Adhyaya 102

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रासादकृत्यप्रतिष्ठा नामैकाधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः ध्वजारोपणं ईश्वर उवाच चूलके ध्वजदण्डे च ध्वजे देवकुले तथा प्रतिष्ठा च यथोद्दिष्टा तथा स्कन्द वदामि ते

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘ప్రాసాదకృత్య-ప్రతిష్ఠా’ అనే నూట ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నూట రెండవ అధ్యాయం ‘ధ్వజారోపణం’ ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—హే స్కందా, చూలకము (శిఖరచూడ), ధ్వజదండము, ధ్వజము మరియు దేవకులము (మందిరము) యందు శాస్త్రోక్తంగా నిర్దిష్టమైన ప్రతిష్ఠను నేను నీకు వివరిస్తాను।

Verse 2

तडागार्धप्रवेशाद्वा यद्वा सवार्धवेशनात् ऐष्टके दारुजः शूलः शैलजे धाम्नि शैलजः

చెరువులో అర్ధంగా ప్రవేశించుటవలన గాని, అర్ధముగా మునిగిన/అర్ధవాస స్థితివలన గాని ఒక విధమైన శూలవ్యథ కలుగుతుంది. ఇటుక నిర్మాణంలో అది ‘దారుజ’ (కఱ్ఱ-జన్య) శూలమని, రాతి ధామంలో అది ‘శైలజ’ (శిలా-జన్య) శూలమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 3

वैष्णवादौ च चक्राढ्यः कुम्भः स्यान्मूर्तिमानतः स च त्रिशूलयुक्तस्तु अग्रचूलाभिधो मतः

వైష్ణవాది (విధాన/మూర్తి-లక్షణ) ప్రకారం మూర్తిరూపానుసారంగా కుంభము చక్రంతో సమృద్ధిగా ఉండాలి. అదే కుంభము త్రిశూలంతో కూడినచో అది ‘అగ్రచూల’ అనే నామంతో భావించబడుతుంది।

Verse 4

दामि ते इति ङ ऐष्टे दारुभव इति घ , ज च तडागार्धेत्यादिः, शैलज इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति अग्रं चूडाभिधो मत इति घ अस्रचूलादिदोषत इति छ गृहचूडाभिधो मत इति ङ अग्रं चूडादिदोषत इति ख ईशशूलः समाख्यातो मूर्ध्नि लिङ्गसमन्वितः वीजपूरकयुक्तो वा शिवशास्त्रेषु तद्विधः

లింగమునకు శిరోభాగమున (మూర్ధ్ని) స్థాపించబడే చిహ్నము/అలంకారము ‘ఈశశూల’ అని ప్రసిద్ధి. శైవశాస్త్రాలలో దాని విధానం—అది ‘వీజపూరక’ (మాతులుంగసదృశ) యుక్తమై ఉండవచ్చు, లేక నిర్దిష్టమైన ఆ రూపానుసారమై ఉండవచ్చు।

Verse 5

चित्रो ध्वजश् च जङ्घातो यथा जङ्गार्धतो भवेत् भवेद्वा दण्डमानस्तु यदि वा तद्यदृच्छया

ధ్వజము చిత్రవర్ణముగా (బహురంగులుగా) ఉండి, దాని క్రింది భాగము జంఘా వలె—అర్ధజంఘా మాదిరిగా—కనిపించినచో; లేదా ధ్వజదండము ప్రమాణములో సరిగా ఉన్నట్లు తోచినచో—అది ఉద్దేశ్యపూర్వకమై ఉండవచ్చు గాని యాదృచ్ఛికమై ఉండవచ్చు గాని—ఇవి ధ్వజానికి ప్రత్యేక లక్షణాలుగా పరిగణించబడతాయి।

Verse 6

महाध्वजः समाख्यातो यस्तु पीठस्य वेष्टकः शक्रैर् ग्रहै रसैवापि हस्तैर् दण्डस्तु सम्भितः

పీಠాన్ని చుట్టుముట్టే వెష్టకబంధంగా ఉండేది ‘మహాధ్వజ’మని ప్రసిద్ధం. దాని దండం శక్ర, గ్రహ, రసాది ప్రమాణాల ప్రకారం లేదా హస్త-ప్రమాణంతో సముచితంగా నిర్ణయించాలి.

Verse 7

उत्तमादिक्रमेणैव विज्ञेयः शूरिभिस्ततः वंशजः शालजातिर्वा स दण्डः सर्वकामदः

ఆపై యుద్ధవిద్యలో నిపుణులు ‘ఉత్తమ’ మొదలైన క్రమానుసారం ఆ దండాన్ని సరిగ్గా గుర్తించాలి. వెదురు లేదా శాల-జాతి కలపతో చేసిన దండం సర్వకామప్రదమని చెప్పబడింది.

Verse 8

अयमारोप्यमाणस्तु भङ्गमायाति वै यदि राज्ञोनिष्टं विजानीयाद्यजमानस्य वा तथा

ఇది స్థాపించబడుతున్న సమయంలో ఏదైనా భంగం కలిగి నాశనమైతే, అది రాజుకు—లేదా అలాగే యజమానునకు—అశుభ సూచకమని గ్రహించాలి.

Verse 9

मन्त्रेण बहुरूपेण पूर्ववच्छान्तिमाचरेत् द्वारपालादिपूजाञ्च मन्त्राणान्तर्प्यणन्तथा

మంత్రాన్ని అనేక రూపాలలో వినియోగించి, ముందుగా చెప్పిన విధంగా శాంతికర్మ చేయాలి. అలాగే ద్వారపాలకులు మొదలైనవారికి పూజ చేసి, మంత్రాలకు తర్పణం కూడా చేయాలి.

Verse 10

विधाय चूलकं दण्डं स्नापयेदस्त्रमन्त्रतः अनेनैव तु मन्त्रेण ध्वजं सम्प्रोक्ष्य देशिकः

ధ్వజదండానికి చూలకము (శిఖ/గుచ్ఛం) సిద్ధం చేసి, అస్త్ర-మంత్రంతో దండాన్ని స్నాపనం (శుద్ధిస్నానం) చేయించాలి. అలాగే ఇదే మంత్రంతో దేశిక ఆచార్యుడు ధ్వజాన్ని సమ్యక్ సంప్రోక్షణం (పవిత్ర ప్రోక్షణ) చేయాలి.

Verse 11

मृदु कषायादिभिः स्नानं प्रासादङ्कारयेत्ततः विलिप्य रसमाच्छाद्य शय्यायां न्यस्य पूर्ववत्

తదుపరి మృదు కషాయములు మొదలైనవాటితో స్నానం చేయించాలి; అనంతరం ప్రాసాదం/శయ్యాగృహాన్ని అలంకరించాలి. సుగంధ రసంతో లేపనం చేసి ఆవరణం చేసి, పూర్వవిధి ప్రకారం శయ్యపై నిలపాలి।

Verse 12

चूडके लिङ्गवणन्यासो न च ज्ञानं न च क्रिया ति घ यदि वा तद्विदिच्छया इति ख यस्तु स्यात् पीठवेष्टक इति ङ राज्ञोरिष्टमिति ज वै तथा इति ज चूडकमिति ज भृत्काषायादिभिरिति ख , छ च विलिप्य रसमादायेति ज चूलके इति घ , ङ च विशेषार्था चतुर्थी च न कुण्डस्य कल्पना

చూడక సందర్భంలో లింగానికి సంబంధించిన వర్ణ-న్యాసం విధించబడింది; అయితే ఇది కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే కాదు, కేవలం బాహ్య క్రియ మాత్రమే కూడా కాదు. లేదా ఆ విధిని తెలిసినవాని ఇచ్ఛ ప్రకారం కూడా చేయవచ్చు. ‘పీಠవేష్టక’ అనే పాఠం ఉంది; అలాగే ‘రాజ్ఞోరిష్టం’—అదే అని. ‘చూడకం’ శుద్ధ పాఠం; కొన్ని పాఠాల్లో ‘భృత్కషాయాదిభిః’ ఉంది. ‘విలిప్య రసమాదాయ’ కూడా పాఠాంతరం; ‘చూలకే’ కూడా. ఇక్కడ చతుర్థీ విభక్తి ప్రత్యేకార్థానికి, మరియు ఈ సందర్భంలో కుండ-కల్పన విధించబడలేదు।

Verse 13

दण्डे तयार्थतत्त्वञ्च विद्यातत्त्वं द्वितीयकं सद्योजातानि वक्राणि शिवतत्त्वं पुनर्ध्वजे

దండంపై ‘తయార్థ-తత్త్వం’ను తెలుసుకోవాలి; రెండవదిగా ‘విద్యా-తత్త్వం’ను గ్రహించాలి. ధ్వజంపై మళ్లీ సద్యోజాత ముఖముల న్యాసం చేసి, అక్కడే శివ-తత్త్వాన్ని గుర్తించాలి।

Verse 14

निष्कलञ्च शिवन्तत्र न्यस्याङ्गानि प्रपूजयेत् चूडके च ततो मन्त्रो सान्निध्ये सहिताणुभिः

అక్కడ నిష్కల శివుని న్యాసం చేసి, అంగములను విధివిధానంగా పూజించాలి. తరువాత చూడ (శిఖ) వద్ద మంత్రాన్ని విన్యసించి, సూక్ష్మ అణువులతో కూడిన సాన్నిధ్యాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 15

होमयेत् प्रतिभागञ्च ध्वजे तैस्तु फडन्तिकैः अन्यथापि कृतं यच्च ध्वजसंस्कारणं क्वचित्

ధ్వజంపై ఆ ‘ఫడ్’ అంతమయ్యే మంత్రాలతో (నియత) భాగానికి కూడా హోమం చేయాలి. ఎక్కడైనా ధ్వజ-సంస్కారం వేరే విధంగా జరిగి ఉంటే, ఈ విధానంతో దానిని సమ్యక్‌గా సరిచేయాలి/నియమీకరించాలి।

Verse 16

अस्त्रयागविधावेवं तत्सर्वमुपदर्शितं प्रासादे कारिते स्थाने स्रग्वस्त्रादिविभूषिते

ఇలా అస్త్రయాగ విధానంలో ఇవన్నీ ఉపదేశించబడినవి. సక్రమంగా నిర్మించిన ప్రాసాదం/మందిరంలోని సిద్ధస్థలంలో, పుష్పమాలలు, వస్త్రాలు మొదలైన అలంకారాలతో శోభింపజేసి ఈ కర్మను చేయవలెను.

Verse 17

जङ्घा वेदी तदूर्ध्वे तु त्रितत्त्वादि निवेश्य च होमादिकं विधायाथ शिवं सम्पूज्य पूर्ववत्

జంఘలను వేదికగా భావించాలి. దాని పైభాగంలో త్రితత్త్వాది స్థాపించి, హోమాది విధులను నిర్వహించి, అనంతరం పూర్వవిధంగా శివుని సంపూర్ణంగా పూజించాలి.

Verse 18

सर्वतत्त्वमयं ध्यात्वा शिवञ्च व्यापकं न्यसेत् अनन्तं कालरुद्रञ्च विभाव्य च पदाम्बुजे

శివుని సర్వతత్త్వమయుడిగా ధ్యానించి, సర్వవ్యాపక శివుని న్యాసం చేయాలి. అలాగే పద్మాసనంపై అనంతుడు మరియు కాలరుద్రుని కూడా భావించాలి.

Verse 19

कुष्माण्डहाटकौ पीठे पातालनरकैः सह भुवनैर् लोकपालैश् च शतरुद्रादिभिर्वृतं

కుష్మాండ మరియు హాటక అనే రెండు పీఠాలపై ఆ (మండలం/లోకం) పాతాళాలు, నరకాలు, భువనాలు, లోకపాలకులు మరియు శతరుద్రాది గణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.

Verse 20

ब्रह्माण्दकमिदं ध्यात्वा जङ्घाताञ्च विभावयेत् वारितेजोनिलव्योमपञ्चाष्टकसमन्वितं

ఈ బ్రహ్మాండరూప అండాన్ని ధ్యానించి, జంఘ మొదలైన అవయవాలను కూడా భావించాలి—అవి జలం, తేజస్సు, వాయువు, వ్యోమం అనే తత్త్వసమూహాలతో, అలాగే పంచక మరియు అష్టక సమూహాలతో కూడి ఉన్నవి.

Verse 21

संहरणमिति ख , छ , च यच्च ध्वजसंस्करणमिति घ अस्त्रयागे विधाने चेति ज प्रासादकारितस्थाने इति ख , झ च प्रासादे कारितस्थाने इति ज पातालनवकैर् इति ङ , ज च पञ्चाग्गकसमन्वितमिति ग सर्वावरणसञ्ज्ञञ्च वृद्धयोन्यवृकान्वितं योगाष्टकसमायुक्तं नाशाविधि गुणत्रयं

‘సంహరణం’—ఖ, ఛ, చ ప్రతుల్లో; ‘ధ్వజ-సంస్కరణం’—ఘ ప్రతిలో; ‘అస్త్రయాగ విధానంలో’—జ ప్రతిలో. ‘ప్రాసాద నిర్మాణస్థానంలో’—ఖ, ఝ ప్రతుల్లో; ‘ప్రాసాదంలో నిర్మాణస్థానంలో’—జ ప్రతిలో. ‘నవ పాతాళాలతో’—ఙ, జ ప్రతుల్లో; ‘పంచాంగక సమన్వితం’—గ ప్రతిలో. ఇది ‘సర్వ ఆవరణసంజ్ఞ’ కలది, ‘వృద్ధయోని మరియు అవృక’తో అన్వితం, ‘యోగాష్టక’ంతో సమాయుక్తం; నాశవిధి గుణత్రయానుసారంగా త్రివిధం.

Verse 22

पटस्थं पुरुषं सिंहं वामञ्च परिभावयेत् मञ्जरीवेदिकायाञ्च विद्यादिकचतुष्टयं

పటంపై స్థితమైన పురుషుని, సింహాన్ని, అలాగే వామ (పక్ష/రూప)ాన్ని ధ్యానించాలి. మంజరీ-వేదికపై విద్య మొదలైన చతుష్టయాన్ని (నాలుగు సమూహాన్ని) గుర్తించాలి.

Verse 23

कण्ठे मायां सरुद्राञ्च विद्याश्चामलसारके कलसे चेश्वरं विन्दुं विद्येश्वरसमन्वितं

కంఠంలో మాయను రుద్రులతో కూడి స్థాపించాలి; అమలసారక (నిర్మల సార పాత్రం)లో విద్యలను స్థాపించాలి. అలాగే కలశంలో బిందురూప ఈశ్వరుని, విద్యేశ్వరసమన్వితంగా ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 24

जटाजूटञ्च तं विद्याच्छूलं चन्द्रार्धरूपकं शक्तित्रयं च तत्रैव दण्डे नादं विभाव्य च

ఆయనను జటాజూటధారిగా తెలుసుకోవాలి; అర్ధచంద్రరూపంతో కూడిన త్రిశూలాన్ని ధ్యానించాలి; అక్కడే శక్తిత్రయాన్ని కూడా స్థాపించాలి. అలాగే దండంపై నాదాన్ని భావించాలి.

Verse 25

ध्वजे च कुण्डलीं शक्तिमिति धाम्नि विभावयेत् जगत्या वाथ सन्धाय लिङ्गं पिण्डिकयाथवा

ధ్వజంపై (ధ్వజదండ/స్తంభంపై) కుండలినీ-శక్తిని తన ధామంలో నివసించునట్లు ధ్యానించాలి. తరువాత జగతీపై గానీ, లేదా పిండికాపై గానీ, లింగాన్ని స్థాపించి (క్రియను కొనసాగించాలి).

Verse 26

समुत्थाप्य सुमन्त्रैश् च विन्यस्ते शक्तिपङ्कजे न्यस्तरत्नादिके तत्र स्वाधारे विनिवेशयेत्

శుభ మంత్రాలతో (స్థాపిత శక్తి-ఆసనాన్ని) పైకి లేపి, శక్తి పద్మాన్ని విధిగా విన్యసించి, అక్కడ రత్నాద్యర్పణాలు ఉంచి, అనంతరం దానిని తన ఆధారంలో దృఢంగా ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 27

यजमानो ध्वजे लग्ने बन्धुमित्रादिभिः सह धाम प्रदक्षिणीकृत्य लभते फलमीहितं

ధ్వజం స్థాపించిన తరువాత యజమాని బంధు‑మిత్రాదులతో కలిసి పవిత్ర ధామాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి కోరుకున్న ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 28

गुरुः पाशुपतं ध्यायन् स्थिरमन्त्राधिपैर् युतं अधिपान् शस्त्रयुक्तांश् च रक्षणाय निबोधयेत्

గురు పాశుపత శక్తిని ధ్యానిస్తూ, మంత్రాధిపతులతో కూడిన స్థిర అధిపతులను మరియు శస్త్రధారులైన రక్షకులను రక్షణార్థం నియోగించమని (సాధకునికి) ఉపదేశించాలి।

Verse 29

गपिण्डिकयाथवेति घ , ङ , ज च स्वमन्त्रैश्चेति ग , ङ , च लभते फलमीप्सितमिति ङ पाशुपतं ध्यायेदिति ख , घ च शिवमन्त्राधिपैर् युतमिति घ , ङ च रक्षणाय निवेदयेदिति ख , छ च न्यूनादिदोषशान्त्यर्थं हुत्वा दत्वा च दिग्बलिं गुरवे दक्षिणां दद्याद् यजमानो दिवं व्रजेत्

గపిణ్డికా విధానంతో మరియు స్వమంత్రాల ప్రయోగంతో కోరుకున్న ఫలం లభిస్తుంది. పాశుపతి (శివుడు)ను ధ్యానించి, శివమంత్రాధిపతులతో యుక్తంగా చేసి, రక్షణార్థం సమర్పించాలి. తరువాత న్యూనత మొదలైన దోషశాంతి కోసం హోమం చేసి, దిక్బలిని ఇచ్చి, యజమాని గురువుకు దక్షిణ ఇవ్వాలి; అట్లా అతడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు।

Verse 30

प्रतिमालिङ्गवेदीनां यावन्तः परमाणवः तावद्युगसहस्राणि कर्तुर्भोगभुजः फलं

ప్రతిమలు, లింగాలు, వేదికలలో ఎంతమంది పరమాణువులు ఉన్నాయో, అంత యుగసహస్రాల పాటు కర్త స్వర్గీయ భోగంగా ఆ ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు।