Adhyaya 43

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रासादलक्षणं नाम द्वाचत्त्वारिंशो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

ఇలా ఆదిమహాపురాణంలోని ఆగ్నేయ (అగ్ని పురాణ) భాగంలో ‘ప్రాసాదలక్షణం’ అనే నలభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నలభై మూడవ అధ్యాయం—‘ప్రాసాద దేవతా స్థాపనం’. భగవానుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా, వినుము; ప్రాసాదంలో దేవతలను స్థాపించాలి, విధానాన్ని నేను చెప్పుదును. పంచాయతన మధ్యంలో వాసుదేవుని స్థాపించాలి।

Verse 2

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిశలో వామనుడు, నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో నృహరి (నరసింహుడు), వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిశలో అశ్వశీర్ష (హయగ్రీవుడు), అలాగే ఈశగోచర/ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో శూకర (వరాహుడు) ను స్థాపించాలి/ధ్యానించాలి।

Verse 3

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

ఆపై మధ్యంలో నారాయణుని స్థాపించాలి. ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిశలో అంబికను, నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో భాస్కరుడు (సూర్యుడు) ను, వాయు/వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిశలో బ్రహ్మను, మరియు ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో శివలింగాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 4

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

లేదా దేవతను రుద్రరూపంగా ప్రతిష్ఠించవచ్చు; లేక నవధామాలలో మధ్యలో వాసుదేవుని స్థాపించి, తూర్పు నుండి ప్రారంభించి వామావర్త (ప్రతిలోమ) క్రమంలో యథాక్రమంగా విన్యసించాలి।

Verse 5

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

ఇంద్రాది లోకపాలులను ప్రతిష్ఠించాలి; లేదా నవధామాలలో పంచాయతన ఏర్పాటును చేసి, మధ్యలో పురుషోత్తముడు (విష్ణువు)ని స్థాపించాలి।

Verse 6

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

తూర్పు దిశలో లక్ష్మీ మరియు వైశ్రవణుని స్థాపించాలి; కుడి (దక్షిణ) వైపున మాతృగణాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి; తరువాత స్కందుడు, గణేశుడు, ఈశానుడు; పశ్చిమంలో సూర్యాది గ్రహాలను విన్యసించాలి।

Verse 7

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

ఉత్తర దిశలో మత్స్యాది దశావతారాలను స్థాపించాలి; ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిశలో చండికను ప్రతిష్ఠించాలి; నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో అంబికను స్థాపించి, వాయవ్య (ఉత్తర-పడమర) దిశలో సరస్వతిని విన్యసించాలి।

Verse 8

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

పద్మాసనంలో మధ్యలో వాసుదేవుని స్థాపించాలి—లేదా నారాయణుని; అలాగే త్రయోదశ ఆలయాల విన్యాసంలో మధ్యలో విశ్వరూప హరిని ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 9

पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

పూర్వాది దిశలవైపు ముఖం చేసి కేశవాది రూపాలలో గాని, లేదా ఇతర ధామస్థ స్వయంహరినే ప్రతిమగా నిర్మించాలి. ఆ విగ్రహం మట్టితో, చెక్కతో, లోహంతో లేదా రత్నాలతో చేయబడవచ్చు.

Verse 10

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तधा स्मृता कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

ప్రతిమలు ఏడు విధాలుగా స్మరించబడ్డాయి—శైలజ (రాతితో), గంధజ (సుగంధ ద్రవ్యాలతో), కౌసుమీ (పుష్పాలతో). అలాగే పుష్పమయ, గంధద్రవ్యమయ మరియు మృణ్మయ ప్రతిమలూ (ఈ విభాగంలో) ఉన్నాయి.

Verse 11

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

ఈ ప్రతిమలు యథాకాలంలో పూజించబడితే సమస్త కోరికల ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాయి. ఇప్పుడు శైలమయ (రాతి) ప్రతిమను వివరిస్తాను—ఎలాంటి శిలను గ్రహించాలో దాని లక్షణం.

Verse 12

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

పర్వతాలు లేనప్పుడు భూగర్భంలో లభించే శిలను గ్రహించాలి. తెలుపు, ఎర్రటి, పసుపు, నలుపు శిలలు వరుసగా వర్ణాలకు అనుకూలమని శాస్త్రం చెబుతుంది.

Verse 13

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

వర్ణానుసారంగా తగిన శిల సరిగా లభించనప్పుడు, ఆ వర్ణానికి తగిన ప్రత్యామ్నాయ ద్రవ్యాలను (వర్ణాది) తీసుకొని ‘సింహవిద్యా’ మంత్రరీతితో హోమం చేయాలి.

Verse 14

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

శిలపై ప్రధాన రేఖ శ్వేతంగా ఉండి అగ్రభాగం నల్లగా ఉన్నప్పుడు, సింహహోమ సమయంలో కాంస్యఘంట నాదంలాంటి ధ్వని వినిపిస్తే, ‘విస్ఫులింగికా’ పుంలింగమని గ్రహించాలి।

Verse 15

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

‘తన్-మండల’ లక్షణం గలది స్త్రీ అని చెప్పబడుతుంది; స్త్రీరూపాభావం వల్ల ఆమెను నపుంసకంగా పరిగణిస్తారు. ఎవరిలో స్పష్టమైన మండలచిహ్నం కనిపిస్తుందో, ఆమె గర్భవతైతే ఆమెను వర్జించాలి।

Verse 16

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

ప్రతిమార్థం కోసం అడవికి వెళ్లి విధివిధానంగా వ్రజయాగాన్ని ఆచరించాలి. అక్కడ స్థలాన్ని తవ్వి లేపనం చేసి, మండపంలో హరి (విష్ణు)ని యజించాలి।

Verse 17

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

ముందుగా బలిని సమర్పించి, తరువాత పనిముట్లు—టంకా మొదలైనవి—అర్చించాలి. హోమం చేసిన తరువాత, అస్త్రమంత్రంతో శాలితోయం (బియ్యపు నీరు) ద్వారా శిలను ప్రోక్షించాలి।

Verse 18

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

నృసింహుని ఆహ్వానంతో రక్షాక్రియ చేసి, మూలమంత్రంతో పూజించాలి. హోమం చేసి పూర్ణాహుతి ఇవ్వాలి; అనంతరం గురువు భూతబలిని సమర్పించాలి।

Verse 19

अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

ఇక్కడ స్థితిచేసిన సత్త్వాలు, యాతుధానులు, గుహ్యకులు, సిద్ధులు లేదా ఇతరులు ఎవరైనా ఉన్నా—వారందరిని విధివిధానంగా పూజించి, క్షమాపణ కోరాలి; అప్పుడు కర్మ నిర్విఘ్నంగా సాగుతుంది।

Verse 20

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं यात्रैषा केशवाज्ञया विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

కేశవుని ఆజ్ఞతో మా ఈ యాత్ర విష్ణు బింబం (ప్రతిమ) నిమిత్తం జరుగుతోంది. విష్ణు ప్రయోజనార్థం ఏ కార్యం చేయవలసి ఉంటే, అది మీవల్ల కూడా జరగాలి।

Verse 21

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा

ఈ బలిదానంతో మీరు సమస్తంగా ప్రసన్నులై ఉండండి।

Verse 22

क्षमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात् अप्_४३०२१च्देएवं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

‘క్షమతో ఇతరత్రా వెళ్లండి; ఈ స్థలాన్ని త్వరగా విడిచిపెట్టండి.’ ఇలా బోధించబడిన సత్త్వాలు తృప్తితో, తమ తమ సౌఖ్యానుసారం వెళ్లిపోతాయి. అనంతరం శిల్పులతో కలిసి చరువును భుజించి, రాత్రి స్వప్నమంత్రాన్ని జపించాలి।

Verse 23

ॐ नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः

ॐ। సమస్త లోకాలను వ్యాపించిన విష్ణువుకు నమస్కారం; పరమ సర్వవ్యాపి ప్రభువైన విష్ణువుకు నమస్కారం; విశ్వమే అయినవాడికి, విశ్వరూపుడికి, స్వప్నాధిపతికి నమస్కారం।

Verse 24

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि तवान्तिकं स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

హే దేవదేవేశ, పరమేశ్వరా! నాకు చెప్పుము—నేను నీ సమీపంలో నిద్రిస్తున్నాను; స్వప్నంలో నా హృదయంలో నిలిచిన నా కార్యాలు, సంకల్పాలు అన్నీ స్పష్టమవుతాయి।

Verse 25

ॐ ॐ ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

“ఓం ఓం హ్రూం ఫట్ విష్ణవే స్వాహా” అని జపించాలి. స్వప్నం శుభమైతే సమస్తం శుభమే; అశుభమైతే సింహ-హోమం చేయాలి. ప్రాతః శిలపై అర్ఘ్యం సమర్పించి, అస్త్ర-మంత్రంతో ‘అస్త్రక’ను యజించాలి/పూజించాలి.

Verse 26

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं

కుద్దాలం, టంకం/చెన్నీ వంటి పనిముట్లు తీసుకొని, తేనె మొదలైన శుభద్రవ్యాలతో ముఖానికి లేపనం చేసి సాధకుడు ముందుకు సాగాలి; తనను విష్ణువుగా, అలాగే దివ్య శిల్పి విశ్వకర్మగా ధ్యానించాలి.

Verse 27

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

శస్త్రాన్ని విష్ణ్వాత్మకంగా (విష్ణు శక్తిగా అభిమంత్రించి) సమర్పించి, ముఖం, వెనుకభాగం మొదలైన దృశ్యాలను చూపించాలి. ఇంద్రియనిగ్రహం కలిగి, చేతిలో టంకం/చెన్నీ పట్టుకున్న శిల్పి దానిని చతురస్ర (నాలుగు వైపుల) రూపంలో తయారు చేయాలి.

Verse 28

श्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ॐ ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

చిహ్నిత ప్రతుల్లో పాఠభేదాలు ఉన్నాయి—‘శ్వాధిపతయే’, ‘ప్రపన్నోఽస్మి’, ‘ఓం ఓం హ్రీం ఫడ్’, ‘విశ్వకర్మణిమ్’, ‘విశ్వాత్మకమ్’। ప్రతిమ చెక్కుటకు శిలాఖండాన్ని సిద్ధం చేసి, దానిని కొద్దిగా తక్కువ పరిమాణంలో రూపకల్పన చేయాలి. దానిని రథం/బండిపై ఉంచి, వస్త్రాలతో కప్పి శిల్పశాలకు తీసుకువచ్చి; శిల్పి గృహంలో ముందుగా పూజ చేసి, ఆపై ఆ కర్మకర్త ప్రతిమను పూర్తిచేసి ప్రతిష్ఠకు సిద్ధం చేయాలి.