथ षण्मुखः षड्भुजो वा द्वादशभिर्ग्रामेरण्ये द्विबाहुकः

కుడి వైపు/చేతిలో శక్తి (భాలం) ఉంటుంది. అతడు కుక్కుట-చిహ్నితుడు. అతడు ఏకవక్త్రుడో లేదా షణ్ముఖుడో కావచ్చు. షడ్భుజుడో లేదా ద్వాదశభుజుడో కావచ్చు. గ్రామంలోనూ రణంలోనూ అతడు ద్విబాహువు.

Verse 29

शक्तीषुपाशनिस्त्रिंशतोत्रदोस्तर्जनीयुतः शक्त्या दाक्षिणहस्तेषु षट्सु वामे करे तथा

అతనిని శక్తి, బాణాలు, పాశం, వజ్రం, ఖడ్గం, ఢాలు (కవచం)తో పాటు తర్జనీ-యుక్త (సూచక ముద్ర)గా చిత్రించాలి. ఇవి ఆరు కుడి చేతుల్లో ఉంచాలి; అలాగే ఎడమ చేతుల్లో కూడా, శక్తితో సహా.

Verse 30

शिखिपिच्छन्धनुः खेटं पताकाभयकुक्कुटे कपालकर्तरीशूलपाशभृद्याम्यसौम्ययोः

మయూరపిచ్ఛ శిఖ, ధనుస్సు, ఖేటకం (ఢాలు), పతాక, అభయముద్ర, కుక్కుటచిహ్నం; అలాగే కపాలం, కర్తరీ, త్రిశూలం, పాశం—ఇవి దక్షిణ మరియు సౌమ్య (శాంత) రూపాలలో ధరించే లక్షణాలు।

Verse 31

गजचर्मभृदूर्ध्वास्यपादा स्यात् रुद्रचर्चिका सैव चाष्टभुजा देवी शिरोडमरुकान्विता

రుద్రచర్చికను గజచర్మధారిణిగా, ముఖమూ పాదమూ ఊర్ధ్వముఖంగా ఉన్నట్లు ధ్యానించాలి; ఆ దేవి అష్టభుజా, శిరస్సుపై డమరుతో అలంకృతురాలు।

Verse 32

तेन सा रुद्रचामुण्डा नाटेश्वर्यथ नृत्यती इयमेव महालक्ष्मीरुपविष्टा चतुर्मुखी

ఆ విధంగా (ధ్యానవిధానంతో) ఆ రుద్ర-చాముండా నాటేశ్వరీ రూపంలో నర్తిస్తుంది; ఆమెనే మహాలక్ష్మి, ఉపవిష్టగా, చతుర్ముఖిగా ఉన్నది।

Verse 33

नृवाजिमहिषेभांश् च खादन्ती च करे स्थितान् दशबाहुस्त्रिनेत्रा च शस्त्रासिडमरुत्रिकं

ఆమె మనుష్యులు, గుర్రాలు, మహిషాలు, ఏనుగులు—చేతిలో పట్టుకున్నవాటిని—భక్షిస్తున్నట్లు చూపబడుతుంది; ఆమె దశభుజా, త్రినేత్రా, ఆయుధాలు, ఖడ్గం మరియు డమరు త్రయాన్ని ధరించింది।

Verse 34

बिभ्रती दक्षिणे हस्ते वामे घण्टां च खेटकं खट्वाङ्गं च त्रिशूलञ्च सिद्धचामुण्डकाह्वया

సిద్ధ-చాముండా అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఆమె కుడిచేతిలో (మరియు) ఎడమచేతిలో గంట మరియు ఖేటకం (ఢాలు) ధరించి, ఖట్వాంగం మరియు త్రిశూలాన్ని కూడా మోస్తుంది।

Verse 35

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्वसिद्धप्रदायिका एतद्रूपा भवेदन्या पाशाङ्कुशयुतारुणा

సిద్ధయోగేశ్వరీ దేవి సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించేది. అదే రూపముగల మరొక అవతారం అరుణవర్ణంతో పాశం, అంకుశం ధరించినదిగా భావించాలి.

Verse 36

भैरवी रूपविद्या तु भुजैर् द्वादशभिर्युता एताः श्मशानजा रौद्रा अम्बाष्टकमिदं स्मृतं

భైరవీ ‘రూపవిద్య’గా చెప్పబడుతుంది; ఆమెకు పన్నెండు భుజాలు ఉన్నాయి. ఇవి శ్మశానజన్యమైన, రౌద్ర స్వరూపాలు—ఇదే ‘అంబాష్టక’గా స్మరించబడుతుంది.

Verse 37

आद्याष्टकमिदमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः क्षमा शिवावृता वृद्धा द्विभुजा विवृतानना दन्तुरा क्षेमकरी स्याद्भूमौ जानुकरा स्थिता

‘ఆద్యాష్టక’ పాఠం ప్రకారం—క్షమా దేవి శివావృత, వృద్ధ, ద్విభుజ, విప్పిన ముఖంతో దంతురగా వర్ణించబడుతుంది. ఆమె క్షేమప్రదాయిని; భూమిపై నిలిచి చేతులను మోకాళ్లపై ఉంచి ఉంటుంది.

Verse 38

यक्षिण्यस्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः पिङ्गाक्षाः स्युर्महारम्या रूपिण्योप्सरसः सदा

యక్షిణీలు స్థబ్ధంగా, దీర్ఘ నేత్రాలతో ఉంటారు; శాకినీలు వక్ర దృష్టి కలవారు. పింగాక్షీలు అత్యంత మనోహరులు; రూపిణీలు ఎల్లప్పుడూ అప్సరసుల వంటి రూపంతో ఉంటారు.

Verse 39

साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः महाकालोसिमुण्डी स्याच्छूलखटकवांस् तथा

సాక్షమాలి, త్రిశూలీ; ద్వారపాలకుడైన నందీశ; మహాకాల; మరియు అసి-ముండీ—ఇవీ శూలం మరియు ఖటక (దండం) ధరించినవారిగా భావించాలి.

Verse 40

कृशो भङ्गी च नृत्यन् वै कुष्माण्डस्थूलखर्ववान् गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः

వీరభద్రాది గణులు అనేక రూపాలవారు—కొందరు కృశులు, కొందరు వంకరగా నర్తించువారు, కొందరు కుష్మాండమువంటి ఉదరముగలవారు, కొందరు అతి స్థూలులు, కొందరు ఖర్వులు; మరికొందరికి ఏనుగు లేదా ఆవు ముఖము, గోకర్ణమువంటి కర్ణములు మొదలైనవి ఉంటాయి।

Verse 41

घण्टाकर्णोष्टदशदोः पापरोगं विदारयन् वज्रासिदण्डचक्रेषुमुषलाङ्कुशमुद्गरान्

ఘంటాకర్ణుడు అష్టాదశభుజుడు; పాపమును రోగమును చీల్చివేసి, వజ్రము, ఖడ్గము, దండము, చక్రము, బాణములు, ముషలము, అంకుశము, ముద్గరము ధరించును।

Verse 42

दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकं चापं घण्टां कुठारञ्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकं घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः

కుడివైపు (చేతులలో) తర్జనీ (ఆజ్ఞాసూచక ముద్ర), ఖేటము (ఢాలు), శక్తి, ముండము, పాశము, చాపము, ఘంట, కుఠారము; మరియు రెండు చేతులతో త్రిశూలము. ఘంటమాలలతో అలంకృతుడైన ఈ దేవుడు విస్ఫోటక (పొక్కుల వ్యాధి)ను నిగ్రహించువాడు।