Adhyaya 237

Verse 1

इत्य् अग्नेये महापुराणे श्रीस्तोत्रं नाम षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रामोक्तनीतिः अग्निर् उवाच नीतिस्ते पुष्करोक्ता तु रामोक्ता लक्ष्मणाय या जयाय तां प्रवक्ष्यामि शृणु धर्मादिवर्धनीं

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో “శ్రీ-స్తోత్రం” అనే 236వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 237వ అధ్యాయం “రామోక్త నీతి” ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—పుష్కరుడు చెప్పిన నీతియే, రాముడు లక్ష్మణునికి విజయార్థంగా ఉపదేశించినది; దానిని నేను వివరిస్తాను, విను—ఇది ధర్మాది వృద్ధి చేయునది।

Verse 2

राम उवाच न्यानेनार्जनमर्थस्य वर्धनं रक्षणं चरेत् सत्पात्रप्रतिपत्तिश् च राजवृत्तं चतुर्विधं

రాముడు పలికెను—న్యాయమార్గమున ధనాన్ని సంపాదించాలి, దానిని వృద్ధి చేయాలి, రక్షించాలి; అలాగే సత్పాత్రులకు తగిన విధంగా దానిని వినియోగించాలి/ప్రదానం చేయాలి. రాజధర్మాచరణం నాలుగు విధములు.

Verse 3

नयस्य विनयो मूलं विनयः शास्त्रनिश् चयात् विनयो हीन्द्रियजयस्तैर् युक्तः पालयेन्महीं

సుశాసనానికి (నయానికి) మూలం వినయం. వినయం శాస్త్రనిశ్చయము వల్ల కలుగుతుంది. వినయమే ఇంద్రియజయం; దానితో యుక్తుడై రాజు భూమి/రాజ్యాన్ని పాలించి రక్షించాలి.

Verse 4

शास्त्रं प्रज्ञा धृतिर्दाक्ष्यं प्रागल्भ्यं धारयिष्णुता उत्साहो वाग्मितौदार्यमापत्कालसहिष्णुता

శాస్త్రజ్ఞానం, ప్రాజ్ఞత, ధైర్యం, దాక్షిణ్యం/దక్షత, ధైర్యమైన ముందడుగు, ధారణాశక్తి, ఉత్సాహం, వాగ్మిత్వం, ఔదార్యం, మరియు ఆపత్కాల సహనశక్తి—ఇవే కావలసిన గుణాలు.

Verse 5

प्रभावः शुचिता मैत्री त्यागः सत्यं कृतज्ञता कुलं शीलं समश्चेति गुणाः सम्पत्तिहेतवः

ప్రభావం, శుచిత్వం, మైత్రీ, త్యాగం, సత్యం, కృతజ్ఞత, సత్కులం, సదాచారం, సమత్వం—ఇవి సంపదకు కారణమైన గుణాలు.

Verse 6

प्रकीर्णविषयारण्ये धावन्तं विप्रमाथिनं वागिमता दार्ढ्यमापत्कालसहिष्णुतेति ख , घ , ज , झ च ज्ञानाङ्कुशेन कुर्वीत वश्यमिन्द्रियदन्तिनं

చెదరిపోయిన విషయాల అరణ్యంలో ఇంద్రియ-ఏనుగు పరుగెత్తి జ్ఞానులను కూడా బాధిస్తుంది. వాగ్మిత, దృఢత్వం, ఆపద్కాల సహనశక్తి (ఖ, ఘ, జ, ఝ సూచిత) మరియు జ్ఞానాంకుశంతో ఆ ఇంద్రియ-ఏనుగును వశపరచాలి.

Verse 7

कामः क्रोधस् तथा लोभो हर्षो मानो मदस् तथा षड्वर्गमुत्सृजेदेनमस्मिंस्त्यक्ते सुखी नृपः

కామం, క్రోధం, లోభం, హర్షం, మానం, మదం—ఈ షడ్వర్గ శత్రువులను విడిచిపెట్టాలి. ఇవి త్యజించినప్పుడు రాజు సుఖిగా, పాలనలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

Verse 8

आन्वीक्षिकीं त्रयीं वार्तां दण्डनीतिं च पार्थिवः तद्वैद्यैस्तत्क्रियोपैतैश्चिन्ततयेद्विनयान्वितः

రాజు ఆన్వీక్షికీ, త్రయీ (వేదత్రయం), వార్తా, దండనీతి—ఇవన్నీ, ఆయా శాస్త్రాలలో నిపుణులు మరియు తగిన ఆచరణ-పద్ధతులతో యుక్తులైనవారి సహాయంతో, వినయంతో పరిశీలించాలి.

Verse 9

आन्वीक्षिक्यार्थविज्ञानं धर्माधर्मौ त्रयीस्थितौ अर्थानर्थौ तु वार्तायां दण्डनीत्यां नयानयौ

ఆన్వీక్షికీలో హితజ్ఞానం ఉంటుంది; త్రయీలో ధర్మాధర్మాలు స్థాపితమై ఉంటాయి; వార్తాలో లాభనష్టాలు తెలిసేవి; దండనీతిలో నయ-అనయ (సద్నీతి-దుర్నీతి) నిర్ణయమవుతాయి.

Verse 10

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यं शौचं दया क्षमा वर्णिनां लिङ्गिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते

అహింస, సునృత్యమైన (మృదువైన) సత్యవాక్యం, సత్యం, శౌచం, దయ, క్షమ—ఇవి వర్ణధారులకును లింగధారులకును (సన్యాసచిహ్నధారులకును) సమానమైన సాధారణ ధర్మమని చెప్పబడింది।

Verse 11

प्रजाः समनुगृह्णीयात् कुर्यादाचारसंस्थितिं वाक् सूनृता दया दानं हीनोपगतरक्षणं

అతడు ప్రజలపై నిరంతర అనుగ్రహం చూపి వారిని సదాచారంలో స్థాపించాలి; అతని వాక్యం సత్యమూ మృదువూ కావాలి; దయ, దానం ఆచరించి, పతితులు, బలహీనులు, వంచితులను రక్షించాలి।

Verse 12

इति वृत्तं सतां साधुहितं सत्पुरुषव्रतं आधिव्याधिपरीताय अद्य श्वो वा विनाशिने

ఇదే సత్పురుషుల వృత్తం—సాధుహితకరం, మహనీయుల వ్రతనియమం—మనోక్లేశం, వ్యాధులతో బాధపడేవాడు, అలాగే ఈ రోజు లేదా రేపు నశించవచ్చునని ఉన్నవాడుకూడా ఆచరించవలసినది।

Verse 13

को हि राजा शरीराय धर्मापेतं समाचरेत् न हि स्वमुखमन्विच्छन् पीडयेत् कृपणं जनं

కేవలం తన శరీర ప్రయోజనార్థం ధర్మాన్ని విడిచి అధర్మం ఆచరించే రాజెవడు? తన నోరు నింపుకోవాలనే ఆశతో దుర్భాగ్య ప్రజలను అతడు పీడించకూడదు।

Verse 14

कृपणः पीड्यमानो हि मन्युना हन्ति पार्थिवं क्रियते ऽभ्यर्हणीयाय स्वजनाय यथाञ्जलिः

కృపణుడైన నీచుడు కోపంతో బాధపడితే రాజునికూడా కొడతాడు; కానీ తన స్వజనుడైన, పూజ్యుడైనవాడి ఎదుట మాత్రం చేతులు జోడించి అంజలి బద్ధంగా వినయంగా నిలుస్తాడు।

Verse 15

ततः साधुतरः कार्यो दुर्जनाय शिवर्थिना प्रियमेवाभिधातव्यं सत्सु नित्यं द्विषत्सु च

కాబట్టి శుభాన్ని కోరువాడు దుర్జనుని పట్ల కూడా మరింత సద్గుణంగా ప్రవర్తించాలి; సజ్జనుల మధ్య నిత్యం, శత్రువుల మధ్య కూడా, హితప్రియమైన మాటలే పలకాలి।

Verse 16

देवास्ते प्रियवक्तारः पशवः क्रूरवादिनः शुचिरास्तिक्यपूतात्मा पूजयेद्देवताः सदा

ప్రియంగా పలికేవారు దేవతాసములు; క్రూరంగా పలికేవారు పశువులవంటివారు. శుచిగా ఉండి, ఆస్తిక్యంతో పవిత్రాత్ముడై, ఎల్లప్పుడూ దేవతలను పూజించాలి।

Verse 17

दीनोपगतरक्षणमिति ख , घ , छ , ज , ञ , ट च स्वमुखमन्विच्छुरिति ख , छ च देवतावत् गुरुजनमात्मवच्च सुहृज्जनं प्रणिपातेन हि गुरुं सतो ऽमृषानुचेष्टितैः

“దీనులూ శరణాగతుల రక్షణ” (ఖ, ఘ, ఛ, జ, ఞ, ట పాఠం) మరియు “స్వలాభాన్వేషణ” (ఖ, ఛ పాఠం) అని పాఠభేదం. గురుజనులను దేవతలవలె పూజించాలి; సుహృజ్జనులను తనవారిలా భావించాలి; గురువును ప్రణామంతో, సత్పురుషుల ఆచారంతో, మోసం లేని క్రియలతో గౌరవించాలి।

Verse 18

कुर्वीताभिमुखान् भृत्यैर् देवान् सुकृतकर्मणा सद्भावेन हरेन्मित्रं सम्भ्रमेण च बान्धवान्

భృతుల సహాయంతో, సుకృతకర్మల ద్వారా దేవతలను ప్రసన్నం చేయాలి; నిజమైన సద్భావంతో మిత్రులను ఆకర్షించాలి, బంధువులతో సంభ్రమంతో (గౌరవంతో) వ్యవహరించాలి।

Verse 19

स्त्रीभृत्यान् प्रेमदानाभ्यां दाक्षिण्येतरं जनं अनिन्दा परकृत्येषु स्वधर्मपरिपालनं

భార్యను మరియు ఆధారితులను ప్రేమతో, దానంతో పోషించాలి; ఇతరులతో దాక్షిణ్యంగా మెలగాలి; ఇతరుల పనులపై నింద చేయకూడదు; తన స్వధర్మాన్ని శ్రద్ధగా పరిపాలించాలి।

Verse 20

कृपणेषु दयालुत्वं सर्वत्र मधुरा गिरः प्राणैर् अप्युपकारित्वं मित्रायाव्यभिचारिणे

దీనుల పట్ల దయ, ఎక్కడైనా మధుర వాక్కు, ప్రాణాలకైనా త్యాగం చేసి ఉపకారం—ఇవి మిత్రునికి అచంచల విశ్వాసి లక్షణాలు।

Verse 21

गृहागते परिष्वङ्गः शक्त्या दानं सहिष्णुता स्वसमृद्धिष्वनुत्सेकः परवृद्धिष्वमत्सरः

ఇంటికి వచ్చినవారిని ఆలింగనం చేయడం, శక్తి మేరకు దానం, సహనం, స్వసంపదలో అహంకారం లేకపోవడం, ఇతరుల అభివృద్ధిపై అసూయ లేకపోవడం—ఇవి పెంపొందించవలసిన గుణాలు।

Verse 22

अपरोपतापि वचनं मौनव्रतचरिष्णुता बन्धभिर्बद्धसंयोगः स्वजने चतुरश्रता

ఇతరులకు బాధ కలగనీయని మాట, మౌనవ్రతాచరణ, నమ్మదగిన బంధాలతో బద్ధమైన సాంగత్యం, స్వజనుల పట్ల చతురస్రంగా (న్యాయంగా) నిలకడైన ప్రవర్తన—ఇవి సదాచార లక్షణాలుగా ప్రశంసించబడతాయి।

Verse 23

उचितानुविधायित्वमिति वृत्तं महात्मनां

‘యథోచితమైనదాన్ని అనుసరించి ప్రవర్తించడం’—ఇదే మహాత్ముల నిర్వచక వృత్తి।