Ṣāḍguṇya — The Six Measures of Foreign Policy
with Rāja-maṇḍala Theory
दैवोपहतकश् चैव दैवनिन्दक एव च दुर्भिक्षव्यसनोपेतो बलव्यसनसङ्कुलः
daivopahatakaś caiva daivanindaka eva ca durbhikṣavyasanopeto balavyasanasaṅkulaḥ
అతడు దైవాఘాతానికి గురైనవాడు, దైవనియమాన్ని నిందించేవాడూ; క్షామ విపత్తుతో బాధపడుతూ, సైన్యబలానికి కలిగే విపత్తులలో చిక్కుకున్నవాడు.
Lord Agni (in discourse to Sage Vasiṣṭha, Agni Purana’s primary narration frame)
Primary Rasa: raudra
Secondary Rasa: karuna
Sandhi Resolution Notes: caiva = ca + eva; daivopahatakaś = daiva-upahatakaḥ; durbhikṣavyasanopeto = durbhikṣa-vyasana-upetaḥ; balavyasanasaṅkulaḥ compound.
This verse conveys Rajadharma-based diagnostic knowledge: identifying a ruler/person’s decline through markers—fatalism/being overwhelmed by daiva, irreverence toward divine order, famine conditions, and disorder or calamity within the army.
It exemplifies the text’s governance and statecraft layer: alongside rituals and theology, the Agni Purana catalogs political risk factors—economic distress (famine) and military instability—framed as vyasana (calamities) affecting rule and society.
Spiritually, reviling daiva (divine order) and falling into vyasana are presented as signs of inner disorder and adverse karma; reverence for dharma and corrective governance are implied remedies to avert further decline.