Adhyaya 46

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्ष्मादिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं भगवानुवाच शालग्रामादिमूर्तेश् च वक्ष्येहं भुक्तिमुक्तिदाः वासुदेवो ऽसितो द्वारे शालग्रामद्विचक्रकः

ఇట్లు ఆగ్నేయ ఆదిమహాపురాణంలో ‘పిండికా-లక్ష్మ్యాది లక్షణం’ అనే నలభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘శాలగ్రామాది మూర్తి లక్షణకథనం’ అనే నలభై ఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. భగవానుడు పలికెను—ఇక్కడ భోగమోక్షప్రదమైన శాలగ్రామాది రూపాల లక్షణాలను నేను వివరిస్తాను. వాసుదేవుడు శ్యామవర్ణుడు; దాని ద్వార/రంధ్రంలో రెండు చక్రలక్షణాలు ఉంటే అది ద్విచక్ర శాలగ్రామం.

Verse 2

ज्ञेयः सङ्कर्षणो लग्नद्विचक्रो रक्त उत्तमः सूक्ष्मचक्रो बहुच्छिद्रः प्रद्युम्नो नीलदीघवः

అంటుకున్న రెండు చక్రాల గుర్తు కలిగిన చక్రం ఎర్రవర్ణమై ఉత్తమమైన ‘సంకర్షణ’ అని తెలిసికొనవలెను. అనేక రంధ్రాలు గల సూక్ష్మధార చక్రం నీలవర్ణమై దీర్ఘాకృతిగా ‘ప్రద్యుమ్న’ అని చెప్పబడింది.

Verse 3

पीतो निरुद्धः पद्माङ्गो वर्तुलो द्वित्रिरेखवान् कृष्णो नारायणो नाभ्युन्नतः शुषिरदीर्घवान्

ఆయన పీతవర్ణుడై ‘అనిరుద్ధ’గా; పద్మాంగుడై; వృత్తాకారుడై; రెండు లేదా మూడు శుభరేఖలతో లాంఛితుడై ఉంటాడు. ఆయనే కృష్ణవర్ణుడై ‘నారాయణ’గా; ఉన్నత నాభితో, లోతైన దీర్ఘ నాభికుహరంతో కూడినవాడు.

Verse 4

परमेष्ठो साब्जचक्रः पृष्ठच्छिद्रकश् च विन्दुमान् स्थूलचक्रो ऽसितो विष्णुर्मध्ये रेखा गदाकृतिः

పరమేష్ఠి యొక్క చక్రం పద్మచిహ్నితమై, వెనుక భాగంలో రంధ్రం కలిగి, మధ్యలో బిందువును ధరించి ఉంటుంది. విష్ణువు యొక్క చక్రం స్థూలధారమై నల్లవర్ణముగా, మధ్యలో గదాకృతి రేఖను కలిగి ఉంటుంది.

Verse 5

नृसिंहः कपिकः स्थूलवक्रः स्यात् पञ्चविन्दुकः वराहः शक्तिलिङ्गः स्यात् तच्चक्रौ विषमौ सृतौ

నృసింహుని (లాంఛనానికి) ‘కపిక’—స్థూలమై వంకరగా—మరియు ఐదు బిందువులతో ఉండాలి. వరాహుని (లాంఛనానికి) ‘శక్తిలింగ’ రూపం ఉండాలి; ఆ రెండు చక్రాలను అసమానంగా చేసి తగిన స్థానాలలో స్థాపించాలి.

Verse 6

इन्द्रनीलनिभः स्थूलस्त्रिरेखालाञ्छितः शुभः कूर्मस्तथोन्नतः पृष्ठे वर्तुलावर्तको ऽसितः

ఆయన ఇంద్రనీలమువంటి వర్ణముతో, స్థూలముగా, శుభముగా, మూడు రేఖలతో లాంఛితుడై ఉంటాడు. కూర్మాకారముగా ఉన్నతుడై, వెనుక భాగంలో నల్లని వృత్తాకార ఆవర్తం ఉంటుంది.

Verse 7

हयग्रीवोङ्कुशावाररेखो नीलः सविन्दुकः पृथुश्च्च्छिद्रश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैकुण्ठः एकचक्रो ऽब्जी मणिभिः पुच्छरेखकः

హయగ్రీవునికి అంకుశచిహ్నం, రక్షణరేఖలు ఉంటాయి; ఆయన నీలవర్ణుడు, బిందుచిహ్నంతో, విస్తారంగా, చిద్రము/చీలికచిహ్నంతో కూడినవాడు—ఇవి శుభలక్షణాలు. వైకుంఠునికి పుస్తకము మరియు పాఠం/పఠనచిహ్నం, ఒక చక్రం మరియు పద్మం ఉంటాయి; పుచ్ఛరేఖ మణిసదృశ బిందువులతో గుర్తించబడుతుంది.

Verse 8

मत्स्यो दीर्घस्त्रिविन्दुः स्यात् काचवर्णस्तु पूरितः श्रीधरो वनमालाङ्कः पञ्जरेखस्तु वर्तुलः

‘మత్స్య’ చిహ్నం దీర్ఘంగా, త్రిబిందువులతో ఉండాలి; అది కంచు/స్ఫటికసదృశ వర్ణంతో, నిండుగా కనిపించాలి. ఇదే శ్రీధరుడు, వనమాలతో అలంకృతుడు; పంజర/వక్షరేఖలు వృత్తాకారంగా ఉండాలి.

Verse 9

वामनो वर्तुलश्चातिह्रस्वो नीलः सविन्दुकः श्यामस्त्रिविक्रमो दक्षरेखो वामेन विन्दुकः

వామనుడు వృత్తాకారంగా, అత్యల్పకాయుడుగా ఉంటాడు; ఆయన నీలవర్ణుడు, బిందుచిహ్నంతో కూడినవాడు. త్రివిక్రముడు శ్యామవర్ణుడు; కుడివైపు రేఖాచిహ్నం, ఎడమవైపు బిందుచిహ్నం కలవాడు.

Verse 10

अनन्तो नागभोगाङ्गो नैकाभो नैकमूर्तिमान् स्थूलो दामोदरो मध्यचक्रो द्वाःसूक्ष्मविन्दुकः

ఆయన అనంతుడు; నాగభోగాల (కుండలుల) రూపమైన దేహముతో, అనేక కాంతులు అనేక రూపాలు కలవాడు; విస్తారమైన స్థూల స్వరూపుడు; దామోదరుడు (నడుము వద్ద దామ/ఉదరబంధ చిహ్నంతో); మధ్యలో చక్రచిహ్నధారి; మరియు రెండు సూక్ష్మ బిందుచిహ్నాలతో గుర్తింపబడినవాడు.

Verse 11

सुदर्शनस्त्वेकचक्रो लक्ष्मीनारायणो द्वयात् त्रिचक्रश्चाच्युतो देवस्त्रिचक्रको वा त्रिविक्रमः

ఒక చక్రధారి సుదర్శనుడు; రెండు చక్రధారి లక్ష్మీనారాయణుడు. మూడు చక్రధారి దేవుడు అచ్యుతుడు; లేదా మూడు-చక్రధారినే త్రివిక్రముడని కూడా అంటారు.

Verse 12

जनार्दनश् चतुश् चक्रो वासुदेवश् च पञ्चभिः षट्वक्रश् चैव प्रद्युम्नः सङ्कर्षणञ्च सप्तभिः

జనార్దనుడు నాలుగు (నామ/ఉపాధి)లతో స్తుతింపబడును; చతుశ్చక్రుడు ఐదు పేర్లతో; షట్వక్రుడు ఆరు పేర్లతో; అలాగే ప్రద్యుమ్నుడు మరియు సంకర్షణుడు చెరో ఏడు పేర్లతో కీర్తింపబడుదురు।

Verse 13

पुरुषोत्तमोष्टचक्रो नवव्यूहो नवाङ्कितः दशावतारो दशभिर्दशैकेनानिरुद्धकः द्वादशात्मा द्वादशभिरत ऊर्ध्वमनन्तकः

ఆయన పురుషోత్తముడు, అష్టచక్ర (ఎనిమిది విధాల చక్ర-రూప)ధారి; నవవ్యుహముగా వ్యవస్థితుడై, నవచిహ్నములతో అంకితుడై ఉన్నాడు। ఆయన దశావతారాధిపతి; దశములతో పాటు ఒకటి (దశకు అతీతం)గా అనిరుద్ధుడు. ఆయన ద్వాదశాత్మ; ద్వాదశానికి పైగా ఆయన అనంతుడు।