Adhyaya 140
Adhyāya 140 — वश्यादियोगाः (Vaśyādi-yogāḥ): Sixteen-Square Diagram, Herb-Lists, and Encoded Formulas for Subjugation, Protection, and Prosperity
భగవాన్ అగ్ని ‘వశ్యాది-యోగ’మనే సాంకేతిక కర్మసమూహాన్ని వివరిస్తాడు—వశీకరణ, ఆకర్షణ మొదలైన ఫలాల కోసం ద్వ్యష్టపద (పదహారు చతురస్రాలు) యంత్రరూపంలో నిర్మితమైన విధానం. ఆరంభంలో పాఠభేదాలు, శీర్షికలపై పాండులిపి-సూచనలతో ప్రారంభించి, తరువాత ఔషధద్రవ్యాల జాబితాలో భృంగరాజ, సహదేవి, పుత్రంజీవ/కృతాంజలీ, విష్ణుక్రాంతా/శితార్కక వంటి పేర్లు-పర్యాయాలు ఇవ్వబడతాయి—గ్రంథంలోని ప్రయోగాత్మక ఔషధజ్ఞానాన్ని సూచిస్తూ. అనంతరం ఋత్విజ, నాగ, ముని/మను, శివ, వసు, దిక్, రస, వేద, గ్రహ, ఋతు, సూర్య, చంద్ర మొదలైన పదదేవతలు-వర్గాల ప్రకారం యంత్రంలో విశ్వతత్త్వాలను దేహసంబంధంతో మాపింగ్ చేస్తారు. క్రమంగా ధూపం, ఉడ్వర్తనం, అంజనం, స్నానం, అనేక లేపనాలు చెప్పబడతాయి; సర్వకార్య ధూపానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం, అభ్యక్త సాధకునికి గౌరవలాభం కూడా పేర్కొనబడుతుంది. గృహసుగంధం, నేత్రాంజనం, స్నానం, భక్షణం, పానం, తిలకం వంటి ప్రయోగభేదాల ప్రకారం మంత్ర-ద్రవ్యసమూహాలు వేరు చేయబడి, చివరికి వశ్య, శస్త్రస్తంభన, జలరక్ష, సంతానప్రాప్తి, ప్రసవసౌలభ్యం, పుత్రప్రాప్తి కోసం గుటికలు, లేపనాలు మరియు భూతసంఖ్య శైలిలో ద్రవ్యసంఖ్య సంకేతాలు ఇవ్వబడతాయి. ముగింపులో ఋత్విజపదానికి నియోజిత ఔషధాల ప్రభావం నిర్ధారించబడుతూ, అగ్నిపురాణంలోని పవిత్రమైన, వ్యవస్థిత కర్మశాస్త్ర స్వరూపం ప్రతిష్ఠితమవుతుంది।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is a sixteen-square diagrammatic grid used to write/assign names or ingredients; the chapter frames vaśyādi procedures through this structured yantra-like layout with deity and category placements.
It sequences dhūpa (fumigation), udvartana (unction), añjana (collyrium), snāna (bathing), multiple lepa (pastes), and guṭikā (pills), each tied to specific formula-groups and intended effects.
It combines manuscript awareness, pharmacological synonym lists, cosmological deity-mapping (tithi/graha/dik/ṛtu), and operational instructions for outcomes ranging from protection to fertility—treating applied science as sacred revelation.
Yes. It employs encoded expressions (bhūta-saṅkhyā style), such as triṣoḍaśa-diśā-vāṇa and other compound-number markers, to indicate measures or ingredient groupings within lepa/guṭikā preparations.