Adhyaya 220

Verse 1

आणे अभिषेकमन्त्रा नामोनविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषिञ्चन्तु पान्त चेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज , ञ , ट च अथ विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सहायसम्पत्तिः पुष्कर उवाच सो ऽभिषिक्तः सहामात्यो जयेच्छत्रून्नृपोत्तमः राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथ वा

ఇవి ‘అభిషేక మంత్రాలు’. ఇలా రెండు వందల పందొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. “అభిషిఞ్చంతు, పాంతు చ” మొదలైనవి—ఖ, గ, ఘ, ఙ, ఛ, జ, ఞ, ట అక్షరాలతో ప్రారంభమయ్యే మంత్రాలు. ఇప్పుడు రెండు వందల ఇరవైవ అధ్యాయం ‘సహాయసంపత్తి’ (మిత్ర-ఆధార సముపార్జన) ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు—అభిషిక్తుడై, మంత్రులతో కూడిన ఉత్తమ రాజు శత్రువులను జయించాలి. రాజు సేనాపతిని నియమించాలి—అతడు బ్రాహ్మణుడైనా క్షత్రియుడైనా సరే.

Verse 2

कुलीनो नीतिशास्त्रज्ञः प्रतीहारश् च नीतिवित् दूतश् च प्रियवादी स्यादक्षीणो ऽतिबलान्वितः

ప్రతీహారుడు (ద్వారాధికారి) కులీనుడై, నీతిశాస్త్రజ్ఞుడై, రాజనీతి నిపుణుడై ఉండాలి; దూతుడు మధురభాషి, అలసటలేని వాడు, మహాబలసంపన్నుడు కావాలి.

Verse 3

ताम्बूलधारी ना स्त्री वा भक्तः क्लेशसहप्रियः सान्धिविग्रहिकः कार्यः षाड्गुण्यादिविशारदः

సంధి-విగ్రహికుడు (సంధి, యుద్ధ వ్యవహారాల మంత్రి) పురుషుడే కావాలి—స్త్రీ కాదు; అతడు తాంబూలధారి, భక్తుడు (నిష్ఠావంతుడు), కష్టసహనప్రియుడు; మరియు షాడ్గుణ్యాది నీతుల్లో విశారదుడు కావాలి.

Verse 4

खड्गधारी रक्षकः स्यात्दारथिः स्याद्बलादिवित् सूदाध्यक्षो हितो विज्ञो महानसगतो हि सः

ఖడ్గధారి రక్షకుడై ఉండాలి; సారథి బలము మొదలైన విషయాలు తెలిసినవాడై ఉండాలి. వంటశాల‑సరఫరాల అధికారి హితైషి, నిపుణుడై ఉండాలి; అతడు రాజమహానసంతో సంబంధితుడు.

Verse 5

सभासदस्तु धर्मज्ञा लेखको ऽक्षरविद्धितः आह्वानकालविज्ञाः स्युर्हिता दौवारिका जनाः

సభాసదులు ధర్మజ్ఞులై ఉండాలి; లేఖకుడు అక్షరలేఖనంలో నిపుణుడై ఉండాలి. పిలుపు ఇచ్చే తగిన కాలాన్ని తెలిసిన పరిచారకులు ఉండాలి; ద్వారపాలకులు విశ్వసనీయులు, హితైషులు కావాలి.

Verse 6

रत्नादिज्ञो धनाध्यक्षः अनुद्वारे हितो नरः स्यादायुर्वेदविद्वैद्यो गजध्यक्षो ऽथ हयादिवित्

రత్నాది విషయాల్లో నిపుణుడు ధనాధ్యక్షుడై ఉండాలి; అంతర్ద్వారంలో హితైషి, విశ్వసనీయుడు నియమించబడాలి. వైద్యుడు ఆయుర్వేదవేత్త కావాలి; గజాధ్యక్షుడు మరియు అశ్వాది విషయజ్ఞుడూ ఉండాలి.

Verse 7

जितश्रमो गजारोहो हयाध्यक्षो हयादिवत् दुर्गाध्यक्षो हितो धीमान् स्थपतिर्वास्तुवेदवित्

శ్రమాన్ని జయించినవాడు గజారోహణంలో నిపుణుడై ఉండాలి; హయాధ్యక్షుడు గుర్రాలు మొదలైన వాటిలో నిపుణుడై ఉండాలి. దుర్గాధ్యక్షుడు హితైషి, ధీమంతుడై ఉండాలి; స్థపతి వాస్తువేదవేత్త కావాలి.

Verse 8

यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते अस्त्राचार्यो नियुद्धे च कुशलो नृपतेर्हितः

యంత్రంతో విడిచే క్షిపణులు, చేతితో విడిచేవి, విడవకుండా సిద్ధంగా ఉంచేవి, విడిచిన ఆయుధాన్ని నిలుపు‑నియంత్రణలో ఉంచడం—మరియు సమీపయుద్ధంలో—కుశలుడైన అస్త్రాచార్యుడు రాజుకు హితకరుడు.

Verse 9

वृद्धश्चान्तःपुराध्यक्षः पञ्चाशद्वार्षिकाःस्त्रियः सप्तत्यव्दास्तु पुरुषाश् चरेयुः सर्वकर्मसु

అంతఃపురాధ్యక్షుడు వృద్ధుడై ఉండాలి. యాభై సంవత్సరాలు దాటిన స్త్రీలు, డెబ్బై సంవత్సరాలు దాటిన పురుషులు అంతఃపురంలో అన్ని పనుల నిమిత్తం సంచరించి విధులు నిర్వర్తించాలి.

Verse 10

जाग्रत्स्यादायुधागारे ज्ञात्वा वृत्तिर्विधीयते उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः

ఆయుధాగారంలో అతడు అప్రమత్తంగా ఉండాలి. ప్రతి ఒక్కరి ప్రవర్తన, జీవనోపాధి మార్గం తెలుసుకొని, ఉత్తమ-అధమ-మధ్యములను గ్రహించి రాజు వారికి తగిన పనులను నియమించాలి.

Verse 11

उत्तमाधममध्यानि पुरुषाणि नियोजयेत् ज्येच्छुः पृथिवीं राजा सहायाननयोद्धितान्

ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ సామర్థ్యమున్న పురుషులను రాజు తగిన స్థానాలలో నియమించాలి. భూమిని రక్షించి సక్రమంగా పాలించదలచిన రాజు, యుద్ధానికి ఆసక్తి లేనివారిని కూడా సహాయకులుగా ఉంచాలి.

Verse 12

धर्मिष्ठान् धर्मकायेषु शूरान् सङ्ग्रामकर्मसु निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्र च तथा शुचीन्

ధర్మ-న్యాయ కార్యాలలో అత్యంత ధర్మనిష్ఠులను, సంగ్రామ కార్యాలలో శూరులను, ధన-పరిపాలనా కార్యాలలో నిపుణులను, అలాగే ప్రతి రంగంలో శుచిత్వమూ అవినీతిరహితత్వమూ గలవారిని నియమించాలి.

Verse 13

स्त्रीषु षण्डान्नियुञ्जीत तीक्ष्णान् दारुणकर्मसु यो यत्र विदितो राज्ञा शुचित्वेन तु तन्नरं

స్త్రీలకు సంబంధించిన వ్యవహారాలలో రాజు షండులను (నపుంసకులను) నియమించాలి; కఠినమైన, దారుణమైన పనులలో తీక్ష్ణ స్వభావమున్న పురుషులను నియమించాలి. రాజుకు ఎక్కడ ఏ వ్యక్తి తన శుచిత్వంతో తెలిసివుంటాడో, అతనిని తగినచోటే నియమించాలి.

Verse 14

धर्मे चार्थे च कामे च नियुञ्जीताधमे ऽधमान् राजा यथार्हं कुर्याच्च उपाधाभिः परीक्षितान्

ధర్మం, అర్థం, కామం విషయాలలో రాజు నీచులనూ అతినీచులనూ వారి సామర్థ్యానికి తగిన విధులలో నియమించాలి; అలాగే ఉపాయాలతో (రహస్య పరీక్షలతో) పరీక్షింపబడిన వారిని కూడా తగిన పదవులలో నియోగించాలి।

Verse 15

समन्त्रो च यथान्यायात् कुर्याद्धस्तिवनेचरान् तत्पदान्वेषणे यत्तानध्यक्षांस्तत्र कारयेत्

అలాగే తగిన మంత్రాలతో, న్యాయసమ్మత విధానంలో, ఏనుగు-అరణ్యచారులను (గుర్తుల వెతుకువారిని) నియమించాలి; ఆ పాదముద్రల అన్వేషణకు అక్కడ అధిక్షులను (పర్యవేక్షకులను) నియమించాలి।

Verse 16

यस्मिन् कर्मणि कौशल्यं यस्य तस्मिन् नियोजयेत् पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्

ఏ పనిలో ఎవరికీ నైపుణ్యం ఉంటే, అతనినే ఆ పనిలో నియమించాలి; అలాగే తండ్రి, తాత కాలం నుంచీ ఉన్న వంశపారంపర్య సేవకులను కూడా అన్ని విధులలో నియోగించాలి।

Verse 17

विना दायादकृत्येषु तत्र ते हि समागताः परराजगृहात् प्राप्तान् जनान् संश्रयकाम्यया

దాయాదుల కర్తవ్యాలు చేయకపోయినా వారు అక్కడ సమకూరారు; ఎందుకంటే పరరాజగృహం/విదేశీ రాజసభ నుండి వచ్చిన ప్రజలకు ఆశ్రయం, పరిరక్షణ కలగాలని వారు కోరారు।

Verse 18

दुष्टानप्यथ वादुष्टान् संश्रयेत प्रयत्नतः दुष्टं ज्ञात्वा विश्वसेन्न तद्वृत्तिं वर्तयेद्वशे

ప్రయోజనార్థం దుష్టులనైనా అదుష్టులనైనా శ్రమతో ఆశ్రయించవచ్చు; కానీ ఎవడిని దుష్టుడని తెలిసిన తర్వాత అతనిపై విశ్వాసం పెట్టకూడదు, అతని ప్రవర్తనకు వశమూ కావద్దు।

Verse 19

देशान्तरागतान् पार्श्वे चारैज्ञात्वा हि पूजयेत् शत्रवो ऽग्निवर्षं सर्पो निस्त्रिंशमपि चैकतः

ఇతర దేశాల నుండి వచ్చి సమీపంలో ఉన్నవారిని గూఢచారుల ద్వారా సరిగా తెలుసుకొని రాజు వారిని గౌరవంగా స్వీకరించాలి; ఎందుకంటే శత్రువులు ఒకే దిశ నుండి అనేక రూపాలలో దాడి చేయగలరు—అగ్నివర్షంలా, సర్పంలా, ఖడ్గంలా కూడా।

Verse 20

रिपननर्थकृत्येष्विति ख जनानाश्रयकाम्ययेति ख भृत्या वशिष्टं विज्ञेयाः कुभृट्याश् च तथैकतः चारचक्षुर्भवेद्राजा नियुञ्जीत सदाचरान्

(కొన్ని పాఠాలలో) ‘శత్రువులకు హాని చేసి అనర్థాన్ని నివారించే కార్యాలలో’ అని; (కొన్ని పాఠాలలో) ‘ప్రజలకు ఆశ్రయమవాలనే కోరికతో’ అని చదువుతారు. ఈ విధంగా ఉత్తమ సేవకులనూ దుష్ట సేవకులనూ గుర్తించాలి. రాజుకు గూఢచారులే కళ్ళు; సదాచారులను మాత్రమే నియమించాలి।

Verse 21

जनस्याविहितान् सौम्यांस् तथाज्ञातान् परस्परं वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान्

ఓ సౌమ్యా, ప్రజలచే సరిగా ధృవీకరించబడని వారు, పరస్పరం తెలియని వారు, వ్యాపారులు, మంత్రాలలో నిపుణులు, అలాగే ఋతుచక్రానుసార చికిత్స చేసే సంచార వైద్యులు—ఇవారిపై రాజు పర్యవేక్షణ ఉంచాలి।

Verse 22

तथा प्रव्रजिताकारान् बलाबलविवेकिनः नैकस्य राजा श्रद्दध्याच्छ्रद्दध्याद् बहुवाक्यतः

అలాగే ప్రవ్రజితుల వేషం ధరించి బలాబలాలను వివేచించే వారిపట్ల కూడా (జాగ్రత్తగా ఉండాలి). రాజు ఒక్కరి మాటపై మాత్రమే నమ్మకం పెట్టుకోకూడదు; అనేకుల సలహాతోనే నిశ్చయించాలి।

Verse 23

रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् शुभानामशुभानाञ्च ज्ञानङ्कुर्याद्वशाय च

వశపరచుటకై రాజు తన సేవకులూ ప్రజలూ కలిగిన రాగ-ద్వేషాలు, గుణ-దోషాలు, అలాగే శుభ-అశుభాలను విచారించి స్పష్టమైన జ్ఞానం సంపాదించాలి।

Verse 24

अनुरागकरं कर्म चरेज्जह्माद्विरागजं जनानुरागया लक्ष्म्या राजा स्याज्जनरञ्जनात्

రాజు ప్రజల్లో అనురాగం కలిగించే కార్యాలను చేయాలి; చంచలత, వైరాగ్యజన్యమైన పనులను విడిచిపెట్టాలి. ప్రజాసంతృప్తి నుండి పుట్టే లక్ష్మితో, జనరంజన ద్వారానే అతడు నిజమైన రాజవుతాడు.