
नगरादिवास्तुकथनं (Discourse on Vāstu for Cities and Related Settlements)
ఈ అధ్యాయంలో భగవాన్ ఈశ్వరుడు నగరాలు, గ్రామాలు, దుర్గాలు మొదలైన నివాసస్థానాల సమృద్ధికి 81-పద (9×9) మండలంతో వాస్తు పూజా-ప్రతిష్ఠా విధానాన్ని బోధిస్తాడు. తూర్పు దిశ నాడుల పేర్లు, మండలంలోని పాదాలు/పదాలకు సంబంధించిన ఉపనామాలు, అలాగే దిక్కులు, మధ్యదిక్కులు, పత్రికల వంటి ఉపవిభాగాల్లో దేవతా-శక్తుల నియామకం (మాయా, ఆపవత్స, సవితృ/సావిత్రీ/వివస్వాన్, విష్ణు, మిత్ర మొదలైనవి) వివరించబడుతుంది. తరువాత నిర్మాణవిషయంలో ఏకాశీపద దేవాలయ ప్రణాళిక, శతాంగ్రిక మండపం వంటి రూపాలు, గదుల స్థాపన, గోడల ప్రమాణాలు, వీథి/ఉపవీథి మార్గాలు, భద్రా, శ్రీ-జయ వంటి లేఅవుట్లు చెప్పబడతాయి. ఒకటి-రెండు-మూడు-నాలుగు-ఎనిమిది శాలల గృహప్రకారాలు, దిశా లోపాల లక్షణాలు, శూల/త్రిశూల/త్రిశాల చిహ్నాల ద్వారా శకున నిర్ధారణ, దిశానుసారం నిద్ర, ఆయుధాలు, ధనం, పశువులు, దీక్షా స్థలాల జోనింగ్, శేష-ఆధారిత గృహవర్గీకరణ, ద్వారఫలాలు ఇచ్చి—దేవతాక్రమానికి అనుగుణంగా శుభభోగం, స్థిర నివాసం కలిగించే ధార్మిక వాస్తుశాస్త్రంగా సమన్వయిస్తుంది।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यप्रासादलक्षणं नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः नगरादिवास्तुकथनं ईश्वर उवाच नगरग्रामदुर्गाद्या गृहप्रासादवृद्धये च द्वारे श्वभ्रबिद्धे इति ख , घ , ङ च मार्गवेधैश् च इति छ चुल्लीबिद्धे इति ख , ङ च शिलाबिद्धेन मूढतां इति ग , ज च नगरग्रामदुर्गादौ इति ख , छ , ज च नगरग्रामदुर्गाख्यमिति घ एकाशीतिपदैर् वस्तुं पूजयेत् सिद्धये ध्रुवं
ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘సామాన్య ప్రాసాద లక్షణం’ అనే 104వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 105వ అధ్యాయం ‘నగరాది వాస్తు కథనం’ ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—నగరం, గ్రామం, దుర్గం మొదలైన చోట్ల గృహాలు, ప్రాసాదాలు వృద్ధి చెందుటకు 9×9 వాస్తు మండలంలోని ఎనభై ఒక పాదములచే వాస్తు పురుషుని విధివిధానంగా పూజించవలెను; అప్పుడు నిశ్చయంగా అచ్యుత సిద్ధి లభిస్తుంది.
Verse 2
प्रागास्या दशधा नाड्यास्तासां नामानि च ब्रुवे शान्ता यशोवती कान्ता विशाला प्राणवाहिनी
తూర్పు దిశలో పది విధాల నాడులు ఉన్నాయి; వాటి పేర్లు నేను చెబుతున్నాను—శాంతా, యశోవతీ, కాంతా, విశాలా, ప్రాణవాహినీ।
Verse 3
सती वसुमती नन्दा सुभद्राथ मनोरमा उत्तरा द्वादशान्याश् च एकाशीत्यङ्घ्रिकारिका
సతీ, వసుమతీ, నందా, సుభద్రా, మనోరమా, ఉత్తరా; ఇంకా పన్నెండు ఇతర నామములు కూడ—ఇలా ఎనభై ఒక ‘అఙ్ఘ్రి-కారికా’ (పద-నామావళి) సమూహం ఏర్పడుతుంది।
Verse 4
हरिणी सुप्रभा लक्ष्मीर्विभूतिर्विमला प्रिया जया ज्वाला विशोका च स्मृतास्तत्रपादतः
ఆమె పాదముల వద్ద ఈ నామములు స్మరించబడుతాయి—హరిణీ, సుప్రభా, లక్ష్మీ, విభూతి, విమలా, ప్రియా, జయా, జ్వాలా, విశోకా।
Verse 5
ईशाद्यष्टाष्टकं दिक्षु यजेदीशं धनञ्जयं शक्रमर्कं तथा सत्यं भृशं व्योम च पूर्वतः
దిక్కులలో ఈశాది అష్టక సమూహాన్ని పూజించాలి—ఈశ, ధనంజయ, శక్ర, అర్క, సత్య, భృశ, వ్యోమ; మరియు తూర్పు దిశ నుండి క్రమంగా స్థాపించి ఆరాధించాలి।
Verse 6
हव्यवाहञ्च पूर्वाणि वितथं भौममेव च कृतान्तमथ गन्धर्वं भृगं मृगञ्च दक्षिणे
తూర్పు దిశలో హవ్యవాహుడు (అగ్ని), పూర్వాణి, వితథ, భౌముడు (మంగళుడు)లను స్థాపించాలి; దక్షిణ దిశలో కృతాంతుడు (యముడు), గంధర్వుడు, భృగువు, మృగమును నియమించాలి।
Verse 7
पितरं द्वारपालञ्च सुग्रीवं पुष्पदन्तकं वरुणं दैत्यशेषौ च यक्ष्माणं पश्चिमे सदा
పడమర దిశలో ఎల్లప్పుడూ పితృదేవతలు, ద్వారపాలుడు, సుగ్రీవుడు, పుష్పదంతకుడు, వరుణుడు, మిగిలిన దైత్యులు మరియు యక్ష్మాణుని స్థాపించాలి।
Verse 8
रोगाहिमुख्यो भल्लाटः सौभाग्यमदितिर्दितिः नवान्तः पदगो ब्रह्मा पूज्योर्धे च षडङ्घिगाः
‘రోగ’, ‘అహిముఖ్య’ (సర్పాధిపతి), ‘భల్లాట’, ‘సౌభాగ్య’, ‘అదితి’, ‘దితి’, ‘నవాంత’, ‘పదగ’, ‘బ్రహ్మా’, ‘పూజ్య’—ఇవి (స్థాప్యములు); అలాగే పై భాగంలో ‘షడఙ్ఘిగాః’ (ఆరు కాళ్ల జీవులు) కూడా ఉంటారు।
Verse 9
ब्रह्मेशान्तरकोष्ठस्थ मायाख्यान्तु पद्द्वये तदधश्चापवत्साख्यं केन्द्रन्तरेषु षट्पदे
బ్రహ్మా–ఈశ అంతఃకోష్ఠంలో, రెండు కమలదళాల జంటలో ‘మాయా’ అనే (ఆసనం/బీజం)ను స్థాపించాలి; దాని క్రింద, కేంద్రాల మధ్యనున్న ఆరు దళాలలో ‘ఆపవత్స’ అనే దానిని స్థాపించాలి।
Verse 10
या दशान्याश्चेति ख , ग , घ , ङ , ज च सूत्रपादत इति ग सूत्रपातत इति छ शक्रमेकं तथापत्यमिति झ रोगाहिमोक्षेति ख , छ च सोमरूप्यदितौ दितिमिति ख षडङ्गका इति ग गोष्ठस्थ इति छ मरीचिकाग्निमध्ये तु सविता द्विपदस्थितः सावित्री तदधो द्व्यंशे विवस्वान् षट्पदे त्वधः
“యా దశాన్యాశ్చేతి”—ఖ, గ, ఘ, ఙ, జ ప్రతుల పాఠం. “సూత్రపాదత ఇతి”—గ పాఠం; “సూత్రపాతత ఇతి”—ఛ పాఠం. “శక్రమేకం తదాపత్యమితి”—ఝ పాఠం. “రోగాహిమోక్షేతి”—ఖ, ఛ పాఠాలు. “సోమరూప్యదితౌ దితిమితి”—ఖ పాఠం. “షడఙ్గకా ఇతి”—గ పాఠం. “గోష్ఠస్థ ఇతి”—ఛ పాఠం. మరీచికాగ్ని మధ్యలో సవితృ ద్విపద-స్థితిలో నిలిచియున్నాడు; దాని క్రింద ద్వ్యంశంలో సావిత్రీ; ఇంకా క్రింద షట్పద-స్థితిలో వివస్వాన్ ఉన్నాడు।
Verse 11
पितृब्रह्मान्तरे विष्णुमिन्दुमिन्द्रं त्वधो जयं वरुणब्रह्मणोर्मध्ये मित्राख्यं षट्पदे यजेत्
పితృదేవత మరియు బ్రహ్మ మధ్యస్థానంలో విష్ణువును ఆరాధించాలి; మరొక స్థానంలో చంద్రుడు మరియు ఇంద్రుడు; క్రింద జయను. వరుణుడు మరియు బ్రహ్మ మధ్య ‘మిత్ర’నామ దేవతను షట్పద (ఆరు రేకుల) యంత్రంలో యజించాలి।
Verse 12
रोगब्रह्मान्तरे नित्यं द्विपञ्च रुद्रदासकम् तदधो द्व्यङ्घ्रिगं यक्ष्म षट्सौम्येषु धराधरं
‘రోగ’ పదం మరియు ‘బ్రహ్మ’ పదం మధ్య నిత్యం ‘ద్వి-పంచ’ సంఖ్యానుసారం ‘రుద్ర-దాసక’ సమూహాన్ని విన్యసించాలి/జపించాలి. దాని క్రింద ‘ద్వ్యఙ్ఘ్రి’ రూపంగా యక్ష్మను; మరియు ఆరు ‘సౌమ్య’ పదాలలో ‘ధరాధర’ను విన్యసించాలి।
Verse 13
चरकीं स्कन्दविकटं विदारीं पूतनां क्रमात् जम्मं पापं पिलिपिच्छं यजेदीशादिवाह्यतः
క్రమంగా చరకీ, స్కంద-వికట, విదారీ, పూతనా—వారికి; తరువాత జమ్మ, పాప, పిలిపిచ్ఛ—వారికి యజ్ఞం/హోమం చేయాలి. ఈశాది సమూహం నుండి ప్రారంభించి బాహ్య వలయంలో, ఉపద్రవాల నివారణార్థం ఆచరించాలి।
Verse 14
एकाशीपदं वेश्म मण्डपश् च शताङ्घ्रिकः पूर्ववद्देवताः पूज्या ब्रह्मा तु षोडशांशके
వేశ్మం (ఆలయం) ఏకాశీపద (81 ఖండాలు) విన్యాసంతో నిర్మించాలి; మండపం శతాఙ్ఘ్రిక (100 ఏకకాలు) ప్రమాణంగా ఉండాలి. దేవతలను పూర్వవిధంగా పూజించాలి; బ్రహ్మను షోడశాంశ (పదహారవ భాగం) లో ప్రతిష్ఠించి/పూజించాలి।
Verse 15
मरीचिश् च विवस्वांश् च मित्रं पृथ्वीधरस् तथा दशकोष्ठस्थिता दिक्षु त्वन्ये बेशादिकोणगाः
మరీచి, వివస్వాన్ (సూర్యుడు), మిత్ర, అలాగే పృథ్వీధర—ఇవన్నీ దిక్కులలోని పది కోష్ఠాలలో స్థితమై ఉంటాయి. ఇతర దేవతలు వేశ మొదలుకొని మధ్య కోణస్థానాలలో (ఉపదిక్కుల్లో) స్థితమై ఉంటారు।
Verse 16
दैत्यमाता तथेशाग्नी मृगाख्यौ पितरौ तथा पापयक्ष्मानिलौ देवाः सर्वे सार्धांशके स्थिताः
దైత్యమాత, అలాగే ఈశుడు మరియు అగ్ని, ‘మృగ’ అనే జంట, పితృదేవతలు; ఇంకా పాప, యక్ష్మా, అనిల—ఈ దేవతలన్నీ సార్ధాంశక విభాగంలో స్థితులై ఉన్నారు.
Verse 17
यत्पाद्योकः प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण क्रमाद् गुह इति ख , छ च ब्रह्मान्ताः षोडशांशके इति ग , ज च पृथ्वीधरन्तथेति ख त्वन्येवेशादिके गणा इति ख , छ च दैत्यमाता भवेशाग्नी इति ख दैत्यमाता हरेशाग्नी इति घ , ज च यज्ञाद्योक इति ङ सदिग्विंशत्करैर् दैर्घ्यादष्टाविंशति विस्तरात्
ఇప్పుడు నేను క్రమంగా సంక్షేపంగా ‘గుహా’ వర్గం మొదలైన స్థాపత్య నియమాలను వివరిస్తాను—కొన్ని పాఠాలలో ‘బ్రహ్మ’ వరకు, షోడశాంశ (పదహారు భాగాల) విభజనతో; అలాగే ‘పృథ్వీధర’ మొదలైనవి; మరియు ‘వేశ’ మొదలైన గణాలు. పాఠభేదంగా ‘దైత్యమాత–భవేశ–అగ్ని’ లేదా ‘దైత్యమాత–హరేశ–అగ్ని’ అని చెప్పబడుతుంది; ‘యజ్ఞ’ మొదలైన సమూహమూ ఉంది. దీర్ఘం 120 హస్తాలు, వెడల్పు 28 హస్తాలు.
Verse 18
शिशिराश्रयः शिवाख्यश् च रुद्रहीनः सदोभयोः रुद्रद्विगुणिता नाहाः पृथुष्णोभिर्विना त्रिभिः
‘శిశిరాశ్రయ’ మరియు ‘శివాఖ్య’, ‘రుద్రహీన’ మరియు ‘సదోభయ’; అలాగే ‘నాహా’ గుంపు సంఖ్య ‘రుద్ర’కు రెండింతలు అని గణించాలి; ‘పృథుష్ణు’ అనే మూడు మాత్రం మినహాయింపు.
Verse 19
स्याद्ग्रहद्विगुणं दैर्घ्यात्तिथिभिश् चैव विस्तरात् सावित्रः सालयः कुड्या अन्येषां पृथक्स्त्रिंशांशतः
గర్భగృహం (గ్రహ) దీర్ఘం ప్రమాణానికి రెండింతలు ఉండాలి; వెడల్పు తిథుల ప్రకారం విస్తరించాలి. సావిత్ర-రకం సాలయ (మండపం/హాలు) మరియు దాని కుడ్యా (ఆవరణ గోడ) ఏర్పాటు చేయాలి; ఇతర రకాలలో ప్రతి ఒక్కటి త్రింశాంశ (ముప్పైవ భాగం) విభజనతో వేరువేరుగా కొలవాలి.
Verse 20
कुड्यपृथुपजङ्घोच्चात् कुड्यन्तु त्रिगुणोच्छयं कुड्यसूत्रसमा पृथ्वी वीथी भेदादनेकधा
గోడ మందం మరియు దాని పజఙ్ఘా (ఆధార పట్టీ) ఎత్తును ఆధారంగా చేసుకొని గోడ ఎత్తును మూడింతలు చేయాలి. నేలస్థాయి గోడ-సూత్రం (తాడు/రేఖ)కు సమంగా ఉంచాలి. వీథులు (వీధులు/దారులు) భేదాల ప్రకారం అనేక విధాలుగా ఉంటాయి.
Verse 21
भद्रे तुल्यञ्च वीथीभिर्द्वारवीथी विनाग्रतः श्रीजयं पृष्ठतो हीनं भद्रोयं पार्श् चयोर्विना
భద్రా విన్యాసంలో ద్వార-వీథి ఇతర వీథులతో సమానంగా చేయాలి; అయితే ముందుభాగంలో అగ్ర-ప్రక్షేపం (బయటకు పొడుగు) లేకుండాలి. శ్రీజయ విన్యాసం వెనుక భాగంలో హీనమై ఉంటుంది; ఈ భద్రా రూపం రెండు పార్శ్వాల విస్తరణలు లేకుండా ఉంటుంది.
Verse 22
गर्भपृथुसमा वीथी तदर्धार्धेन वा क्वचित् वीथ्यर्धेनोपवीथ्याद्यमेकद्वित्रिपुरान्वितम्
ప్రధాన వీథి వెడల్పు గర్భం (అంతఃకేంద్రం) వెడల్పుతో సమానంగా ఉండాలి; కొన్ని సందర్భాల్లో దాని సగం కూడా చేయవచ్చు. ఉపవీథి మొదలైనవి వీథి వెడల్పు సగంతో ఏర్పాటు చేయాలి; అలాగే ఒకటి, రెండు లేదా మూడు పురాలు (నగర-ఖండాలు) కలిగిన విధంగా విన్యాసం చేయవచ్చు.
Verse 23
सामान्यानाथ गृहं वक्ष्ये सर्वेषां सर्वकामदं एकद्वित्रिचतुःशालमष्टशालं यथाक्रमात्
ఇప్పుడు అందరికీ సర్వకామప్రదమని చెప్పబడిన సాధారణ (సర్వోపయోగ) గృహ-విన్యాసాన్ని వివరిస్తాను—ఏకశాల, ద్విశాల, త్రిశాల, చతుఃశాల మరియు అష్టశాల, క్రమంగా.
Verse 24
एकं याम्ये च सौमास्यं द्वे चेत् पश्चात् पुरोमुखम् चतुःशालन्तु साम्मुख्यात्तयोरिन्द्रेन्द्रमुक्तयोः
యామ్య (దక్షిణ) దిశలో ఒక ముఖం/ద్వారం ఉండాలి; సౌమ్య (ఉత్తర) దిశలో ఉత్తరాభిముఖంగా ఉండాలి. రెండు ముఖాలు ఉంటే, ఒకటి పశ్చిమాభిముఖం, మరొకటి పూర్వాభిముఖం (పశ్చాత్-పురః)గా ఏర్పాటు చేయాలి. చతుఃశాలలో అయితే అవి పరస్పరం ఎదురెదురుగా ఉండాలి; అప్పుడు ఇంద్రసంబంధ ఐశ్వర్యం మరియు ఇంద్ర-ముక్తి (మోక్ష) ఫలమని చెప్పబడింది.
Verse 25
शिवास्यमम्बुपास्यैष इन्द्रास्ये यमसूर्यकं र इत्य् आदिः, त्रिगुणोच्छ्रयमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति गर्भपीठसमा इति ख , घ , झ च सौम्यास्यं द्वे द्वे पश्चात्पुरोमुखमिति ख सौम्याख्यं द्वे च पश्चादधोमुखमिति झ सावित्रः सालयः कोटीनां तपसा प्राक्सौम्यस्थे च दण्दाख्यं प्राग्याम्ये वातसञ्ज्ञकं
ఇక్కడ ముఖాలు (ఆస్య) మరియు స్థాపన-న్యాసానికి సంబంధించిన పాఠాంతరాలు నమోదు చేయబడ్డాయి—“శివాస్య… అంబుపాస్య…” అలాగే ఇంద్రాస్యకు “యమసూర్యక…” (ఆరంభం ‘ర’ అక్షరంతో). “త్రిగుణోచ్చ్రయం”తో ముగిసే పాఠం ఝ ప్రతిలో లేదు. “గర్భపీಠసమా” అనే వాక్యం ఖ, ఘ, ఝ ప్రతుల్లో ధృవీకృతం. ‘సౌమ్య’ ముఖ విషయంలో—ఖ పాఠంలో “రెండు-రెండు, వెనుక, ముందుముఖం”; ఝ పాఠంలో “సౌమ్యాఖ్య రెండు, వెనుక, అధోముఖం” అని ఉంది. ఇంకా—‘సావిత్ర’ను కోటి తపస్సుతో ‘సాలయ’ అని పిలిచారు; సౌమ్యానికి తూర్పున ‘దండ’ అనే స్థానం, యామ్యానికి తూర్పున (ఆగ్నేయ) ‘వాత’ అనే స్థానం సూచించబడింది.
Verse 26
आप्येन्दौ गृहवल्याख्यं त्रिशूलं तद्विनर्धिकृत् पूर्वशलाविहीनं स्यात् सुक्षेत्रं वृद्धिदायकं
ఆప్య‑ఇందు దిశా విభాగంలో ‘గృహవలీ’ అనే గుర్తు మరియు ‘త్రిశూల’ లక్షణం దోషరహితంగా (అర్ధభాగం తగ్గింపులేక) ఉండి, పూర్వ ‘శాల’ దోషం లేకపోతే, ఆ భూమి శుభక్షేత్రం; వృద్ధి‑సంపదలను ప్రసాదిస్తుంది।
Verse 27
याम्ये हीने भवेच्छूली त्रिशालं वृद्धिकृत् परं यक्षघ्नं जलहीनौकः सुतघ्नं बहुशत्रुकृत्
యామ్య (దక్షిణ) దిక్కు హీనంగా/అశుభంగా ఉంటే శూలం ఉద్భవించునని సూచన. ‘త్రిశాల’ పరమ వృద్ధికారకమని చెప్పబడింది. ఇది యక్షనాశం, నీరు లేని గృహం, పుత్రహాని, అనేక శత్రువుల ఉద్భవం కలిగించును।
Verse 28
र्नास्ति प्रकरणान्तरीयपाथोयमत्र लेखकभ्रमात् समागत इति भाति गृहशल्याख्यमिति ख पूर्वशाखाविहीनमिति ङ याम्ये हीने भवेच्चुल्ली त्रिशास्त्रं दितितत्परमिति झ याम्ये हीने भवेच्छत्री त्रिशालं वित्तहृत्परमिति ग इन्द्रादिक्रमतो वच्मि ध्वजाद्यष्टौ गृहाण्यहं प्रक्षालानुस्रगावासमग्नौ तस्य महानसं
ఇక్కడ లేఖకభ్రమ వల్ల వేరే ప్రకరణానికి చెందిన పాఠం వచ్చి చేరినట్లు కనిపిస్తుంది. (పాఠాంతరాలు:) ‘గృహశల్య’ అనే గృహదోషం (ఖ); ‘పూర్వశాఖావిహీన’ (ఙ). ‘యామ్యే హీనే భవేచ్చుల్లీ, త్రిశాస్త్రం దితితత్పరం’ (ఝ); లేదా ‘యామ్యే హీనే భవేచ్ఛత్రీ, త్రిశాలం విత్తహృత్పరం’ (గ). ఇప్పుడు ఇంద్రాది క్రమంలో ధ్వజాది ఎనిమిది గృహాలను చెబుతున్నాను—ప్రక్షాల, అనుస్రగ, ఆవాస, అగ్ని; మరియు ఆ (అగ్నిగృహానికి) మహానసం అంటే వంటశాల।
Verse 29
याम्ये रसक्रिया शय्या धनुःशस्त्राणि रक्षसि धनमुक्त्यम्वुपेशाख्ये सम्यगन्धौ च मारुते
యామ్య (దక్షిణ) దిశలో రసక్రియ (ఆహార తయారీ) మరియు శయ్యా విధించబడినవి. రాక్షసీ దిశలో ధనుస్సు‑శస్త్రాలు. ఉపేశా అనే భాగంలో ధనం‑రత్నాదులు భద్రపరచాలి. మారుత (వాయు) దిశలో శ్రేష్ఠ సుగంధాలు (ధూప‑ఇత్తర్) ఉంచాలి।
Verse 30
सौम्ये धनपशू कुर्यादीशे दीक्षावरालयं स्वामिहस्तमितं वेश्म विस्तारायामपिण्डिकं
సౌమ్య (ఉత్తర) దిశలో ధనం‑పశువుల స్థానం చేయాలి. ఈశ (ఈశాన్య/ఉత్తర‑తూర్పు) దిశలో దీక్షామండపం మరియు వరాలయం (ఆవరణ/మండపమార్గం) విధించబడింది. గృహం యజమాని హస్త‑ప్రమాణంతో కొలవాలి; దాని వెడల్పు‑పొడవులో పిండిక వంటి ఉబ్బు (అపిండిక) ఉండకూడదు।
Verse 31
त्रिगुणं हस्तसंयुक्तं कृत्वाष्टांशैहृतं तथा तच्छेषोयं स्थितस्तेन वायसान्तं ध्वजादिकं
ఇచ్చిన సంఖ్యను మూడింతలు చేసి ‘హస్త’ విలువను కలిపి, ఆపై ఎనిమిదితో భాగించాలి. మిగిలిన శేషం ఆధారంగా ‘వాయస’ మొదలుకొని ‘ధ్వజ’ మొదలైన వర్గీకరణ నిర్ణయించబడుతుంది.
Verse 32
त्रयः पक्षाग्निवेदेषु रसर्षिवसुतो भवेत् सर्वनाशकरं वेश्म मध्ये चान्ते च संस्थितं
మూడు పక్షాల విధానంలో, అలాగే అగ్ని మరియు వేదాల గణనలో సంఖ్య ‘రస–ఋషి–వసు’ (అంటే 6–7–8)గా వస్తుంది. ఈ ఏర్పాటును ఇంటి మధ్యలో గానీ చివరలో గానీ ఉంచితే అది సంపూర్ణ నాశనానికి కారణమవుతుంది.
Verse 33
तस्माच्च नवमे भागे शुभकृन्निलयो मतः तन्मधे मण्डपः शस्तः समो वा द्विगुणायतः
కాబట్టి తొమ్మిదవ భాగంలో ‘శుభకృత్’ నివాసస్థానం అని చెప్పబడింది. దాని మధ్యలో మండపం శ్రేయస్కరం—చతురస్రంగా గానీ, లేదా పొడవు రెండింతలు ఉన్న దీర్ఘచతురస్రంగా గానీ ఉండాలి.
Verse 34
प्रत्यगाप्ये चेन्दुयमे हट्ट एव गृहावली एकैकभवनाख्यानि दिक्ष्वष्टाष्टकसङ्ख्यया
పడమర మరియు వాయవ్య దిశల్లో ‘హట్ట’ (బజారు వీధి)నే ఇళ్ల వరుసగా ఏర్పాటు చేయాలి. అలాగే దిశలలో ఎనిమిది-ఎనిమిది సంఖ్య ప్రకారం ప్రతి గృహానికి పేర్లు కేటాయించాలి.
Verse 35
ईशाद्यदितिकान्तानि फलान्येषां यथाक्रमं भयं नारी चलत्वं च जयो वृद्धिः प्रतापकः
‘ఈశ’ నుండి ‘అదితికాంత’ వరకు, వీటి ఫలితాలు క్రమంగా—భయం, స్త్రీప్రాప్తి, చంచలత్వం, జయం, వృద్ధి (సమృద్ధి), మరియు ప్రతాపం (తేజస్సు) అవుతాయి.
Verse 36
आङ्गैर् हतं तथेति घ , ज च कृत्वाष्टांशहतस्तथेति झ तस्मात्तु इति झ प्रागीशे चेन्दुयाम्ये वेति ख प्रागाप्ये चेन्दुयाम्ये इति छ , झ च सर्वनाशकरमित्यादिः, यथाक्रममित्यन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति धर्मः कलिश् च नैस्व्यञ्च प्राग्द्वारेष्वष्टसु ध्रुवं दाहो ऽसुखं सुहृन्नाशो धननाशो मृतिर्धनं
తూర్పు దిశలోని ఎనిమిది ద్వారస్థానాలలో క్రమంగా స్థిర ఫలితాలు కలుగుతాయి—ధర్మహాని, కలహం, దారిద్ర్యం, దాహం/అగ్ని, దుఃఖం, సుహృద్నాశం, ధననాశం, మరణం।
Verse 37
शिल्पित्वं तनयः स्याच्च याम्यद्वारफलाष्टकम् आयुःप्राव्राज्यशस्यानि धनशान्त्यर्थसङ्क्षयाः
దక్షిణ (యామ్య) ద్వారానికి ఎనిమిది ఫలితాలు—శిల్పకౌశలం, పుత్రలాభం; దీర్ఘాయువు, ప్రవ్రజ్య/పరివ్రాజక జీవితం, పంటల సమృద్ధి, ధనం, శాంతి, అర్థ/ఉద్దేశ్యలాభం, నష్టాల క్షయం।
Verse 38
शोषं भोगं चापत्यञ्च जलद्वारफलानि च रोगो मदार्तिमुख्यत्वं चार्थायुः कृशता मतिः
జల-సంబంధ ద్వార ఫలితాలు—శోషం/క్షయం, భోగం, సంతానలాభం; అలాగే రోగం, మద్యం/మత్తు వల్ల బాధ, ప్రధానత్వం, అర్థ/ధనలాభం, ఆయువు, కృశత మరియు మతి/వివేకం।
Verse 39
मानश् च द्वारतः पूर्व ऊतरस्यान्दिशि क्रमात्
మానాన్ని (కొలతలను) ద్వారం నుంచే ప్రారంభించి, ముందుగా తూర్పు వైపు, తరువాత క్రమంగా ఉత్తర దిశ వైపు అమర్చాలి।
The chapter emphasizes the 81-pada (9×9) Vāstu-maṇḍala as the base grid for worship and planning, with precise devatā assignments to directions and interspaces, plus proportional building rules (ekāśīpada temple plan, śatāṅghrika maṇḍapa, wall height as threefold, vīthī/upavīthī widths, and remainder-based house classification).
By treating planning and measurement as a form of ritual alignment (devatā-nyāsa on the maṇḍala), it converts architecture into disciplined Dharma-practice: ordered space supports auspicious living, reduces afflictions, and integrates prosperity-oriented action (Bhukti) with reverent cosmological orientation that steadies the mind toward higher aims (Mukti).
Yes. Multiple śloka segments preserve manuscript variants (e.g., kha/ga/gha/ṅa/cha/jha readings), indicating transmission layers and helping reconstruct technical terms and alternative interpretations in Vāstu diagnostics and placement rules.