Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Raja-dharma, Shloka 12

Ṣāḍguṇya — The Six Measures of Foreign Policy

with Rāja-maṇḍala Theory

दैवोपहतकश् चैव दैवनिन्दक एव च दुर्भिक्षव्यसनोपेतो बलव्यसनसङ्कुलः

daivopahatakaś caiva daivanindaka eva ca durbhikṣavyasanopeto balavyasanasaṅkulaḥ

అతడు దైవాఘాతానికి గురైనవాడు, దైవనియమాన్ని నిందించేవాడూ; క్షామ విపత్తుతో బాధపడుతూ, సైన్యబలానికి కలిగే విపత్తులలో చిక్కుకున్నవాడు.

daiva-upahatakaḥone struck by fate
daiva-upahatakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootdaiva (प्रातिपदिक) + upahataka (कृदन्त; √han (धातु) with upa-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) 'upahata'; तत्पुरुषः (daivena upahataḥ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
daiva-nindakaḥreviler of fate/divinity
daiva-nindakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootdaiva (प्रातिपदिक) + nindaka (प्रातिपदिक; √nind)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (daivaṃ nindati iti)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
durbhikṣa-vyasana-upetaḥafflicted with the calamity of famine
durbhikṣa-vyasana-upetaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootdurbhikṣa (प्रातिपदिक) + vyasana (प्रातिपदिक) + upeta (कृदन्त; √i (धातु) with upa-, PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त 'upeta' (endowed/afflicted); तत्पुरुषः (durbhikṣa-vyasanaṃ upetaḥ)
bala-vyasana-saṅkulaḥfull of troubles regarding strength/army
bala-vyasana-saṅkulaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootbala (प्रातिपदिक) + vyasana (प्रातिपदिक) + saṅkula (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (bala-vyasanair saṅkulaḥ)

Lord Agni (in discourse to Sage Vasiṣṭha, Agni Purana’s primary narration frame)

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes: caiva = ca + eva; daivopahatakaś = daiva-upahatakaḥ; durbhikṣavyasanopeto = durbhikṣa-vyasana-upetaḥ; balavyasanasaṅkulaḥ compound.

D
Daiva (divine dispensation/fate)
D
Durbhiksha (famine)
B
Bala (army/forces)

FAQs

This verse conveys Rajadharma-based diagnostic knowledge: identifying a ruler/person’s decline through markers—fatalism/being overwhelmed by daiva, irreverence toward divine order, famine conditions, and disorder or calamity within the army.

It exemplifies the text’s governance and statecraft layer: alongside rituals and theology, the Agni Purana catalogs political risk factors—economic distress (famine) and military instability—framed as vyasana (calamities) affecting rule and society.

Spiritually, reviling daiva (divine order) and falling into vyasana are presented as signs of inner disorder and adverse karma; reverence for dharma and corrective governance are implied remedies to avert further decline.