Adhyaya 223
Adhyaya 223 — Rājadharmāḥ (Royal Duties: Inner Palace Governance, Trivarga Protection, Courtly Conduct, and Aromatic/Hygienic Sciences)
ఈ అధ్యాయంలో రాజధర్మాన్ని ‘అంతఃపుర-చింత’ వరకు విస్తరించి, అంతఃపుర పరిపాలనను వివరించారు. ధర్మ–అర్థ–కామ పురుషార్థాలు పరస్పర రక్షణతో, తగిన సేవా-వ్యవస్థతో నిలబడతాయని చెప్పబడింది. త్రివర్గాన్ని వృక్షరూపకంగా చూపారు—ధర్మం మూలం, అర్థం కొమ్మలు, కర్మఫలం ఫలం; ఆ వృక్షాన్ని కాపాడితే యథోచిత ఫలభాగం లభిస్తుంది. తరువాత ఆహారం, నిద్ర, మైథునంలో నియమం, అలాగే అంతఃపుర సంబంధాల్లో ప్రేమ/విరక్తి, లజ్జ లేదా భ్రష్టతను గుర్తించే లక్షణాలు చెప్పి కలహం, కుట్రలను నివారించే నీతి సూచించారు. ఉత్తర భాగంలో అష్టవిధ ‘అంతఃపుర శాస్త్రం’—శౌచం, ఆచమనం, విరేచనం, మర్దనం/భావనం, పాకం, ఉత్తేజనం, ధూపనం, సుగంధీకరణం—వర్ణించబడింది. ధూప ద్రవ్యాలు, స్నాన సుగంధులు, సుగంధ తైలాలు, ముఖవాసాలు, మాత్రికలు/గుళికలు, పరిశుభ్రత విధానాల జాబితా ఉంది. చివరలో రాజు విశ్వాస విషయంలో, రాత్రి ప్రవర్తనలో జాగ్రత్తగా ఉండి భద్రతను కాపాడాలని, అది ధార్మిక రాజ్యపాలనలో భాగమని ఉపదేశించారు.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच वक्ष्ये ऽन्तःपुरचिन्तां च धर्माद्याः पुरुषार्थकाः अन्योन्यरक्षया तेषां सेवा कार्या स्त्रिया नृपैः
ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో “రాజధర్మ” అనే ద్విశత ద్వావింశతితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు “రాజధర్మాః” అనే ద్విశత త్రయోవింశతితమ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు అన్నాడు—అంతఃపుర (రాజగృహ) నిర్వహణను కూడా నేను వివరిస్తాను. ధర్మాది పురుషార్థాలు రక్షించవలెను; అందువల్ల పరస్పర రక్షణతో రాజులు అంతఃపుర స్త్రీలకు తగిన సేవా-పరిరక్షణ చేయవలెను।
Verse 2
मासेनैकेनेति छ , ज च धर्ममूलो ऽर्थविटपस् तथा कर्मफलो महान् त्रिवर्गपादपस्तत्र रक्षया फलभागं भवेत्
ధర్మం దాని మూలం, అర్థం దాని కొమ్మలు, కర్మఫలమే దాని మహా ఫలం. ఇది త్రివర్గ వృక్షం; దీనిని రక్షిస్తే ఫలంలో భాగం లభిస్తుంది।
Verse 3
कामाधीनाः स्त्रियो राम तदर्थं रत्नसङ्ग्रहः सेव्यास्ता नातिसेव्याश् च भूभुजा विषयैषिणा
ఓ రామా! స్త్రీలు కామాధీనులు; వారి నిమిత్తం రత్నసంగ్రహం జరుగుతుంది. విషయభోగం కోరే రాజు వారితో సంగమించవచ్చు, కాని అతిగా ఆసక్తి చూపకూడదు।
Verse 4
आहारो मैथुनन्निद्रा सेव्या नाति हि रुग् भवेत् मञ्चाधिकारे कर्तव्याः स्त्रियः सेव्याः स्वरामिकाः
ఆహారం, మైథునం, నిద్ర—ఇవి ఆచరించవలెను, కాని అతిగా కాదు; ఎందుకంటే అతివల్ల రోగం కలుగుతుంది. శయ్యా-ప్రసంగ మర్యాదను పాటిస్తూ, తనకు అనుకూలమైన మరియు ప్రీతికరమైన స్త్రీలతో సంగమించాలి।
Verse 5
दुष्टान्याचरते या तु नाबिनन्दति तत्कथां ऐक्यं द्विषद्भिर्व्रजति गर्वं वहति चोद्धता
ఏ స్త్రీ దుష్కర్మాలు చేస్తుందో, ఆ (ధర్మోపదేశ) కథను ఆనందించదో, ద్వేషులతో ఏకమవుతుందో, మరియు అహంకారంతో ఉద్ధతంగా గర్వం మోస్తుందో—ఆమె దుష్ట స్వభావముగలదని తెలుసుకోవాలి।
Verse 6
चुम्बिता मार्ष्टि वदनं दत्तन्न बहु मन्यते स्वपित्यादौ प्रसुप्तापि तथा पश्चाद्विबुध्यते
ముద్దుపెట్టినప్పుడు ఆమె ముఖాన్ని తుడుచుకుంటుంది; ఇచ్చిన ఆహారాన్ని కూడా పెద్దగా విలువ చేయదు. మొదట నిద్రిస్తున్నట్టే కనిపించినా, తరువాత మేల్కొని జాగ్రత్తగా ఉంటుంది.
Verse 7
स्पृष्टा धुनोति गात्राणि गात्रञ्च विरुणद्धि या ईषच्छृणोति वाक्यानि प्रियाण्यपि पराङ्मुखी
తాకితే ఆమె అవయవాలను ఝాడుకుంటుంది, శరీరాన్ని వెనక్కి లాగుకుంటుంది. ప్రియుని మధుర వాక్యాలనైనా అర్ధంగా మాత్రమే విని, ముఖం తిప్పుకుంటుంది.
Verse 8
न पश्यत्यग्रदत्तन्तु जघनञ्च निगूहति दृष्टे विवर्णवदना मित्रेष्वथ पराङ्मुखी
ముందు ఉంచినదాన్ని ఆమె చూడదు; తన నితంబాలను దాచుకుంటుంది. ఎవరు చూస్తే ముఖం వాడిపోతుంది; స్నేహితుల మధ్య కూడా ముఖం తిప్పి ఉంటుంది.
Verse 9
तत्कामितासु च स्त्रीसु मध्यस्थेव च लक्ष्यते ज्ञातमण्डनकालापि न करोति च मण्डनं
తాను కోరుకునే స్త్రీల మధ్య అతడు మధ్యస్థుడిలా నిర్లిప్తంగా కనిపిస్తాడు. అలంకరణకు తగిన కాలం తెలిసినా, అతడు అలంకరించుకోడు.
Verse 10
या सा विरक्ता तान्त्यक्त्वा सानुरागां स्त्रियम्भजेत् दृष्ट्वैव हृष्टा भवति वीक्षिते च पराङ्मुखी
విరక్తురాలైన స్త్రీని విడిచి, అనురాగమున్న స్త్రీతో సంగమించాలి. అనురాగిణి ప్రియుణ్ని చూసినంత మాత్రాన ఆనందిస్తుంది; కానీ నేరుగా చూచినప్పుడు లజ్జతో ముఖం తిప్పుకుంటుంది.
Verse 11
कामाधरा इति घ , ञ च लज्जाधिकारे इति ख , छ च सुवासिका इति क द्विष्टान्याचक्षते इति ञ न पश्यत्यग्रदत्तन्त्वित्यादिः, मित्रेष्वथ पराङ्मुखीत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति स्त्रियं व्रजेदिति घ , ञ च दृश्यमना तथान्यत्र दृष्टिं क्षिपति चञ्चलां तथाप्युपावर्तयितुं नैव शक्नोत्यशेषतः
‘కామాధరా’—ఘ, ఞ ప్రతుల్లో ఇలా; ‘లజ్జాధికారే’—ఖ, ఛ ప్రతుల్లో; ‘సువాసికా’—క ప్రతిలో; ‘ద్విష్టాన్యాచక్షతే’—ఞ ప్రతిలో. ‘…న పశ్యతి…’ (‘అగ్రదత్తంత్వ…’ మొదలైన) పాఠం సూచించబడింది; ‘మిత్రేష్వథ పరాఙ్ముఖీ…’ అనే అంత్యపాఠం జ ప్రతిలో లేదు. ‘స్త్రియం వ్రజేత్’—ఘ, ఞ పాఠం. అర్థం: ఆమెను గమనిస్తున్నా, చంచలంగా చూపును ఇతరత్రా వేస్తుంది; అయినా దానిని పూర్తిగా వెనక్కి తిప్పలేను.
Verse 12
विवृणीति तथाङ्गानि स्वस्या गुह्यानि भार्गव गर्हितञ्च तथैवाङ्गं प्रयत्नेन निगूहति
ఓ భార్గవా! ఎవడైనా తన స్వంత గుహ్యాంగాలను కూడా బహిర్గతం చేస్తాడు; అలాగే నిందనీయం అయిన అంగం (లేదా లోపం)ను ప్రయత్నంతో దాచిపెడతాడు।
Verse 13
तद्दर्शने च कुरुते बालालिङ्गनचुम्बनं आभाष्यमाणा भवति सत्यवाक्या तथैव च
అతనిని చూచగానే ఆమె బాలికలా ఆలింగనం చేసి ముద్దుపెడుతుంది; మాటాడితే ఆమె సత్యవాక్యములు పలికే దానిగా మారుతుంది—అని చెప్పబడింది।
Verse 14
स्पृष्टा पुलकितैर् अङ्गैः स्वेदेनैव च भुज्यते करोति च तथा राम सुलभद्रव्ययाचनं
స్పర్శించబడగానే ఆమె అంగాలు రోమాంచంతో నిండుతాయి, చెమటతోనే కరిగిపోతున్నట్లుంటుంది; అలాగే ఓ రామా, సులభంగా దొరికే వస్తువులనూ అడుగుతుంది।
Verse 15
ततः स्वल्पमपि प्राप्य करोति परमां मुदं नामसङ्कीर्तनादेव मुदिता बहु मन्यते
అనంతరం స్వల్పమాత్రం లభించినా అతడు పరమానందం పొందుతాడు; కేవలం నామసంకీర్తనతోనే ఆనందించి ఆ (అల్పం)ను కూడా మహత్తుగా భావిస్తాడు।
Verse 16
करजाङ्काङ्कितान्यस्य फलानि प्रेषयत्यपि तत्प्रेषितञ्च हृदये विन्यसत्यपि चादरात्
తన చేతి ముద్రతో గుర్తించిన ఫలాలను పంపినప్పటికీ, ఆ భక్తుడు పంపినదాన్ని భక్తితో హృదయంలో నిలుపుకున్నప్పటికీ, అది భక్త్యర్పణంగా స్వీకరించబడుతుంది।
Verse 17
आलिङ्गनैश् च गात्राणि लिम्पतीवामृतेन या सुप्ते स्वपित्यथादौ च तथा तस्य विबुध्यते
ఆమె ఆలింగనంతో అవయవాలపై అమృతం పూసినట్లుగా అనిపిస్తుంది; అతడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు ఆ అనుభూతి మొదటనే స్వప్నంగా కలుగుతుంది, అలాగే అతడు మేల్కొంటాడు।
Verse 18
उरू स्पृशति चात्यर्थं सुप्तञ्चैनं विबुध्यते कपित्थचूर्णयोगेन तथा दघ्नः स्रजा तथा
అతని తొడలను అతిగా తాకితే అతడు నిద్రపోతాడు; కపిత్థ (వుడ్-ఆపిల్) పొడి మిశ్రమాన్ని పూసి అతడిని మేల్కొలిపవచ్చు; అలాగే పెరుగు మాలతో (స్రజా) కూడా అతడు లేచిపోతాడు।
Verse 19
घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस् तथा यवैः भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते
నెయ్యిలో పాలు కలిపితే అది సువాసనగా మారుతుంది; అలాగే యవాలు కలిపినా. ఈ విధంగా భోజ్య పదార్థాల తయారీలో సువాసనను వెలికి తీయు విధానం చూపబడింది।
Verse 20
शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं भावना चैव पाकश् च बोधनं धूपनन्तथा
ఓ రామా! శౌచం, ఆచమనం, అలాగే విరేచనం; ఇంకా భావనా, పాకం, బోధనం మరియు ధూపనం—ఇవి అన్నీ చేయవలసినవి।
Verse 21
वासनञ्चैव निर्दिष्टं कर्माष्टकमिदं स्मृतं कपित्थबिल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लवैः
వాసన (సుగంధలేపనం) కూడా విధించబడింది; ఇది అష్టకర్మమని స్మృతం. కపిత్థ, బిల్వ, జంబూ, ఆమ్ర, కరవీరాల కోమల పల్లవాలతో సిద్ధం చేయాలి.
Verse 22
कृत्वोदकन्तु यद्द्रव्यं शौचितं शौचनन्तु तत् तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत्
జలప్రయోగంతో శుద్ధి పొందే ద్రవ్యమే శౌచనము (శుద్ధి సాధనం) అని స్మృతం. అవి లేనప్పుడు మృగదర్పం కలిపిన నీటితో శౌచం కలుగుతుంది.
Verse 23
नखं कुष्ठं घनं मांसी स्पृक्कशैलेयजं जलं तथैव कुङ्कुमं लाक्षा चन्दनागुरुनीरदं
నఖ, కుష్ఠ, ఘన, మాంసీ, స్పృక్క, శైలేయసిద్ధ జలం; అలాగే కుంకుమం, లాక్షా, చందనం, అగురు, నీరదం (కస్తూరి) — ఇవి సుగంధ ద్రవ్యాలు.
Verse 24
सरलं देवकाष्ठञ्च कर्पूरं कान्तया सह बालः कुन्दुरुकश् चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः
సరలము, దేవకాష్ఠము, కర్పూరము— కాంతాతో కలిసి; అలాగే బాల, కుందురుక (లోబాను), గుగ్గులు, శ్రీనివాసకము— ఇవి కూడా ధూప/సుగంధ ద్రవ్యాలు.
Verse 25
सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया
ఇలా సర్జరసంతో కలిపి ధూపద్రవ్యాలు ఇరవై ఒకటి అవుతాయి. ఈ ధూపద్రవ్యగణం నుండి ఇష్టానుసారం ఇరవై ఒక ద్రవ్యాలను ఎంచుకోవచ్చు.
Verse 26
द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर् नियोजयेत् नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा
రెండు రెండు ద్రవ్యాలను తీసుకొని సర్జరసము (సర్జ) యొక్క నియత భాగాలతో ప్రయోగించాలి. అలాగే నఖ, పిణ్యాక, కమలతంతువులతో కలిపి, తేనెతో కూడ సంయోజించాలి.
Verse 27
धूपयोगा भवन्तीह यथावत् स्वेच्छया कृताः त्वचन्नाडीं फलन्तैलं कुङ्कुमं ग्रन्थि प्रवर्तकं
ఇక్కడ ధూపయోగాలు విధివిధానంగా, ఇష్టానుసారం సిద్ధం చేసినప్పుడు యథావిధిగా ఫలిస్తాయి. వీటిలో త్వచ (చెట్టు తొక్క) మరియు నాడీ వంటి కాండాలు, ఫలం మరియు తైలం, కుంకుమ, అలాగే గ్రంథి-ప్రవర్తక ద్రవ్యాలు ఉంటాయి.
Verse 28
शैलेयन्तगरं क्रान्तां चोलङ्कर्पूरमेव च मांसीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत्
స్నానద్రవ్యాలుగా శైలేయ, తగర, క్రాంతా, చోల, కర్పూరం, మాంసీ, సురా మరియు కుష్ఠం—ఇవని నిర్దేశించాలి.
Verse 29
एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्धनं
వీటిలో నుండి ఇష్టానుసారం మూడు ద్రవ్యాలను తీసుకొని, మృగదర్ప (కస్తూరి)తో కూడిన స్నానాన్ని సిద్ధం చేయాలి; ఇది కందర్ప (కామ)వర్ధకం.
Verse 30
त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर् वालकार्धसमायुतैः स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् सतैलं कुङ्कुमायते
త్వక్ (దాల్చిన చెక్క), మురా, నలద—సమాన భాగాలు, వాటితో పాటు వాలకా అర్ధభాగం కలిపి చేసిన స్నానం ఉత్పలగంధిగా ఉంటుంది; తైలంతో కలిపితే అది కుంకుమస్వరూపమవుతుంది.
Verse 31
जातीपुषसुगन्धि स्यात् तगरार्धेन योजितं सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं
తగరాన్ని అర్ధమాత్రగా కలిపితే ఇది జాతి పుష్పాలవలె మధుర సుగంధముగా మారుతుంది. ఇది శ్రేష్ఠ ధ్యామక సిద్ధమై, వకుల పుష్పసమానమైన మనోహర పరిమళాన్ని కలిగిస్తుంది.
Verse 32
चन्दनागुरुशैलजमिति ख , छ च देवदारुश्चेति घ , ञ च ग्रन्थिपर्णकमिति ग , घ , ञ च सह सर्जरसेनेत्यादिः चोलं कर्पूरमेव चेत्यन्तः पाठः ट पुस्तके नास्ति मञ्जिष्ठातगरं चोलं त्वचं व्यघ्रनखं नक्खं गन्धपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं
మంజిష్ఠ, తగర, చోళం (వడకట్టుట/నానబెట్టుటకు వస్త్రం), దాల్చిన చెక్క తొక్క, వ్యాఘ్రనఖ, నక్క్ఖ, గంధపత్రం—ఇవన్నీ కలిపి ఉంచితే శుభమైన గంధతైలం సిద్ధమవుతుంది.
Verse 33
तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः वासनात् पुष्पसदृशं गन्धेन तु भवेद् ध्रुवं
హే రామా! పుష్పాలతో సువాసనింపజేసి ఉంచిన నువ్వుల నుండి పిండిన తైలం, ఆ వాసన ప్రభావంతో పరిమళంలో పుష్పసదృశమవుతుంది; నిశ్చయంగా సువాసనను పొందుతుంది.
Verse 34
एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः जातीपत्रिकया सार्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः
ఏలకులు, లవంగం, కక్కోళం, జాజికాయ, కర్పూరం, అలాగే జాపత్రి—ఇవి ఒక్కొక్కటిగా కూడా ముఖవాసకములుగా (నోటి సువాసనకు) యోగ్యమైనవి.
Verse 35
कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं कक्कोलैलालवङ्गञ्च जातौ कोशकमेव च
కర్పూరం, కుంకుమం, కాంతా, మృగదర్పం (కస్తూరి), హరేణుక, కక్కోళం, ఏలకులు, లవంగం, జాజికాయ, అలాగే కోశకం—ఇవి సుగంధ ద్రవ్యాలుగా పేర్కొనబడినవి.
Verse 36
त्वक्पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः
దాల్చిన చెక్క తొక్క, తేజపత్రం, త్రుటి మరియు ముస్తా, సుగంధ లత (జటామాంసీ-వర్గం), అలాగే కస్తూరి; లవంగపు మొగ్గలు (కంటకాలు) మరియు జాజికాయ ఫలం, ఆకు—ఇవి ఇక్కడ పేర్కొనబడ్డాయి.
Verse 37
कटुकञ्च फलं राम कार्षिकाण्युपकल्पयेत् तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्यं तु वासितं
మరియు ఓ రామా, కటుక ఫలం (హరితకీ మొదలైనది) కర్ష పరిమాణాలలో సిద్ధం చేయాలి. ఆ చూర్ణంలో ఖదిర సారాన్ని నాలుగో వంతు కలిపి, దానిని సువాసనగా చేసి (సరిగా పరిపక్వం అయ్యేలా) ఉంచాలి.
Verse 38
सहकाररसेनास्मात् कर्तव्या गुटिकाः शुभाः मुख न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः
ఇందులో మామిడి రసంతో శుభమైన గుటికలు తయారు చేయాలి. నోటిలో ఉంచితే అవి సువాసనగా మారి, ముఖరోగాలను నశింపజేస్తాయి.
Verse 39
पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर् वासितं मुखवासकं
పూగు (సుపారీ)ని ఐదు কোমల పల్లవాలతో సంస్కరించిన నీటితో బాగా కడగాలి. తరువాత సామర్థ్యానుసారం గుటికా ద్రవ్యాలతో సువాసనగా చేయాలి—అది ముఖవాసకం (నోటి సుగంధకరం) అవుతుంది.
Verse 40
कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं
కటుక ద్రవ్యాలు మరియు దంతకాష్ఠాన్ని గోమూత్రంలో మూడు రోజులు నానబెట్టి, తరువాత పూగువలె (సుపారీ ముక్కలా) తయారు చేస్తే—ఓ రామా—అది నోటికి సువాసన కలిగించేది అవుతుంది.
Verse 41
त्वक्पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्धसंयुतौ नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः
దాల్చినచెక్క తొక్కను మరియు హరితకీని సమభాగాలుగా తీసుకొని, అందులో అర్ధభాగం కర్పూరం కలిపితే మనోహరమైన ముఖవాసం సిద్ధమవుతుంది; అది తమలపాకుల వలె సువాసననిస్తుంది।
Verse 42
कन्दुकञ्चेति ख , छ च दद्यात्तुर्थं तुलोन्मितमिति ट , छ च कक्कोलैलेत्यादिः गुटिकाः शुभा इत्य् अन्तः पाठः घ , ज पुस्तकद्वये नास्ति एवं कुर्यात् सदा स्त्रीणां रक्षणं पृथिवीपतिः न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः
‘కందుకంచ’—ఖ, ఛ ప్రతుల పాఠం; ‘తూకం ప్రకారం నాలుగో భాగం ఇవ్వాలి’—ట, ఛ పాఠం; మరియు ‘కక్కోల మొదలైనవి—ఈ గుటికలు శుభకరము’—ఘ, జ పరంపరలోని అంతఃపాఠం, కాని రెండు గ్రంథాలలో లేదు. ఈ విధంగా భూపతి స్త్రీల రక్షణను ఎల్లప్పుడూ చేయాలి; వారిపై ఎప్పుడూ విశ్వాసం పెట్టకూడదు—ప్రత్యేకంగా కుమారుని తల్లి విషయంలో।
Verse 43
न स्वपेत् स्त्रीगृहे रात्रौ विश्वासः कृत्रिमो भवेत्
రాత్రి స్త్రీ ఇంట్లో నిద్రించకూడదు; అటువంటి స్థితిలో విశ్వాసం కృత్రిమమై, నమ్మదగని దిగా మారవచ్చు।
Frequently Asked Questions
Palace order is framed as protection of the trivarga: dharma grounds the system, artha sustains it, and karmaphala is the outcome; therefore inner-household regulation is a dharmic duty, not merely private conduct.
A structured regimen of hygiene and perfumery: cleansing, ācamana, purgation, bhāvanā (impregnation/levigation), pāka (cooking/decoction), bodhana (stimulation), dhūpana (fumigation), and vāsana (perfuming), plus ingredient catalogues for incense, baths, oils, and mouth-perfumes.
By insisting that disciplined restraint, cleanliness, and prudent governance preserve dharma and social stability; such order supports ethical action and mental clarity, creating conditions for higher spiritual practice.
The ruler is advised to maintain protective vigilance and avoid naïve trust in sensitive domestic contexts, including the explicit warning against sleeping at night in a woman’s house due to unreliable ‘artificial’ trust.