Adhyaya 367

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यनामलिङ्गानि नाम षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नित्यनैमीत्तिकप्राकृतप्रलयाः अग्निर् उवाच चतुर्विधस्तु प्रलयो नित्यो यः प्राणिनां लयः सदा विनाशो जातानां ब्राह्मो नैमित्तिको लयः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘సామాన్య నామలింగాలు’ అనే 366వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 367వ అధ్యాయం ‘నిత్య, నైమిత్తిక, ప్రాకృత ప్రళయాలు’ ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—ప్రళయం నాలుగు విధములు. ‘నిత్య’ ప్రళయం ప్రాణుల నిత్య ప్రాణలయము, జన్మించినవారి నిరంతర నాశము. ‘నైమిత్తిక’ ప్రళయం బ్రహ్మసంబంధమైన (కాలానుగుణ) లయము.

Verse 2

चतुर्युगसहस्रान्ते प्राकृतः प्राकृतो लयः लय आत्यन्तिको ज्ञानादात्मनः परमात्मनि

చతుర్యుగాల సహస్ర చక్రాంతంలో ప్రపంచపు వ్యక్త రూపానికి ‘ప్రాకృత’ (స్వాభావిక) ప్రళయం సంభవిస్తుంది. అయితే ‘ఆత్యంతిక’ ప్రళయం అనగా మోక్షప్రదమైన జ్ఞానమువలన జీవాత్మ పరమాత్మలో లయమగుట.

Verse 3

नैमित्तिकस्य कल्पान्ते वक्ष्ये रूपं लयस्य ते चतुर्युगसहस्रान्ते क्षीणप्राये महीतले

కల్పాంతంలో సంభవించే నైమిత్తిక ప్రళయ స్వరూపాన్ని నీకు నేను వివరిస్తాను—చతుర్యుగాల సహస్ర చక్రాంతంలో భూమితలం దాదాపు క్షీణించి శుష్కప్రాయమయ్యే వేళ.

Verse 4

अनावृष्टिरतीवोग्रा जायते शतवार्षिकी ततः सत्त्वक्षयः स्याच्च ततो विष्णुर्जगत्पतिः

అత్యంత భయంకరమైన అనావృష్టి వంద సంవత్సరాలు కలుగుతుంది. దానివల్ల ప్రాణుల సత్త్వశక్తి క్షీణిస్తుంది; ఆపై జగత్పతి విష్ణువు (తదుపరి కార్యాన్ని) ప్రవర్తింపజేస్తాడు.

Verse 5

स्थितो जलानि पिवति भानोः सप्तसु रश्मिषु भूपातालसमुद्रादितोयं नयति संक्षयं

సూర్యుని ఏడు కిరణాలలో స్థితుడై అతడు (సూర్యుడు) జలాలను పానము చేస్తాడు; భూమి, పాతాళం, సముద్రం మొదలైన వాటి నుండి నీటిని ఆకర్షించి క్షయానికి చేర్చుతాడు, అనగా ఆవిరి చేయును.

Verse 6

ततस्तस्यानुभावेन तोयाहारोपवृंहिताः त एव रश्मयः सप्त जायन्ते सप्त भास्कराः

అప్పుడు ఆయన అనుభావంతో, జలాన్ని ఆహారంగా గ్రహించి పోషితమైన ఆ కిరణాలు ఏడు విధాలుగా విభజింపబడి; అందువల్ల ఏడు భాస్కరులు (సూర్యరూపాలు) జన్మిస్తారు।

Verse 7

दहन्त्य् अशेषं त्रैलोक्यं सपातालतलं द्विज कूर्मपृष्ठसमा भूः स्यात्ततः कालाग्निरुद्रकः

హే ద్విజా! అతడు పాతాళతలంతో కూడిన సమస్త త్రైలోక్యాన్ని నిశ్శేషంగా దహించును; అప్పుడు భూమి కూర్మపృష్టంలా సమతలమగును; తదనంతరం కాలాగ్ని-రుద్రుడు ప్రాదుర్భవించును।

Verse 8

शेषाहिश्वाससम्पातात् पातालानि दहत्यधः पातालेभ्यो भुवं विष्णुर्भुवः स्वर्गं दहत्यतः

శేషనాగుని శ్వాసల ఉగ్రవేగపు దూకుడుతో క్రిందనున్న పాతాళాలు దహించబడును; పాతాళాల నుండి విష్ణువు భూమిని, భూమి నుండి స్వర్గాన్ని దహించును।

Verse 9

अम्बरीषमिवाभाति त्रैलोक्यमखिलं तथा ततस्तापरीतास्तु लोकद्वयनिवासिनः

ఇలా సమస్త త్రైలోక్యం అగ్నికుండంలా ప్రకాశించి దహించుచున్నట్లు కనిపించింది; అప్పుడు రెండు లోకాల నివాసులు తీవ్రమైన తాపంతో బాధితులయ్యారు।

Verse 10

गाचन्ति ते महर्लोकं महर्लोकाज्जनं ततः रुद्ररूपी जगद्दग्ध्वा मुखनिश्वासतो हरेः

వారు మహర్లోకానికి వెళ్తారు; మహర్లోకం నుండి తరువాత జనలోకానికి వెళ్తారు। హరి రుద్రరూపం ధరించి, తన ముఖనిశ్వాసంతో జగత్తును దహించును।

Verse 11

उत्तिष्टन्ति ततो मेधा नानारूपाः सविद्युतः शतं वर्षाणि वर्षन्तः शमयन्त्यग्निमुत्थितम्

అప్పుడు నానారూపాలుగా, విద్యుత్తుతో మెరుస్తూ మేఘాలు లేచివస్తాయి. అవి వంద సంవత్సరాలు వర్షించి ఎగసిన అగ్నిని శమింపజేస్తాయి.

Verse 12

सप्तर्षिस्थानमाक्रम्य स्थिते ऽम्भसि शतं मरुत् मुखनिश्वासतो विष्णोर्नाशं नयति तान्घनान्

జలము సప్తర్షి-మండల ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి స్థిరపడినప్పుడు, విష్ణువు ముఖనిశ్వాసం నుండి పుట్టిన వంద మరుతులు ఆ మేఘాలను నాశనానికి నడిపిస్తారు.

Verse 13

वायुं पीत्वा हरिः शेषे शेते चैकार्णवे प्रभुः ब्रह्मरूपधरः सिद्धैर् जलगैर् मुनिभिस्तुतः

వాయువును గ్రహించి ప్రభువు హరి ఏకార్ణవంలో శేషునిపై శయనిస్తాడు. బ్రహ్మరూపం ధరించి, సిద్ధులు మరియు జలవాసి మునులచే స్తుతింపబడతాడు.

Verse 14

आत्ममायामयीं दिव्यां योगनिद्रां समास्थितः आत्मानं वसिदेवाख्यं चिन्तयन्मधुसूदनः

మధుసూదనుడు తన స్వమాయామయమైన దివ్య యోగనిద్రలో స్థితుడై, వాసుదేవనామక తన స్వాత్మస్వరూపాన్ని ధ్యానిస్తాడు.

Verse 15

कल्पं शेते प्रबुद्धो ऽथ ब्रह्मरूपी सृजत्य् असौ द्विपरार्धन्ततो व्यक्तं प्रकृतौ लीयते द्विज

ఆయన ఒక కల్పమంతా యోగశయనంలో శయనిస్తాడు; తరువాత మేల్కొని బ్రహ్మరూపం ధరించి సృష్టిని ప్రవర్తింపజేస్తాడు. ఓ ద్విజా, రెండు పరార్ధాల అంతంలో వ్యక్త జగత్తు ప్రకృతిలో లీనమవుతుంది.

Verse 16

स्थानात् स्थानं दशगुणमेकस्माद्गुण्यते स्थले ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धमभिधीयते

ఒక స్థానమూల్యంనుండి తదుపరి స్థానానికి సంఖ్య దశగుణంగా పెరుగుతుంది; మరియు అక్కడి నుండి అష్టాదశ విభాగంలో ‘పరార్ధ’ అనే ఏకకం ప్రకటించబడింది।

Verse 17

परार्धं द्विगुणं यत्तु प्राकृतः प्रलयः स्मृतः अनावृष्ट्याग्निसम्पर्कात् कृते संज्वलने द्विज

పరార్ధానికి రెండింతలు అయినదే ప్రాకృత ప్రళయమని స్మరించబడింది. ఓ ద్విజా, అనావృష్టి మరియు అగ్ని-సంపర్కం వల్ల దహనం కలిగినప్పుడు ఆ ప్రళయం సంభవిస్తుంది।

Verse 18

महदादेर्विकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये कृष्णेच्छाकारिते तस्मिन् सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे

మహత్‌తో ప్రారంభమై విశేషాల వరకు ఉన్న వికారం క్షయమై లయమయ్యే వేళ—కృష్ణుని ఇచ్ఛచే జరిగే ఆ ప్రతిసంచారం సంభవించినప్పుడు—

Verse 19

आपो ग्रसन्ति वै पूर्वं भूमिर्गन्धादिकं गुणं आत्मगन्धात्ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते

మొదట నీళ్లు భూమి యొక్క గంధాది గుణాన్ని గ్రసిస్తాయి; ఆపై తన గంధాన్ని కోల్పోయిన భూమి ప్రళయానికి యోగ్యమవుతుంది।

Verse 20

रसात्मिकाश् च तिष्ठन्ति ह्य् आपस्तासां रसो गुणः पीयते ज्योतिषा तासु नष्टास्वग्निश् च दीप्यते

నీళ్లు రసాత్మకంగా నిలిచివుంటాయి; వాటి గుణం ‘రసం’. ఆ రసం జ్యోతి (తేజస్సు) చేత పీల్చబడుతుంది; నీళ్లు క్షీణించినప్పుడు అగ్ని ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 21

ज्योतिषो ऽपि गुणं रूपं वायुर्ग्रसति भास्करं नष्टे ज्योतिषि वायुश् चबली दोधूयते महान्

వాయువు జ్యోతியின் గుణమును, రూపమును కూడా గ్రసించి సూర్యుని ఆవరించును. జ్యోతి నశించినప్పుడు ఆ మహాబలవాయువు అత్యంత ప్రబలమై ఉప్పొంగి చక్రంలా తిరుగుచుండును.

Verse 22

वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते ततः वायौ नष्टे तु चाकाशन्नीरवं तिष्ठति द्विज

అనంతరం ఆకాశము వాయువు యొక్క గుణమైన స్పర్శను కూడా గ్రసించును. వాయువు నశించినప్పుడు, ఓ ద్విజా, ఆకాశము నిశ్శబ్దముగా నిలిచియుండును.

Verse 23

आकाशस्याथ वै शब्दं भूतादिर्ग्रसते च खं अभिमानात्मकं खञ्च भूतादिं ग्रसते महान्

ఆపై ఆకాశపు గుణమైన ‘శబ్దం’ భూతాది (మూలకారణం) లో లీనమగును; భూతాది ఆకాశమునూ గ్రసించును. తరువాత అభిమానస్వరూపమైన అహంకారతత్త్వం ఆ ఆకాశమును గ్రసించును; అనంతరం మహత్తత్త్వం భూతాదిని గ్రసించును.

Verse 24

भूमिर्याति लयञ्चाप्सु आपो ज्योतिषि तद्ब्रजेत् वायौ वायुश् च खे खञ्च अहङ्कारे लयं स च

భూమి జలములలో లయమగును; జలములు జ్యోతిలో (తేజస్సులో) ప్రవేశించును. తేజస్సు వాయువులో లీనమగును; వాయువు ఆకాశములో; ఆకాశము స్వయంగా అహంకారములో లయమగును.

Verse 25

महात्तत्वे महान्तञ्च प्रकृतिर्ग्रसते द्विज व्यक्ताव्यक्ता च प्रकृतिर्व्यक्तस्याव्यक्तके लयः

ఓ ద్విజా, ప్రకృతి మహత్తత్త్వమును మరియు మహాన్ సూత్రమును రెండింటినీ గ్రసించును. వ్యక్తమూ అవ్యక్తమూ అయిన ప్రకృతియందే వ్యక్తము అవ్యక్తములో లయమగును.

Verse 26

पुमाने काक्षरः शुद्धः सो ऽप्यंशः परमात्मनः प्रकृतिः पुरुषश् चैतौ लीयेते परमात्मनि

పురుషుడు (చైతన్యసత్త్వం) అక్షయుడు, శుద్ధుడు; అతడూ పరమాత్మ యొక్క అంసమే. ప్రకృతి మరియు పురుషుడు—ఇద్దరూ చివరకు పరమాత్మలో లయమవుతారు.

Verse 27

न सन्ति यत्र सर्वेशे नामजात्यादिकल्पनाः सत्तामात्रात्मके ज्ञेये ज्ञानात्मन्यात्महः परे

సర్వేశ్వరునిలో నామం, జాతి మొదలైన కల్పనలు లేవు. తెలుసుకోవలసిన తత్త్వం కేవలం ‘సత్తామాత్ర’ స్వరూపమే; శుద్ధ జ్ఞానస్వరూపమైన ఆ పరమంలో ఆత్మహంతకులు (అజ్ఞానంతో ఆత్మను నశింపజేసేవారు) నిలవరు.