Adhyaya 303

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अङ्गाक्षरार्चनं नाम द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः अग्निर् उवाच मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं

ఇలా ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘అంగాక్షరార్చనం’ అనే 302వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 303వ అధ్యాయం—‘పంచాక్షరాది పూజామంత్రాలు’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—‘మేష’ం సంజ్ఞ, ‘విష’ం విషము, ‘సాధ్య’ం సాధించవలసినది, ‘దీర్ఘోదక’ం దీర్ఘ జలం, ‘రస’ం సారం. ఇది పంచాక్షర మంత్రం—శివప్రదం, శివాత్మకం.

Verse 2

तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात् ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि

తారకుడు మొదలైనవారిని సమ్యక్‌గా అర్చిస్తే దేవత్వాది సంపదలు లభిస్తాయి. పరబ్రహ్మం జ్ఞానస్వరూపం; హృదయంలోని పరమ బుద్ధియే శివుడు.

Verse 3

तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा

ఆ శక్తిస్వరూపుడైన సర్వేశ్వరుడు బ్రహ్మాది మూర్తులుగా భిన్నంగా ప్రకాశిస్తాడు. పంచభూతాలు మంత్రాక్షరాల సముదాయమే; అలాగే వాటి మంత్రాలు కూడా అనుభవవిషయాలుగా ఉంటాయి.

Verse 4

प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः

ప్రాణాది ఐదు వాయువులు, జ్ఞానేంద్రియాలు మరియు కర్మేంద్రియాలు—ఇవన్నీ పంచాక్షర బ్రహ్మలో సమాహితమై ఉన్నాయి; అలాగే (సాధన) అష్టాక్షర మంత్రంలో కూడా అంతిమంగా పరిపూర్ణమవుతుంది.

Verse 5

गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः

మంత్రవిధి ప్రకారం గవ్యము (గోవు-ఉత్పన్న శుద్ధిద్రవ్యం)తో దీక్షాస్థలాన్ని చల్లించి శుద్ధి చేయాలి. తంత్రసంభూత అధికార ప్రభావంతో యుక్తుడై విధివిధానంగా శివారాధన చేయాలి.

Verse 6

मध्येषु तोरणद्वहिरिति ख , ज , ञ च मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा

మధ్యస్థానాలలో ‘తోరణద్వహిర్’ మంత్రంతో పాటు ఖ, జ, ఞ బీజాక్షరాలతో, మూలమంత్రం, ప్రధాన దేవతామంత్రం, అంగమంత్రాలతో కలిసి బియ్యపు కణాల విసర్జన మొదలైన కర్మలు చేసి చరు (యాగపాయసం) సిద్ధం చేయాలి. ఆపై అందులో వాడిన పాలను మళ్లీ మూడు భాగాలుగా విభజించాలి.

Verse 7

निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः

ఒక భాగాన్ని ముందుగా నివేదించి, తదుపరి భాగాన్ని ప్రధాన ఆహుతిగా అగ్నిలో హోమం చేయాలి. మిగిలిన భాగాన్ని గురువు శిష్యునితో కలిసి స్వీకరించాలి. ఆచమనం చేసి ‘సకలీకరణ’ నిర్వహించి, దేశికుడు దానిని శిష్యునికి అందించాలి.

Verse 8

दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम् संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि

హృదయంలో మంత్రజపం చేసి క్షీరవృక్షాది నుండి వచ్చిన దంతకాష్ఠాన్ని తీసుకోవాలి. దంతాలను శుద్ధి చేసి, దానిని సేకరించి బాగా కడిగి, తరువాత నేలపై విసర్జించాలి.

Verse 9

पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम् पुनस्तं शिष्यमायान्तं शिश्वाबन्धादिरक्षितं

తర్వాత తూర్పు దిశ/మార్గం ద్వారా ఆ శుభబుద్ధి గల శిష్యుడు మళ్లీ వచ్చాడు; సౌమ్య జలసంబంధమైన శుభవస్తువును తీసుకొచ్చి, బంధనాది ఆంక్షల నుండి రక్షితుడై ఉన్నాడు.

Verse 10

कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं

విధిపూర్వకంగా హవిస్సుతో కూడిన వేదిని సిద్ధం చేసి, జ్ఞాని దర్భగడ్డి పరుపుపై నిద్రించాలి. అతడు నిద్రిస్తున్నట్లు చూసిన శిష్యుడు ఉదయాన్నే గురువుకు స్వప్నం/స్థితి వివరాన్ని నివేదించాలి.

Verse 11

शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं

శుభమయమైన, సిద్ధిని ప్రసాదించే మంత్రాలతో మరియు భక్తితో మళ్లీ మండలార్చన చేయాలి. భద్రకా మొదలైన శుభాంగాలతో కూడిన మండలాన్ని పూజించాలి; అది సమస్త సిద్ధులను ఇస్తుంది.

Verse 12

स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्

స్నానం చేసి ఆచమనం చేసి, మంత్రోచ్ఛారణతో శుద్ధిమట్టిని దేహానికి పూసుకొని తనను సిద్ధం చేసుకోవాలి. శివతీర్థంలో అఘమర్షణ కర్మను ముందుగా చేసి స్నానం చేయాలి.

Verse 13

हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्

హస్తాభిషేకం చేసి జ్ఞాని సాధకుడు తరువాత పూజాది కార్యాలలో ప్రవేశించాలి. మూలమంత్రంతో పద్మాసనం ధరించి, అదే మంత్రంతో పూరకము మరియు కుంభకము (ప్రాణాయామం) చేయాలి.

Verse 14

आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च

ఆత్మను పైకి దారితీసి శిఖాంతంలో—పన్నెండు అంగుళాలు పైగా—స్థాపించాలి. తన దేహాన్ని ఎండబెట్టి దగ్ధమైనట్లుగా చేసి, తరువాత అమృతంతో దానిని పరిప్లావితం చేయాలి.

Verse 15

ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत् कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्

ఆ (ధ్యానరూపం) లో దివ్య దేహాన్ని సంచారింపజేసి, అనంతరం ఆత్మను మళ్లీ అందులోనే ప్రవేశింపజేయాలి. ఇలా చేస్తే ఆత్మశుద్ధి సిద్ధిస్తుంది; తరువాత న్యాసం చేసి అర్చన ప్రారంభించాలి.

Verse 16

क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः

క్రమంగా ‘న’ మొదలైన మంత్రాక్షరాలు నలుపు, తెలుపు, శ్యామ, ఎరుపు, పసుపు వర్ణాలుగా ధ్యేయం; అవే దండధారి దేవుడు (దండిన్) యొక్క అంగాలు. ఆ అక్షర-అంగాలలో సమస్త దివ్యమూర్తులు స్థాపితమై ఉన్నట్లు భావించాలి.

Verse 17

शिष्यमाचान्तमिति ञ अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु

శిష్యునితో ఆచమనం చేయించి ‘అంగుష్ఠం’ నుండి ‘కనిష్ఠ’ వరకు క్రమంగా న్యాసం చేయాలి; అన్ని అంగాలలో విన్యాసం చేసి మంత్రాక్షరాన్ని పాదాలు, గుహ్యం, హృదయం, ముఖం, మూర్ధపై స్థాపించాలి.

Verse 18

व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत् रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्

ముందుగా వ్యాపక (వ్యాపక-మంత్ర/తత్త్వ) న్యాసం చేయాలి; తరువాత మూర్ధ మొదలుకొని మూల-అంగాల విన్యాసం చేయాలి. అలాగే తమ తమ కాలంలో ఉద్భవించే ఎరుపు, పసుపు, శ్యామ/నలుపు, తెలుపు పీఠాలు మరియు పాదాలను కూడా స్థాపించాలి.

Verse 19

स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्

మంత్రాలతో తన అంగాలపై న్యాసం చేయాలి; అలాగే అధర్మం మొదలైన (దోష-తత్త్వాలను) దిక్కులలో స్థాపించాలి. అక్కడ పద్మాన్ని, సూర్యాది మండలాలలో గుణత్రయాన్ని కూడా విన్యసించాలి.

Verse 20

पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी

తూర్పు దిశ నుండి ప్రారంభమయ్యే రేకులపై కామా మొదలైన తొమ్మిది శక్తులను స్థాపించాలి; అలాగే కర్ణికపై క్రమంగా వామా, జ్యేష్ఠా, రౌద్రీ, కాళీ, కలవికారిణీని న్యసించాలి।

Verse 21

बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी

బలాన్ని వికారం చేసే బలవికారిణీ, అలాగే బలాన్ని మర్దించే బలప్రమథనీ; సమస్త భూతాలను దమనించే సర్వభూతదమనీ; తొమ్మిదవ శక్తి; మరియు మనస్సును ఉన్మన స్థితికి ఎత్తే మనోన్మనీ।

Verse 22

श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्

ఆ శక్తులను క్రమంగా ధ్యానించాలి—శ్వేత, రక్త, సిత (ధవళ), పీత, శ్యామ, అగ్నిసమాన కాంతిమయ, మరియు కృష్ణారుణ; వీటిని జ్వాలారూపాలుగా భావించాలి।

Verse 23

अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्

అనంతయోగపీఠంపై (ప్రభువును) ఆవాహన చేసి, తరువాత హృదయపద్మం నుండి స్ఫటికసమాన శుభ్రకాంతితో, చతుర్భుజుడై, ఫలము (వరప్రద) మరియు త్రిశూలం ధరించిన శివుని ఆహ్వానించి ధ్యానించాలి।

Verse 24

साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम् पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः

ఆయనను అభయమూ వరమూ ప్రసాదించే, పంచవదనుడూ త్రిలోచనుడూ గా భావించాలి; అలాగే పత్రాలపై తత్పురుష మొదలైన ఐదు మూర్తులను స్థాపించాలి।

Verse 25

पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे

తూర్పు దిశలో తత్పురుషుడు శ్వేతవర్ణుడు. అఘోరుడు కృష్ణాభుడు, అష్టభుజుడు. (ఉత్తర దిశలో) వామదేవుడు పీతవర్ణుడు, చతుర్భుజుడు మరియు తదనుగుణ ముఖముతో; పశ్చిమంలో సద్యోజాతుడు ఉన్నాడు.

Verse 26

वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः

వామదేవుడు స్త్రీశక్తి క్రీడలో ఆనందించువాడు; అతడు చతుర్ముఖుడు, చతుర్భుజుడు, అరుణవర్ణుడు. సౌమ్యరూపంలో పంచముఖుడు; ఈశానరూపంలో శ్వేతవర్ణుడైన ఈశానుడు సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 27

इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत् सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्

విధి ప్రకారం ఇష్టాంగాలు/ఉపచారాలతో అనంతుని సూక్ష్మంగా అర్చించాలి. అలాగే ఏకనేత్రుడైన సిద్ధేశ్వరుని, తూర్పు మొదలైన దిశలతో కూడి, పూజించాలి.

Verse 28

एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम् ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः

ఏకరుద్ర, త్రినేత్ర, శ్రీకంఠ, శిఖండిన్—ఈ విద్యేశులు కమలాసనాలపై ఆసీనులై ఐశాన్యాది ఉపదిశలలో స్థితులై ఉన్నారు.

Verse 29

श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः

వారి వర్ణాలు—శ్వేత, పీత, సిత (ఫక్కని), రక్త, ధూమ్రవర్ణ, మళ్లీ రక్త, అరుణ, మరియు శిత (తీక్ష్ణ/దీప్త) అని చెప్పబడినవి. త్రిశూలం, వజ్రం, బాణం, ధనుస్సు మరియు వాహనాన్ని ధరించిన—ఇవి చతుర్ముఖ రూపాలు.

Verse 30

उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्

ఆపై ఉత్తర దిశ నుండి ప్రారంభించి క్రమంగా ఉమా, వండేశ మరియు నందీశ, మహాకాలుడు, గణేశ్వరుడు, అలాగే వృష (నందిన్), భృంగరిటి మరియు స్కందుని విధివిధానంగా పూజించాలి।

Verse 31

कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च

వజ్రం, శక్తి మరియు దండం; ఖడ్గం, పాశం మరియు ధ్వజం; గద, శూలం మరియు చక్రం; అలాగే పద్మం—ఇవన్నీ పూర్వ దిశ మొదలైన దిశల్లో యథాస్థానంగా పూజించి, అనంతరం దేవుని కూడా అర్చించాలి।

Verse 32

ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम् आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्

ఆపై అధివాసంలో ఉంచబడిన శిష్యునికి గవ్యపంచకాన్ని త్రాగించాలి। అతడు ఆచమనం చేసిన తరువాత జలంతో ప్రోక్షించి, కంటి మూలలను స్పర్శిస్తూ ‘నేత్ర’ మంత్ర/విధితో ప్రతి కన్నును బంధించి రక్షించాలి।

Verse 33

द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः

శిష్యుని ద్వారం ద్వారా ప్రవేశింపజేయాలి। తరువాత మండపం దక్షిణ భాగంలో, ఆసనం మరియు కుశపై కూర్చోబెట్టి, అక్కడే గురువు అతనికి విధించిన సంశోధన (శుద్ధి/పరిశీలన) కర్మను నిర్వహించాలి।

Verse 34

आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात् पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः

ఆది తత్త్వాలను సంకోచింపజేసి క్రమంగా పరమార్థంలో లయింపజేయాలి; అనంతరం దేశికుడు (దీక్షాగురు) సృష్టిమార్గం ద్వారా శిష్యుని మళ్లీ ఉత్పత్తి/పునర్నిర్మాణం చేయాలి।

Verse 35

न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्

అనంతరం శిష్యునిపై మంత్ర-న్యాసం చేసి, అతనితో పవిత్రస్థల ప్రదక్షిణ చేయించాలి. పశ్చిమ ద్వారానికి తీసుకెళ్లి పుష్పాంజలిని సమర్పింపజేయాలి.

Verse 36

यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत् पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले

పుష్పాలు ఎక్కడ పడతాయో ఆ స్థానం/నామాన్ని ముందుగా నిర్ణయించి ప్రకటించాలి. ఇది పార్శ్వ-యాగభూమిలో, నాభి-చిహ్నం మరియు మేఖలా-సరిహద్దుతో కూడిన తవ్విన కుండంలో చేయాలి.

Verse 37

शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत् ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्

శివాగ్నిని ఉత్పత్తి చేసి పూజించి, తరువాత శిష్యునిచేత కూడా మళ్లీ ఆర్చన చేయించాలి. ఆపై ధ్యానంతో శిష్యుణ్ని తనతో సమానంగా చేసి సంహరించగా, క్రమంగా ప్రళయ-క్రమం జరుగుతుంది.

Verse 38

पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः

మళ్లీ (సంస్కార-శక్తిని) ఉత్పత్తి చేసి అతని చేతిలో మంత్రసిద్ధ దర్భగడ్డి తంతువులను ఇవ్వాలి. తరువాత హృదయాది అంగ-మంత్రాలతో భూమి మొదలైన తత్త్వాలను అగ్నిలో హోమం చేయాలి.

Verse 39

कमलानना इति ञ सन्धादिमेखले इति ख एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्

“కమలాననా” (ఞ) మరియు “సంధాదిమేఖలే” (ఖ) అనే బీజ-సూత్రాలతో ఒక్కొక్కదానికి వంద చొప్పున ఆహుతులు ఇవ్వాలి. తరువాత “వ్యోమ-మూల” మంత్రంతో హోమం చేయాలి. చివరగా పూర్ణాహుతి చేసి, అస్త్ర-మంత్రంతో ఎనిమిది ఆహుతులు సమర్పించాలి.

Verse 40

प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्

శుద్ధి నిమిత్తం ముందుగా ప్రాయశ్చిత్తక్రియను నిర్వహించి, అనంతరం మిగిలిన విధిని పూర్తిచేయాలి. మంత్రాలతో సంస్కరించిన కలశాన్ని విధివిధానంగా పూజించి, పీఠంపై ఉన్న శిశువుకు అభిషేకం చేయాలి।

Verse 41

शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत् दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि

శిష్యునికి ముందుగా సమయవ్రతాన్ని ఇచ్చి, స్వర్ణాది దానాలతో తన గురువును పూజించాలి. పంచాక్షర మంత్రానికి దీక్ష చెప్పబడింది; విష్ణు మొదలైనవారికీ ఇదే విధానం వర్తిస్తుంది।