Adhyaya 245

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे आयुधलक्षणादिर्नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रत्नपरीक्षा अग्निर् उवाच रत्नानां लक्षणं वक्ष्ये रत्नं धार्यमिदं नृपैः वज्रं मरकतं रत्नं पद्मरागञ्च मौक्तिकं

ఇలా అగ్ని మహాపురాణంలో “ఆయుధలక్షణాది” అనే 244వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 245వ అధ్యాయం “రత్నపరీక్ష” ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—రత్నాల లక్షణాలను నేను వివరిస్తాను; రాజులు ధరించవలసిన రత్నాలు—వజ్రం (వజ్రరత్నం/వజ్రం), మరకతం (పచ్చరత్నం), పద్మరాగం (మాణిక్యం) మరియు మౌక్తికం (ముత్యం)।

Verse 2

इन्द्रनीलं महानीलं वैदूर्यं गन्धशस्यकं चन्द्रकान्तं सूर्यकान्तं स्फटिकं पुलकं तथा

ఇంద్రనీలం, మహానీలం, వైదూర్యం, గంధశస్యకం; చంద్రకాంతం, సూర్యకాంతం, స్ఫటికం మరియు పులకం—ఇవీ (రత్నాలుగా) పేర్కొనబడినవి।

Verse 3

कर्केतनं पुष्परागं तथा ज्योतीरसं द्विज स्पटिकं राजपट्टञ्च तथा राजमयं शुभं

హే ద్విజా! కర్కేతనం, పుష్పరాగం, జ్యోతీరసం; అలాగే స్ఫటికం, రాజపట్టం మరియు శుభమైన రాజమయం—ఇవీ (రత్న/ద్రవ్యాలు)గా చెప్పబడినవి।

Verse 4

सौगन्धिकं तथा गञ्जं शङ्खब्रह्ममयं तथा गोमेदं रुधिराक्षञ्च तथा भल्लातकं द्विज

హే ద్విజా! సౌగంధికం, గంజం; అలాగే శంఖసంబంధమైనవి మరియు బ్రహ్మమయ ద్రవ్యాలు; గోమేదం, రుధిరాక్షం, భల్లాతకం—ఇవీ పరిశీలనీయాలు।

Verse 5

धूलीं मरकतञ्चैव तुथकं सीसमेव च पीलुं प्रवालकञ्चैव गिरिवज्रं द्विजोत्तम

హే ద్విజోత్తమా! ధూళి (సూక్ష్మ చూర్ణం), మరకతం, తుథకం (నీలి తుత్తం/విట్రియోల్), సీసం, పీలు, ప్రవాళం మరియు గిరివజ్రం—ఇవీ కూడా (గణనీయాలు)।

Verse 6

भुजङ्गममणिञ्चैव तथा वज्रमणिं शुभं टिट्टिभञ्च तथा पिण्डं भ्रामरञ्च तथोत्पलं

భుజంగమణి మరియు శుభమైన వజ్రమణి; ఇంకా టిట్టిభ, పిండ, భ్రామర, అలాగే ఉత్పల అనే (రత్న/తాయితు) నామాలు చెప్పబడినవి।

Verse 7

सुवर्णप्रतिबद्धानि रत्नानि श्रीजयादिके अन्तःप्रभत्वं वैमल्यं सुसंस्थानत्वमेव च

సువర్ణంలో బంధింపబడిన—శ్రీ, జయ మొదలైన—రత్నాలకు అంతఃప్రభ, వైమల్యం (దోషరహిత స్వచ్ఛత) మరియు సుసంస్థానత్వం (సుగుణాకారం) ఉండాలి।

Verse 8

सुधार्या नैव धार्यास्तु निष्प्रभा मलिनास् तथा खण्डाः सशर्करा ये च प्रशस्तं वज्रधरणम्

కేవలం సరిచేయదగిన వజ్రాలను ధరించకూడదు; అలాగే కాంతిలేని, మలినమైన, పగిలిన లేదా ఇసుకకణాలున్న వజ్రాలు కూడా వర్జ్యము. ప్రశస్తమైన నిర్దోష వజ్రధారణమే సమ్మతం।

Verse 9

अम्भस्तरति यद्वज्रमभेद्यं विमलं च यत् षट्कोणं शक्रचापाभं लघु चार्कनिभं शुभम्

‘జలాలను దాటించేది’గా చెప్పబడినది, అభేద్యమూ నిర్మలమూ అయినది; షట్కోణాకారము, శక్రచాపసదృశము (ఇంద్రధనుస్సు వలె), తేలిక, సూర్యసమ కాంతి, శుభము—అదే వజ్రమని అంటారు।

Verse 10

शुकपक्षनिभः स्निग्धः कान्तिमान्विमलस् तथा स्वर्णचूर्णनिभैः सूक्ष्मैर् मरकतश् च विन्दुभिः

అది చిలుక రెక్కల వలె, మృదువుగా మెరుస్తూ, కాంతిమంతంగా, నిర్మలంగా ఉండాలి; అలాగే బంగారు పొడి వంటి సూక్ష్మ కణాలు, మరకతం (పచ్చరత్నం) వంటి బిందువులు కూడా ఉండాలి।

Verse 11

स्फटिकजाः पद्मरागाः स्यू रागवन्तो ऽतिनिर्मलाः जातवङ्गा भवन्तीह कुरुविन्दसमुद्भवाः

స్ఫటికం నుండి పుట్టిన పద్మరాగ మణులు ఘనవర్ణములతో, అత్యంత నిర్మలముగా ఉంటాయి; ఇక్కడ కురువిందం నుండి ఉద్భవించినవే ‘జాతవఙ్గ’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 12

सौगन्धिकोत्था काषाया मुक्ताफलास्तु शुक्तिजाः विमलास्तेभ्य उत्कृष्टा ये च शङ्खोद्भवा मुने

సౌగంధిక మూలం నుండి పుట్టిన ముత్యాలు కషాయ (గోధుమ-గోధుమ) వర్ణముగా ఉంటాయి; ముత్యాలు శుక్తి (సిప్పి) నుండికూడా ఉద్భవిస్తాయి. వాటిలో నిర్మలమైనవే శ్రేష్ఠం; ఓ మునీ, శంఖం నుండి పుట్టినవే పరమోత్తమమని చెప్పబడును.

Verse 13

नागदन्तभवाश्चाग्र्याः कुम्भशूकरमत्स्यजाः वेणुनागभवाः श्रेष्ठा मौक्तिकं मेघजं वरं

ఏనుగు దంతముల నుండి పుట్టిన ముత్యాలు అగ్ర్యములు; కుంభ-మత్స్యము, శూకరము మరియు మత్స్యము నుండి పుట్టినవీ గుర్తింపబడ్డాయి. వేణునాగము నుండి ఉద్భవించినవి శ్రేష్ఠం; మేఘజ మౌక్తికము ఉత్తమమని ప్రశంసించబడును.

Verse 14

वृत्तत्वं शुक्रता स्वाच्छ्यंमहत्त्वं मौक्तिके गुणाः इन्द्रनीलं शुभं क्षीरे राजते भ्राजते ऽधिकं

గుండ్రత్వం, కాంతి, స్వచ్ఛత, మహత్త్వం—ఇవే ముత్యపు గుణాలు. శుభమైన ఇంద్రనీలం (నీలమణి) పాలలో ఉంచినప్పుడు మరింతగా ప్రకాశించి మెరుస్తుంది.

Verse 15

रञ्जयेत् स्वप्रभावेण तममूल्यं विनिर्दिशेत् नीलरक्तन्तु वैदूर्यं श्रेष्ठं हारादिकं भजेत्

రత్నం తన స్వప్రభావంతో ఎలా వర్ణదీప్తిని గ్రహిస్తుందో దానిబట్టి దాని విలువను నిర్ణయించాలి. వైదూర్య (పిల్లికంటి) రత్నాలలో నీల మరియు రక్తవర్ణ ఛాయలున్నవే శ్రేష్ఠం; హారములు మొదలైన ఆభరణాలలో అవే యోగ్యం.