Adhyaya 47

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शालग्रामादिमूर्तिलक्षणं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः शालग्रामादिपूजाकथनं भगवानुवाच शालग्रामादिचक्राङ्कपूजाः सिद्ध्यै वदामि ते त्रिविधा स्याद्धरेः पूजा काम्याकाम्योभयात्मिका

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణంలోని ఆగ్నేయ భాగమున ‘శాలగ్రామాది మూర్తిలక్షణం’ అనే నలభై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు నలభై ఏడవ అధ్యాయం—‘శాలగ్రామాది పూజాకథనం’ ప్రారంభమగుచున్నది. భగవానుడు పలికెను—సిద్ధి పొందుటకై శాలగ్రామాది చక్రాంకిత రూపాల పూజను నీకు వివరిస్తాను. హరి పూజ మూడు విధములు—కామ్య, అకామ్య, ఉభయాత్మిక।

Verse 2

मीनादीनान्तु पञ्चानां काम्याथो वोभयात्मिका मध्यचक्राधः सूक्ष्मविन्दुक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः काम्यार्थेवोभयात्मकेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वराहस्य नृसिंहस्य वामनस्य च मुक्तये

మీనాది ఐదు (రూప/మంత్ర)లకు ఫలం కామ్యమూ, ఉభయాత్మికమూ అని చెప్పబడింది. మధ్యచక్రం క్రింద సూక్ష్మ బిందువు ఉంటుంది—ఇది ఒక చిహ్నిత పాఠాంతరం; మరొక పాఠంలో ‘కామ్యార్థే ఉభయాత్మికా’ అని ఉంది. వరాహ, నృసింహ, వామన సంబంధమైన ముక్తి కోసం (ఈ విధి) నిర్దిష్టం।

Verse 3

चक्रादीनां त्रयाणान्तु शालग्रामार्चनं शृणु उत्तमा निष्फला पूजा कनिष्ठा सफलार्चना

చక్రాది మూడు (విష్ణు-చిహ్న)ల విషయములో శాలగ్రామార్చనను వినుము. ‘ఉత్తమ’ పూజ (అంతర్భావ శుద్ధి లేకపోతే) నిష్ఫలము; అయితే ‘కనిష్ఠ’ పూజ కూడా, నిజమైన అర్చనగా జరిగితే, ఫలప్రదమగును।

Verse 4

मध्यमा मूर्तिपूजा स्याच्चक्राब्जे चतुरस्रके प्रणवं हृदि विन्यस्य षडङ्गङ्करदेहयोः

మధ్యమ మూర్తిపూజ చక్రాబ్జాన్ని చతురస్రంలో స్థాపించి నిర్వహించబడుతుంది. హృదయంలో ప్రణవం (ఓం) విన్యసించి చేతులపై, దేహంపై షడంగ న్యాసం చేయవలెను.

Verse 5

कृतमुद्रात्रयश् चक्राद् वहिः पूवे गुरुं यजेत् आप्ये गणं वायवे च धातारं नैरृते यजेत्

మూడు ముద్రలు చేసి చక్రం (మండలం) వెలుపల తూర్పున గురువును పూజించాలి. ఆప్య (జల/పడమర) దిశలో గణాన్ని, వాయవ్య (వాయు) దిశలో ధాతృను, నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో మళ్లీ ధాతృను పూజించాలి.

Verse 6

विधातारञ्च कर्तारं हर्तारं दक्षसौम्ययोः विश्वक्सेनं यजेदीशे आग्नेये क्षेत्रपालकम्

దక్షిణం మరియు ఉత్తరం దిశల్లో వరుసగా విధాతృ, కర్తృ, హర్తృలను పూజించాలి. ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో విశ్వక్సేనను, ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిశలో క్షేత్రపాలకుని పూజించాలి.

Verse 7

ऋगादिवेदान् प्रागादौ आधारानन्तकं भुवं पीठं पद्मं चार्कचन्द्रवह्न्याख्यं मण्डलत्रयं

ఆరంభంలో తూర్పు వైపు నుండి ఋగ్వేదాది వేదాలను విన్యసించాలి. తరువాత ఆధార-అనంతకము, భూ-స్థరం, పీఠం, పద్మం మరియు అర్క (సూర్య), చంద్ర (చంద్రుడు), వహ్ని (అగ్ని) అనే మండలత్రయాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 8

आसनं द्वादशार्णेन तत्र स्थाप्य शिलां यजेत् अस्तेन च समस्तेन स्ववीजेन यजेत् क्रमात्

ద్వాదశాక్షర మంత్రంతో ఆసనాన్ని స్థాపించి అక్కడ శిలను ప్రతిష్ఠించి పూజించాలి. అనంతరం క్రమంగా అస్త్ర-మంత్రంతో, సమస్త మంత్రసమూహంతో, మరియు స్వ బీజమంత్రంతో పూజ చేయాలి.

Verse 9

पूर्वादावथ वेदाद्यैर् गायत्रीभ्यां जितादिना प्रणवेनार्चयेत् पञ्चान्मुद्रास्तिस्रः प्रदर्शयेत्

తూర్పు దిశ నుండి ప్రారంభించి, వేదాది ఆహ్వాన భాగముల మంత్రాలతో, రెండు గాయత్రీ మంత్రాలతో, ‘జిత…’తో ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో, అలాగే ప్రణవం (ఓం)తో ఆరాధన చేయాలి; ఐదు ముద్రలతో పాటు మూడు ముద్రలను కూడా ప్రదర్శించాలి।

Verse 10

विश्वक्सेनस्य चक्रस्य क्षेत्रपालस्य दर्शयेत् शालग्रामस्य प्रथमा पूजार्थो निष्फलोच्यते

మొదట విశ్వక్సేనుని, సుదర్శన చక్రాన్ని, క్షేత్రపాలుని (గౌరవంతో) సూచించి నమస్కరించాలి. ఈ పూర్వక్రియ లేకుండా చేసిన శాలగ్రామ పూజ ఫలరహితమని ప్రకటించబడింది।

Verse 11

पूर्ववत् षोडशारञ्च सपद्मं मण्डलं लिखेत् शङ्खचक्रगदाखड्गैर् गुर्वाद्यं पूर्ववद्यजेत्

మునుపటిలాగే పద్మంతో కూడిన పదహారు అంచుల (స్పోక్‌ల) మండలాన్ని గీయాలి. శంఖం, చక్రం, గద, ఖడ్గ చిహ్నాలతో గురువుని మొదలుకొని పూర్వవిధంగా పూజించాలి।

Verse 12

पूर्वे सौम्ये धनुर्वाणान् वेदाद्यैर् आसनं ददेत् शिलां न्यसेद् द्वादशार्णैस्तृतीयं पूजनं शृणु

శుభమైన తూర్పు దిశలో ధనుస్సు-బాణాలను స్థాపించి, వేదాది మంత్రాలతో ఆసనం సమర్పించాలి. ద్వాదశాక్షర మంత్రంతో శిలను ప్రతిష్ఠించాలి. ఇప్పుడు మూడవ పూజావిధిని వినుము।

Verse 13

अष्टारमब्जं विलिखेत् गुर्वाद्यं पूर्ववद्यजयेत् चतुर्भिः पूर्ववद्यजेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यैर् इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टार्णेनासनं दत्वा तेनैव च शिलां न्यसेत् पूजयेद्दशधा तेन गायत्रीभ्यां जितं तथा

ఎనిమిది దళాల పద్మ మండలాన్ని గీయాలి. గురువుని మొదలుకొని పూర్వవిధంగా పూజించాలి; అలాగే నాలుగు (ఉపచార/అంగ)ాలతో కూడా పూర్వవిధంగానే, గంధాది ద్రవ్యాలతో కూడి. అష్టాక్షర మంత్రంతో ఆసనం సమర్పించి, అదే మంత్రంతో శిలను స్థాపించాలి. తరువాత అదే మంత్రంతో పది విధాలుగా పూజించాలి; రెండు గాయత్రీలు మరియు ‘జిత’ మంత్రంతో కూడా ఇదే విధంగా సిద్ధి కలుగుతుంది।