Adhyaya 233

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं पुष्कर उवाच सामभेदौ मया प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे व्रवीमि ते

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘యాత్రామండలచింతాది’ అనే ద్విశత ద్వాత్రింశోధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘షాడ్గుణ్యము’—నీతికి ఆరు ఉపాయాలు—అనే ద్విశత త్రయస్త్రింశోధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు పలికెను—సామము, భేదము; అలాగే దానము, దండము నేను వివరించాను. స్వదేశంలో దండనీతిని చెప్పాను; ఇప్పుడు పరదేశ విషయమై నీకు వివరిస్తాను।

Verse 2

शत्रुं जिहीर्षुरुच्छिन्द्यादिति घ , ञ च प्रकाशश्चाप्रकाशश् च द्विविधो दण्ड उच्यते लुण्ठनं ग्रामघातश् च शस्यघातो ऽग्निदीपनं

శత్రువును అణచివేయదలచినవాడు అతని వనరులు, సహాయాన్ని తెంచివేయాలి—ఇదే నియమం. దండము రెండు విధములు—ప్రకాశ (బహిరంగ) మరియు అప్రకాశ (రహస్య). ఇందులో దోపిడి, గ్రామనాశనం, పంటనాశనం, అగ్నిదీపనం (అగ్నిసంయోగం) ఉన్నాయి.

Verse 3

प्रकाशो ऽथ विषं वह्निर्विविधैः पुरुषैर् बधः दूषणञ्चैव साधूनामुदकानाञ्च दूषणं

ఇంకా రహస్య బహిర్గతం, విషప్రయోగం, అగ్నిప్రయోగం, వివిధ వ్యక్తులచే హత్య, సజ్జనులపై అపవాదు, అలాగే జలాల కలుషీకరణ—ఇవీ (చర్యలు)గా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 4

दण्डप्रणयणं प्रोक्तमुपेक्षां शृणु भार्गव यदा मन्यते नृपती रणे न मम विग्रहः

దండనీతిని ప్రయోగించడం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు, ఓ భార్గవా, ‘ఉపేక్ష’ను వినుము—యుద్ధ సందర్భంలో రాజు ‘నాతో విగ్రహం (పోటీ) లేదు’ అని భావించినప్పుడు.

Verse 5

अनर्थायानुबन्धः स्यात् सन्धिना च तथा भवेत् सामलब्धास्पदञ्चात्र दानञ्चार्थक्षयङ्करं

సంధి వల్ల అనర్థాల పరంపర కలగవచ్చు; శాంతి ఒప్పందం ద్వారానూ అలాగే జరుగవచ్చు. ఇంకా, ఇక్కడ సామ ద్వారా స్థిర ఆధారం లభించకపోతే, దానం కూడా ధనక్షయానికి కారణమవుతుంది.

Verse 6

भेददण्डानुबन्धः स्यात्तदोपेक्षां समाश्रयेत् न चायं मम शक्नोति किञ्चित् कर्तुमुपद्रवं

భేదం మరియు దండం అనే క్రమాన్ని అనుసరించి, ఆపై ఉపేక్షను ఆశ్రయించాలి. ఎందుకంటే ఈ వ్యక్తి నాకు ఏ విధమైన ఉపద్రవం గానీ హానీ గానీ చేయలేడు.

Verse 7

न चाहमस्य शक्नोमि तत्रोपेक्षां समाश्रयेत् अवज्ञोपहतस्तत्र राज्ञा कार्यो रिपुर्भवेत्

ఆ విషయంలో అతనిపట్ల నేను ఉపేక్షను ఆశ్రయించలేను; అవమానంతో గాయపడినవాడు అక్కడ శత్రువుగా మారుతాడు, కాబట్టి రాజు అతనిని శత్రువులాగా వ్యవహరించాలి.

Verse 8

मायोपायं प्रवक्ष्यामि उत्पातैर् अनृतैश् चरत् शत्रोरुद्वेजनं शत्रोः शिविरस्थस्य पक्षिणः

నేను ఒక మాయోపాయాన్ని వివరిస్తాను—కల్పిత అపశకునాలు, అబద్ధ వార్తలు వ్యాప్తి చేస్తూ తిరుగుతూ శత్రువులో భయాన్ని కలిగించాలి; ముఖ్యంగా శత్రు శిబిరంలో ఉన్న పక్షులను (వాడుకొని) కలవరపెట్టాలి.

Verse 9

स्थूलस्य तस्य पुच्छस्थां कृत्वोल्कां विपुलां द्विज विसृजेच्च ततश् चैवमुल्कापातं प्रदर्शयेत्

హే ద్విజా! ఆ స్థూల (యంత్రం/ప్రక్షేప్యం) యొక్క తోక భాగానికి పెద్ద అగ్నిశలాక (ఉల్క)ను కట్టి, తరువాత దానిని విడిచిపెట్టాలి; ఇలా ‘ఉల్కాపాత’ అనే దృశ్యాన్ని ప్రదర్శించవచ్చు.

Verse 10

एवमन्ये दर्शनीया उत्पाता बहवो ऽपि च उद्वेजनं तथा कुर्यात् कुहकैर् विविधैर् द्विषां

ఇలాగే మరెన్నో కనిపించే అపశకునాలను చూపవచ్చు; అలాగే వివిధ మోసపూరిత ఉపాయాలతో శత్రువులలో కలవరాన్ని కలిగించాలి.

Verse 11

सांवत्सरास्तापसाश् च नाशं ब्रूयुः प्ररस्य च जिगीषुः पृथिवीं राजा तेन चोद्वेजयेत् परान्

సాంవత్సరులు (వార్షిక జ్యోతిష్కులు) మరియు తపస్వులు శత్రువు నాశమని ప్రకటిస్తే, భూమిని జయించదలచిన రాజు ఆ ఆధారంతో ప్రత్యర్థుల్లో భయాన్ని కలిగించాలి.

Verse 12

देवतानां प्रसादश् च कीर्तनीयः परस्य तु आगतन्नो ऽमित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत्

దేవతల ప్రసాదమును, పరమేశ్వరుని అనుగ్రహమును కీర్తించవలెను; శత్రుబలం మనపై వచ్చినప్పుడు భయములేక శత్రుసేనపై ప్రహరించుడి।

Verse 13

एवं ब्रूयाद्रणे प्राप्ते भग्नाः सर्वे परे इति क्ष्वेडाः किलकिलाः कार्या वाच्यः शत्रुर्हतस् तथा

యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు ఇలా ప్రకటించవలెను—“శత్రుపక్షమంతా భగ్నమైంది!”; ఘోర రణనాదాలు, కిలకిల ధ్వనులు చేయవలెను; అలాగే “శత్రువు హతుడయ్యాడు” అని కూడా ప్రకటించవలెను।

Verse 14

देवाज्ञावृंहितो राजा सन्नद्धः समरं प्रति इन्द्रजालं प्रवक्ष्यामि इन्द्रं कालेन दर्शयेत्

దేవాజ్ఞచే బలపొందిన రాజు, యుద్ధానికి సన్నద్ధుడై సమరమునకు ముందుకు సాగును। ఇప్పుడు నేను ఇంద్రజాలం (మాయాయుద్ధవిద్య) చెప్పుదును; తగిన సమయంలో ఇంద్రుని దర్శనముగా చేయవలెను।

Verse 15

चतुरङ्गं बलं राजा सहायार्थं दिवौकसां बलन्तु दर्शयेत् प्राप्तं रक्तवृष्टिञ्चेन्द्रपौ

దివౌకసుల సహాయార్థం రాజు చతురంగ సేనను ప్రదర్శించవలెను; అలాగే ఇంద్రధ్వజానికి సంబంధించిన రక్తవృష్టి అనే అపశకునం సంభవించినదిగా గ్రహించవలెను।

Verse 16

छिन्नानि रिपुशीर्षाणि प्रासादाग्रेषु दर्शयेत् षाड्गुण्यं सम्प्रवक्ष्यामि तद्वरौ सन्धिविग्रहौ

శత్రువుల ఛిన్న శిరస్సులను ప్రాసాద శిఖరాలపై ప్రదర్శించవలెను (భయప్రదర్శనార్థం)। ఇప్పుడు నేను షాడ్గుణ్యము—రాజనీతిలోని ఆరు ఉపాయాలు—సంపూర్ణంగా వివరిస్తాను; వాటిలో శ్రేష్ఠమైనవి సంధి మరియు విగ్రహం (యుద్ధం/వైరము)।

Verse 17

सन्धिश् च विग्रहश् चैव यानमासनमेव च द्वैधीभावः संशयश् च षड्गुणाः परिकीर्तिताः

సంధి మరియు విగ్రహం, యానం (అభియానం) మరియు ఆసనం (స్థిరంగా ఉండటం), ద్వైధీభావం మరియు సంశయం—ఇవి రాజనీతిలో చెప్పబడిన షడ్గుణాలు.

Verse 18

पणबन्धः स्मृतः सन्धिरपकारस्तु विग्रहः जिगीषोः शत्रुविषये यानं यात्राभिधीयते

పణబంధం (షరతు/ప్రతిజ్ఞతో బద్ధమైన ఒప్పందం)నే సంధి అంటారు; అపకారం (హానికర చర్య)నే విగ్రహం. జిగీషు (విజయాకాంక్షి) శత్రువును దృష్టిలో పెట్టుకొని చేసే ప్రస్థానం యానం, అదే యాత్ర/అభియానం అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 19

विग्रहेण स्वके देशे स्थितिरासनमुच्यते बलार्धेन प्रयाणन्तु द्वैधीभावः स उच्यते

విగ్రహం ఉన్నప్పుడు స్వదేశంలోనే నిలిచి ఉండటాన్ని ‘ఆసనం’ అంటారు; సేనలో సగం బలంతో బయలుదేరడాన్ని ‘ద్వైధీభావం’ అని చెబుతారు.

Verse 20

उदासीनो मध्यगो वा संश्रयात्संशयः स्मृतः समेन सन्धिरन्वेष्यो ऽहीनेन च बलीयसा

ఉదాసీనంగా ఉండేవాడు లేదా మధ్యస్థంగా నిలిచేవాడు, సంశ్రయం (ఆశ్రయం) విషయంలో ‘సంశయం’ స్థితిలో ఉన్నవాడిగా చెప్పబడతాడు. కాబట్టి సంధి సమానుడితో వెదకాలి, లేక—హీనుడితో కాదు—బలవంతుడితో చేయాలి.

Verse 21

हीनेन विग्रहः कार्यः स्वयं राज्ञा बलीयसा तत्रापि शुद्धपार्ष्णिस्तु बलीयांसं समाश्रयेत्

బలవంతుడైన రాజు స్వయంగా హీనుడితో విగ్రహం చేయాలి; అయినా అక్కడ కూడా శుద్ధపార్ష్ణి (నిర్మలాచారుడు) బలవంతుడినే ఆశ్రయించాలి.

Verse 22

आसीनः कर्मविच्छेदं शक्तः कर्तुं रिपोर्यदा अशुद्धपार्ष्णिश्चासीत विगृह्य वसुधाधिपः

రాజు కూర్చునే స్థితిలోనే శత్రువు కార్యాలను విఘటింపజేయగలిగినప్పుడు, భూమిపతి విరోధభావంతో కూర్చుని, మడమలు అస్థిరంగా/అశుద్ధంగా ఉంచాలి।

Verse 23

अशुद्धपार्ष्णिर्बलवान् द्वैधीभावं समाश्रयेत् बलिना विगृहीतस्तु यो ऽसन्देहेन पार्थिवः

ఆధారం అస్థిరంగా ఉన్న (అశుద్ధపార్ష్ణి) బలవంతుడైన రాజు ద్వైధీభావ విధానాన్ని ఆశ్రయించాలి; అయితే బలవంతుడిచే అదుపులో పడిన రాజు సందేహం లేకుండా అతనికి అనుగుణంగా ప్రవర్తించాలి।

Verse 24

संश्रयस्तेन वक्तव्यो गुणानामधमो गुणः प्रासादाग्रे प्रदर्शयेदिति ट विगृहीतस्तु इति ख बहुक्षयव्ययायासं तेषां यानं प्रकीर्तितं

కాబట్టి సంశ్రయము (ఆశ్రయం/ఆధారం) గురించి చెప్పవలెను; గుణాలలో ఇది అత్యల్ప గుణము. ‘ప్రాసాదాగ్రే ప్రదర్శయేత్’ అనేది ṭ-పాఠం, ‘విగృహీతస్తు’ అనేది ఖ-పాఠం. వారి యానం ఎక్కువ నష్టం, ఖర్చు, శ్రమ కలిగించేదిగా ప్రకటించబడింది।

Verse 25

बहुलाभकरं पश्चात्तदा राजा समाश्रयेत् सर्वशक्तिविहीनस्तु तदा कुर्यात्तु संश्रयं

తదుపరి రాజు అధిక లాభం కలిగించే సంశ్రయాన్ని ఆశ్రయించాలి; మరియు అతడు సమస్త శక్తి కోల్పోయినప్పుడు, నిశ్చయంగా సంశ్రయం (శరణు) పొందాలి।