Adhyaya 222

Verse 1

आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ , ञ च अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं

ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘రాజధర్మ’ అనే అధ్యాయం (221) ప్రారంభమవుతుంది; పాఠ సూచికలు తదితరాలు ఉన్నాయి. అనంతరం ‘రాజధర్మాః’ అనే అధ్యాయం (222) ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—రాజు ఒక గ్రామాధిపతిని, పది గ్రామాల అధికారి (దశగ్రామాధిపుడు)ని, వంద గ్రామాల అధికారి (శతగ్రామాధిపుడు)ని, అలాగే విషయ (జిల్లా/ప్రాంతం) అధిపతిని నియమించాలి.

Verse 2

तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं

వారి భోగభాగాలు, పారితోషికాలు వారి కర్మానుసారం నిర్ణయించాలి. అలాగే గూఢచారులు/పరిశీలకుల ద్వారా వారి ప్రవర్తనను నిత్యం పరిశీలించాలి.

Verse 3

ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्

గ్రామంలో దోషాలు/అపరాధాలు ఉత్పన్నమైతే గ్రామాధిపతి వాటిని పరిష్కరించాలి. అతడు చేయలేకపోతే దశపాలుని వద్దకు వెళ్లి నివేదించాలి.

Verse 4

श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्

విన్న తరువాత కూడా దశపాలుడు అక్కడ తగిన యుక్తి/నీతి ప్రయోగించాలి. ఎందుకంటే రాజు ధనం మొదలైనవి నిజంగా సురక్షితమైన విషయ (ప్రాంతం/జిల్లా) నుంచే పొందుతాడు.

Verse 5

धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा

ధనవంతుడు ధర్మాన్ని పొందుతాడు; ధనవంతుడే కామసుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఎందుకంటే అర్థం లేకుండా క్రియలు, కర్మకాండలు గ్రీష్మంలో నది ఎండిపోవునట్లు నిలిచిపోతాయి.

Verse 6

विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति

లోకంలో పతితుడికి మరియు ధనహీనుడికి ప్రత్యేకమైన తేడా లేదు. ప్రజలు పతితుని నుండి ఏదీ స్వీకరించరు; పేదవాడు దానం చేయలేడు.

Verse 7

धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं

ధనహీనుని భార్య కూడా ఎల్లప్పుడూ ఏకనిష్ఠ సహచరిణిగా ఉండకపోవచ్చు; అలాగే రాజ్యాన్ని పీడించే రాజు దీర్ఘకాలం నరకంలో నివసిస్తాడు.

Verse 8

नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्

రాజు ఎల్లప్పుడూ ఇలా చూడాలి: అతని గర్భిణీ సహధర్మిణి తన సౌఖ్యాన్ని పక్కనబెట్టి గర్భస్థ శిశువు క్షేమాన్ని కలిగించాలి.

Verse 9

विना ह्य् अर्थमिति घ , ञ च नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख , ट च नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ , ज , ञ च सुखमाहरेदिति ज , ट च किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः

కొన్ని పాఠాల్లో ‘అర్థం లేకుండా’ అని; కొన్ని పాఠాల్లో ‘ఆమె వశవర్తినిగా ఉండదు’ అని; మరికొన్నింటిలో ‘సుఖక్షేమాన్ని కలిగించాలి’ అని చదువుతారు. ప్రజలు రక్షింపబడని పాలకునికి యజ్ఞాలు, తపస్సు ఏ ప్రయోజనం? కానీ ప్రజలు సురక్షితంగా ఉన్న రాజునికి స్వర్గం తన ఇంటివలెనే ఉంటుంది.

Verse 10

अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि

యే రాజుని ప్రజలు రక్షణలేక ఉంటారో, అతనికి నరకమే నివాసమవుతుంది. రాజు ప్రజల పుణ్యములోనూ పాపములోనూ ఆరవ భాగాన్ని గ్రహిస్తాడు.

Verse 11

धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः

రక్షణ వల్ల ధర్మసిద్ధి కలుగుతుంది; రక్షణ లేకపోతే పాపం కలుగుతుంది. దళారిణి భయంతో ఉన్న సుభాగ స్త్రీ రాజప్రియులచేతనూ దొంగలచేతనూ బెదిరింపబడినట్లే.

Verse 12

भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः

పీడింపబడి ‘గ్రాసం’ అవుతున్న ప్రజలను రక్షించాలి—ప్రత్యేకంగా కాయస్థులు (రాజ్య లేఖకులు/పరిపాలనా అధికారులు) రక్షించాలి.

Verse 13

रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजाअप्_२२२०१२च्दरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्

ఆ భయాల నుండి ప్రజలు రక్షింపబడితే వారు నిజంగా రాజునివారే; రక్షణ లేకపోతే ఇక్కడ వారు దుష్టులకే భోగ్యమవుతారు. కాబట్టి రాజు దుష్టులను అణచి, శాస్త్రోక్తమైన పన్నును వసూలు చేయాలి.

Verse 14

कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत् निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा

సగం ఖజానాలో జమ చేయాలి, మిగిలిన సగాన్ని నిత్యం బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి. అలాగే ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు నిధి (ధననిధి) లభిస్తే దానిని పూర్తిగా స్వీకరించవచ్చు.

Verse 15

चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः

ద్విజుడు వర్ణక్రమానుసారం ధర్మప్రకారం పాత్రుడైనవానికి నిధిని ఇస్తూ చతుర్థభాగం, అష్టమభాగం, అలాగే షోడశభాగం ఇవ్వవలెను।

Verse 16

अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्

అసత్యం పలికినవాడు దండనీయుడు; అతని ధనంలో అష్టమభాగం జరిమానాగా వసూలు చేయాలి. యజమాని లేనిది/తెలియనిది అయిన ఆస్తిని రాజు మూడు సంవత్సరాలు నిధిగా నిల్వ ఉంచాలి।

Verse 17

अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि

మూడు సంవత్సరాలు పూర్తికాకముందు యజమాని తానే దానిని తిరిగి పొందవచ్చు; ఆ తరువాత రాజు విధి ప్రకారం దానిని పొందించాలి. ‘ఇది నాది’ అని చెప్పేవాడు నియమానుసారం తగిన ఆధారాలతో చెప్పాలి।

Verse 18

सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति सत्प्रजा इति घ , ञ च सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति द्विजे ऽर्पयेदिति ञ , ट च अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट बालदायादिकमृक्थं तावद्राजानुपालयेत्

రూపం, సంఖ్య మొదలైన గుర్తుల్ని నిర్ధారించిన తరువాత నిజమైన యజమాని ఆ ద్రవ్యానికి అర్హుడు. బాల వారసులు మొదలైనవారు సామర్థ్యం పొందే వరకు రాజు వారి వారసత్వ ఆస్తిని కాపాడాలి।

Verse 19

यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च

అతడు సమావర్తనం (విద్యాభ్యాస ముగింపు) పూర్తిచేసే వరకు, అలాగే శైశవాన్ని దాటే వరకు రక్షణ కొనసాగాలి. ఇదే విధంగా బాలికలకూ, అలాగే పురుష సంరక్షకులు లేని స్త్రీలకూ రక్షణ కల్పించాలి।

Verse 20

पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः

పతివ్రత స్త్రీలు, విధవలు, అనారోగ్య స్త్రీలు జీవించి ఉండగానే వారి స్వబంధువులే వారి ధనమో జీవనోపాధియో లాక్కుంటే, వారు దండనీయులగుదురు।

Verse 21

ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः

ధార్మికుడైన భూపతి వారిని చోరదండంతో శిక్షించాలి; అలాగే సాధారణంగా దొంగలు హరించినదంతా రాజు స్వయంగా బాధితులకు తిరిగి ఇవ్వాలి।

Verse 22

चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः

దొంగల నివారణ బాధ్యత కల అధికారుల నుండికూడా రాజు దొంగిలించబడిన ధనాన్ని రాబట్టవచ్చు. కానీ దొంగతనం జరగకపోయినా ‘దొంగతనం జరిగింది’ అని చెప్పేవాడు దేశనిర్బంధానికి, దండనకు పాత్రుడు।

Verse 23

न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज

హే ద్విజా! ఇంట్లో ఇంటివారే హరించిన నష్టాన్ని రాజు పరిహరించకూడదు. తన రాజ్యంలో ఉన్న వ్యాపార సరుకులపై రాజు ఇరవయ్యవ భాగాన్ని గ్రహించాలి।

Verse 24

शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्

విదేశ ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన సరుకులపైనా తగిన సుంకభాగాన్ని నిర్ణయించి, నష్టం మరియు వ్యయాన్ని తెలియజేసే అంశాలను తెలుసుకొని, వ్యాపారికి న్యాయమైన లాభం లభించేలా సుంకాన్ని స్థిరపరచాలి।

Verse 25

विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च तरशुल्कं विवर्जयेत्

లాభంలో ఇరవయ్యవ భాగాన్ని రాజస్వంగా గ్రహించాలి; దీనికి విరుద్ధంగా చేస్తే దండనార్హుడు. స్త్రీలకు మరియు ప్రవ్రజితులకు (సన్యాసులకు) తార/ఫెర్రీ సుంకం మినహాయించాలి.

Verse 26

तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं

తార/పడవ దాటింపులో దాసుడు/సేవకుడి దోషం వల్ల నష్టం జరిగితే, ఆ దాసుల చేతనే పరిహారం చెల్లింప చేయాలి. శూకధాన్యాలకు ఆరవ భాగం, శింబిధాన్యాలకు ఎనిమిదవ భాగం (బాధ్యత/భాగం)గా నిర్ణయించబడింది.

Verse 27

राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः

రాజు అరణ్యోత్పత్తులపై దేశ-కాలాలకు అనుగుణంగా పన్ను విధించాలి. పశువులు మరియు బంగారం నుండి రాజు ఐదవ భాగం లేదా ఆరవ భాగం తీసుకోవాలి.

Verse 28

गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च बालदायादिकं युक्तमिति ख , ग , घ , ञ च स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां

సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఔషధాలు మరియు వాటి రసాలు, అలాగే పుష్పాలు, మూలాలు, ఫలాలు—ఇవి పన్ను విధేయ వస్తువులలో చేర్చాలి. పిల్లలు, దాయాదం (వారసత్వం) మొదలైన విషయాలు యథోచితంగా నియమించాలి; స్త్రీలు మరియు ద్విజుల విషయాలు కూడా అలాగే. ఇంకా ఆకుకూరలు, గడ్డి, వెదురు/వేణు ఉత్పత్తులు మరియు చర్మం కూడా (ఈ వర్గాలలో) లెక్కించాలి.

Verse 29

वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः

వెదురు/బాంబుతో చేసిన వస్తువులు, పాత్రలు, అలాగే రాతితో చేసిన సమస్త వస్తువుల నుండి కేవలం ఆరవ భాగమే తీసుకోవాలి; తేనె, మాంసం, నెయ్యి నుండీ ఆరవ భాగమే.

Verse 30

म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा

మరణాసన్నుడైనా బ్రాహ్మణుల నుండి అటువంటి పన్ను తీసుకోకూడదు; ఎవరి రాజ్యంలో శ్రోత్రియ బ్రాహ్మణుడు ఆకలితో క్షీణిస్తాడో।

Verse 31

तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्

అతని రాజ్యం వ్యాధి, దుర్భిక్షం, దొంగల వల్ల క్షీణిస్తుంది. జరిగిన నిజ వృత్తాంతాన్ని విని నిర్ధారించి రాజు అతనికి జీవనోపాధి ఏర్పాటు చేయాలి।

Verse 32

रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं

రాజు అతనిని అన్ని వైపులా రక్షించాలి, తండ్రి తన ఔరస కుమారుని రక్షించినట్లే; రాజు రక్షణలో ఉన్నవాడు ప్రతిదినం ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాడు।

Verse 33

तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च शिल्पिनः

ఆ ఏర్పాటుతో రాజుని ఆయువు పెరుగుతుంది; ధనం, రాజ్యమూ వృద్ధి చెందుతాయి. శిల్పులు నరేంద్రుని పని ఒక్కొక్కరు ఒక్కో నెల చొప్పున చేయాలి।

Verse 34

भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः

మరియు ఇతరులు, తిన్నంత మాత్రాన జీవించే వారు—తమ శరీరశ్రమతోనే ఉపజీవించే వారు—వారినీ యథాశక్తి రాజకార్యంలో నియోగించాలి।